አዋጅ ቁጥር 1156-2011 ስለ አሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ የወጣ አዋጅ

አዋጅ ቁጥር ፩ሺ፩፻፶፮/፪ሺ፲፩

ስለ አሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ የወጣ አዋጅ

ሃያ አምስተኛ ዓመት ቁጥር ፹፱ አዲስ አበባ ነሐሴ ፴ ቀን ፪ሺ፲፩ ዓ.ም

አሠሪና ሠራተኛ የጋራ ራዕይ ኖሯቸው የሥራ ግንኙነቶቻቸውን መሠረታዊ በሆኑና በህግ በተደነገጉ መብቶችና ግዴታዎች ላይ በመመስረት አስተማማኝ የኢንዱስትሪ ሰላም፤ የዘላቂ ምርታማነት እና የገበያ ተወዳዳሪነት አቅም በመፍጠር ሀገራችን ለተያያዘችው ፈጣን የኢኮኖሚ ዕድገት የማስመዝገብ ብሔራዊ ግብ በትብብርና በጋራ እንዲሰሩ ማድረግ ጠቃሚ በመሆኑ፤

ሠራተኞች እና አሠሪዎች የየራሳቸውን ማኅበራት በሙሉ ፈቃድና ነፃነት በማቋቋም በመረጧቸው ህጋዊ ወኪሎች አማካኝነት መብትና ጥቅማቸውን ለማስጠበቅና ግዴታዎቻቸውን በአግባቡ ለመወጣት የኅብረት ድርድር እንዲ ያደርጉ፤ በመካከላቸው የሚነሱ የሥራ ክርክሮችም የማኅበራዊ ምክክር ሥርዓትን ጨምሮ በሌሎች አማራጭ መድረኮች በተቀላጠፈ ሁኔታ መፍትሔ እንዲያገኙ የሚያስችል ሥርዓት መዘርጋት አስፈላጊ በመሆኑ፤

መሠረታዊ የሥራ ላይ መብቶችንና ግዴታዎችን ግንዛቤ ውስጥ በማስገባት ለኢንቨስትመንትና ሀገራዊ የኢኮኖሚ ዕድገት ግቦች መሳካት ምቹ ሁኔታን መፍጠር የሚያስችል የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አስተዳደር ሥርዓት መመስረት እንዲቻል፤ እንዲሁም የሥራ ሁኔታን፤ የሙያ ደህንነት፤ ጤንነትና የሥራ አካባቢ ጥበቃንና የሁለትዮሽ እና የሦስትዮሽ ማኅበራዊ ምክክር አሠራርን በማጠናከር በሕግ መሠረት የማማከርና የመቆጣጠር ተግባራትን እያመጣጠነ ሥራውን የሚያከናውን አካል ስልጣንና ተግባር መዘርዘርና መወሰን በማስፈለጉ፤

እነዚህን ከላይ የተመለከቱትን ዓላማዎች በትክክል መተግበር ይቻል ዘንድ የአሠሪና ሠራተኛ ግንኙነቶች የሚመሩባቸውን መሠረታዊ ሃሣቦች እና የሥራ ሁኔታዎችን የያዘ፤ ከመንግሥት አጠቃላይ የፖለቲካ የኢኮኖሚና ማኅበራዊ ፖሊሲ ጋር የተገናዘበ፤ ኢትዮጵያ ከፈረመቻቸው ዓለም አቀፍ ኮንቬንሽኖችና ሌሎች ሕጋዊ ሠነዶች ጋር የተጣጣመ ሕግ ለማውጣት በሥራ ላይ ያለውን የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ በአዲስ መተካት አስፈላጊ ሆኖ በመገኘቱ፤

በኢትዮጵያ ፌደራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ ፶፭ (፩) እና (፫) መሠረት የሚከተለው ታውጇል:-

 

ክፍል አንድ ጠቅላላ

፩. አጭር ርዕስ

ይህ አዋጅ “የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ ቁጥር ፩ሺ፩፻፶፮/፪ሺ፲፩” ተብሎ ሊጠቀስ ይችላል፡፡

፪. ትርጓሜ

በዚህ አዋጅ ውስጥ:-

፩/ “አሠሪ” ማለት አንድ ወይም ከአንድ በላይ የሆኑ ሰዎችን በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፬ በተመለከተው መሠረት ቀጥሮ የሚያሠራ ግለሰብ ወይም ድርጅት ነው፡፡

፪/ “ድርጅት” ማለት ለንግድ፣ ለኢንዱስትሪ፣ ለእርሻ፣ ለኮንስትራክሽን ወይም ለሌላ ሕጋዊ

ዓላማ የተቋቋመ በአንድ አመራር የሚካሄድ ተቋም ነው፡፡

የድርጅቱን ተግባር ለማከናወን ከዋናው ድርጅት ተለይቶ የተሰየመ በአሠራሩ ወይም በአቋሙ ራሱን የቻለ ሥልጣን ያለው የድርጅት ቅርንጫፍ ራሱን የቻለ ድርጅት ሆኖ ይቆጠራል፡፡

፫/ “ሠራተኛ” ማለት በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፬ በተመለከተው መሠረት ከአሠሪ ጋር በቅጥር ላይ የተመሠረተ የሥራ ግንኙነት ያለው ግለሰብ ነው፡፡

፬/ “ሚኒስቴር” ወይም “ሚኒስትር” ማለት እንደአግባቡ የሠራተኛና ማኅበራዊ ጉዳይ ሚኒስቴር ወይም ሚኒስትር ነው፡፡

፭/ “አግባብ ያለው ባለስልጣን ” ማለት በየክልሉ የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ ህጎችን የማስፈፀም ኃላፊነት የተሰጠው መንግስታዊ አካል ነው፡፡

፮/ “የሥራ ደንብ” ማለት በዚህ አዋጅና በሌሎች አግባብ ባላቸው ሕጎች የተደነገገው እንደተጠበቀ ሆኖ የሥራ ሰዓትን፣ የዕረፍት ጊዜን፣ የደመወዝ አከፋፈልና የሥራ አፈፃፀም ውጤት መለኪያ ዘዴን፣ የደኅንነት ጥበቃንና የአደጋ መከላከያን፣ የዲሲኘሊን ደንቦችንና አፈፃፀማቸውን እንዲሁም ስለሌሎች የሥራ ሁኔታዎች የሚደነግግ የውስጥ ደንብ ነው፡፡

፯/ “የሥራ ሁኔታ” ማለት በአሠሪና ሠራተኞች መካከል ያለ ጠቅላላ ግንኙነት ሲሆን ይህም የሥራ ሰዓትን፣ ደመወዝን፣ ፈቃዶችን፣ ሠራተኞች ከሥራ በሚሰናበቱበት ጊዜ የሚገባቸውን ክፍያዎች፣ ጤንነትና ደኅንነት፣ በሥራ ምክንያት ጉዳት ለደረሰባቸው ሠራተኞች የሚከፈል ካሣ፣ ሠራተኞች ከሥራ የሚቀነሱበትን ሁኔታ፣ የቅሬታ አቀራረብ ሥርዓቶችንና የመሳሰሉትን ያጠቃልላል፡፡

፰/ “ክልል”ማለት በኢትዮጵያ ፌደራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ ፵፯(፩) የተጠቀሰ ማንኛውም ክልል ሲሆን ለዚህ አዋጅ አፈፃፀም የአዲስ አበባና የድሬዳዋ ከተማ አስተዳደሮችን ይጨምራል፡፡

፱/ “ማኅበራዊ ምክክር” ማለት የአሠሪና ሠራተኛ ማኅበራት በሁለትዮሽ ወይም መንግሥትን ጨምሮ በሦስትዮሽ መድረክ ማኅበራዊ አገልግሎቶች ስለሚስፋፉበት፣ በአሠሪና ሠራተኛ መካከል ስላሉ ኢኮኖሚያዊና ማኅበራዊ ጉዳዮች መረጃ በመለዋወጥና ምክክር ወይም ድርድር በማድረግ መግባባት ላይ የሚደርሱበት ሂደት ነው።

፲/ “የሥራ መሪ” ማለት በሕግ ወይም እንደድርጅቱ የሥራ ጠባይ በአሠሪው በተሰጠው የውክልና ሥልጣን መሠረት የሥራ አመራር ፖሊሲዎችን የማውጣትና የማስፈፀም ሥልጣን ያለው ወይም ሠራተኛን የመቅጠር፣ የማዘዋወር፣ የማገድ፣ የማሰናበት ወይም የመመደብ ተግባሮችን የመወሰን ሥልጣን ያለው ግለሰብ ሲሆን፣ እነዚህን የሥራ አመራር ጉዳዮች አስመልክቶ የአሠሪውን ጥቅም ለመጠበቅ አሠሪው ሊወስደው ስለሚገባው እርምጃ በማንም ሳይመራ የራሱን የውሳኔ ሃሣብ የሚያቀርብ የሕግ አገልግሎት ኃላፊን ይጨምራል፡፡

፲፩) “ወሲባዊ ትንኮሳ” ማለት በንግግር፣ በምልክት ወይም በሌላ ማናቸውም አድራጎት አንዱ ሌላውን ከፈቃዱ ውጭ ለወሲባዊ ተግባር ፈቃደኛ እንዲሆን ማባበል፣ መገፋፋት፣ ተፅዕኖ ማሳደር ነው፡፡

፲፪/ “ወሲባዊ ጥቃት” ማለት ኃይል የተቀላቀለበት ወሲባዊ ትንኮሳ ወይም የዚሁ ድርጊት ሙከራ ነው፡፡

፲፫/ “የግል ሥራና ሠራተኛ አገናኝ ኤጀንሲ” (ከዚህ በኋላ ኤጀንሲ እየተባለ የሚጠራ) ማለት በሀገር ውስጥ የሥራ ስምሪት አገልግሎት ለመስጠት የሚያስችል ህጋዊ ፈቃድ ኖሮት በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ መንገድ ከሠራተኛው ገንዘብ ሳይቀበል:-

ሀ) የሥራ ውል ተዋዋይ ወገን ባለመሆን በአገር ውስጥ ሥራና ሠራተኛን የማገናኘት፤ ወይም

ለ) ከሠራተኛው ጋር የሥራ ውል ስምምነት በማድረግ ሠራተኛውን ለአገር ውስጥ ሥራ ለአገልግሎት ተጠቃሚ ድርጅት የሚያቀርብና ሠራተኛውን የማስተዳደር ኃላፊነት ያለው ሰው ወይም ሁለቱን አገልግሎቶች አጣምሮ የሚሰጥ ሰው ነው፡፡

፲፬/“ፈቃድ” ማለት በግል ሥራና ሠራተኛ

አገናኝነት ሥራ ላይ ለመሰማራት የሚያስችል አግባብ ባለው ባለሥልጣን ለግል ሥራና ሠራተኛ አገናኝ ኤጀንሲ የሚሰጥ የምስክር ወረቀት፡፡

፲፭/ “በሰራተኞች መካከል ልዩነት ማድረግ” ማለት ብሔርን፣ ዘርን፣ ቀለምን ፆታን፣ ሐይማኖትን፣ የፖለቲካ አመለካከትን፣ ኤች.አይ.ቪን/ኤድስን፣የአካል ጉዳትን እና ሌላ ሁኔታን መሠረት በማድረግ የሠራተኛውን በእኩልነት የመስተናገድ ወይም እኩል እድል ሁኔታን የሚያስቀር ወይም የሚያጠብ ማለት ነው፡፡

፲፮/“የግል አገልግሎት ቅጥር” ማለት ለትርፍ በሚካሄድ ሥራ ላይ ያልተመሰረተ ሥራ ሆኖ ለአሰሪውና ለቤተሰቡ ፍጆታ የሚውል በቤት ውስጥ የሚሰጥ አገልግሎት ሲሆን እንደ ምግብ ዝግጅት፣ ጽዳት፣ ሞግዚትነት፣ የጥበቃ ሥራ፣ ሹፌርነት፣ አትክልተኝነት እና የመሳሰሉትን ያጠቃልላል፡፡

፲፯/ “የንግድ መልክተኛ ወይም ወኪል” ማለት በንግድ ህጉ ያለውን ትርጉም የሚይዝ ይሆናል፡፡

፲፰/ “ሰው” ማለት ማንኛውም የተፈጥሮ ሰው ወይም በህግ የሰውነት መብት የተሰጠው አካል ነው፡፡

፲፱/ ማንኛውም በወንድ ፆታ የተገለጸው የሴትንም ፆታ ይጨምራል፡፡

፫. የሕጉ ተፈጻሚነት ወሰን

፩/ የዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፪) እንደተጠበቀ ሆኖ ይህ አዋጅ በአሠሪና ሠራተኛ መካከል በሚደረግ በቅጥር ላይ በተመሠረተ የሥራ ግንኙነት እና በምልመላ ሂደት ላይ ተፈጻሚ ይሆናል፡፡

፪/ ይህ አዋጅ ከዚህ በታች በተዘረዘሩት በቅጥር ላይ በተመሠረቱ የሥራ ግንኙነቶች ላይ ተፈጻሚ አይሆንም:-

ሀ)ለአስተዳደግ ሲባል፣ ለሕክምና ወይም ከሕመም ለመዳን ወይም እንደገና ለመቋቋም ሲሆን፤

ለ)የሙያ መልመጃ ትምህርትን ሳይጨምር ለመማር ወይም ለመሠልጠን ሲሆን፤

ሐ) ሠራተኛው የሥራ መሪ ሲሆን፤

መ) የግል አገልግሎት ቅጥር ሲሆን፤

ሠ) በልዩ ሕግ የሚተዳደሩ እንደ ጦር ኃይል ባልደረቦች፣ የፖሊስ ኃይል ባልደረቦች፣ የመንግሥት አስተዳደር ሠራተኞች፣ የፍርድ ቤት ዳኞች፣ ዐቃቢያነ ሕግ እና ሌሎችንም የሚመለከት ሲሆን፤

ረ) እንደተዋዋይ ወገን ዋጋ እየተከፈለው በራሱ የንግድ ሥራ ወይም በራሱ የሙያ ኃላፊነት የሚሠራ ሥራ የሚያከናውን ሲሆን፡፡

፫/ የዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) ቢኖርም:-

ሀ) ሥራቸውን በኢትዮጵያ ግዛት ውስጥ የሚያከናውኑ የውጭ ዲኘሎማቲክ ሚስዮኖች ወይም ዓለም አቀፍ ድርጅቶች ከኢትዮጵያዊያን ጋር በሚመሰርቱት የሥራ ግንኙነቶች ላይ አዋጁ ተፈጻሚ እንዳይሆን በሚኒስትሮች ምክር ቤት ደንብ ወይም ኢትዮጵያ በምትፈራረማቸው ዓለም አቀፍ ስምምነቶች ሊወሰን ይችላል፤

ለ) የሃይማኖት ወይም የበጎ አድራጎት ድርጅቶች በሚመሠርቱት የሥራ ግንኙነቶች ላይ አዋጁ ተፈጻሚ እንዳይሆን የሚኒስትሮች ምክር ቤት በደንብ ሊወስን ይችላል፤

ሐ) ስለግል አገልግሎት ቅጥር የሥራ ሁኔታ የሚኒስትሮች ምክር ቤት ደንብ ያወጣል፡፡

 

ክፍል ሁለት በቅጥር ላይ የተመሠረተ የሥራ ግንኙነት ምዕራፍ አንድ የሥራ ውል ዘርፍ አንድ የሥራ ውል አመሠራረት

፬. የሥራ ውል ይዘት

፩/ ማንኛውም ግለሰብ ደመወዝ እየተከፈለው በአሠሪው መሪነት በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ መንገድ ለተወሰነ ወይም ላልተወሰነ ጊዜ ወይም የተወሰነ ሥራ ለአሠሪው ለመሥራት ቢስማማ በሁለቱ መካከል የሥራ ውል ይመሠረታል፤

፪/ማናቸውም የሥራ ውል ተዋዋይ ወገኖች በውሉ መሠረት የሚኖራቸውን መብትና ግዴታ በማያጠራጥር አኳኋን በሚያውቁበት ሁኔታና በግልጽ መደረግ ይኖርበታል፤

፫/ማንኛውም የሥራ ውል የሥራውን ዓይነትና ቦታ፣ ለሥራ የሚከፈለውን ደመወዝ መጠን፣ የስሌቱን ዘዴ፣ የአከፋፈሉን ሁኔታና ጊዜ እና ውሉ ፀንቶ የሚቆይበትን ጊዜ መያዝ ይኖርበታል፤

፬)የሥራ ውል ሕግን ወይም ሞራልን ተቃራኒ ለሆነ ሥራ አይደረግም፤

፭) የሥራ ውል በሕግ በኅብረት ስምምነት ወይም በሥራ ደንብ ለሠራተኛው ከተሰጡት ጥቅሞች ያነሰ ጥቅም የሚሰጥ መሆን የለበትም፡፡

፭. ፎርም

በሕግ በተለየ አኳኋን ካልተደነገገ በቀር የሥራ ውል የተለየ ፎርም አያስፈልገውም፡፡

፮. በጽሑፍ ስለተደረገ የሥራ ውል

አግባብ ባለው ሕግ የተመለከተው እንደተጠበቀ ሆኖ በጽሑፍ የሚደረግ የሥራ ውል:-

፩/ የአሠሪውን ስምና አድራሻ፤

፪/ የሠራተኛውን ስም፣ እድሜ፣ አድራሻና የሥራ ካርድ ቁጥር ካለ፤

፫ በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፬ (፫) መሠረት የተደረገውን የተዋዋዮችን ስምምነት፤እና

፬/ የተዋዋዮቹን ፊርማ መያዝ አለበት፡፡

፯. በጽሑፍ ስላልተደረገ የሥራ ውል

፩) የሥራ ውል በጽሑፍ ያልተደረገ ከሆነ የቃሉ ውል በተደረገ በ፲፭ ቀናት ውስጥ በዚህ አዋጅ በአንቀጽ ፮ የተዘረዘሩትን ሁኔታዎች የያዘ የጽሑፍ መግለጫ አሠሪው ፈርሞ ለሠራተኛው ይሰጠዋል፡፡

፪) ሠራተኛው በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) የተጠቀሰው የጽሑፍ መግለጫ በደረሰው በ፲፭ ቀናት ውስጥ በሙሉም ሆነ በከፊል ካልተቃወመ መግለጫው በአሠሪውና በሠራተኛው መካከል የተደረገ የሥራ ውል እንደሆነ ይቆጠራል፡፡

፰. የሁኔታዎች አለመሟላት

በአንቀጽ ፮ ወይም ፯ የተጠቀሱት ሁኔታዎች አለመሟላት ሠራተኛው በዚህ አዋጅ መሠረት የሚያገኛቸውን መብቶች አያሳጣውም፡፡

ዘርፍ ሁለት

የሥራ ውል የሚቆይበት ጊዜ

፱. ላልተወሰነ ጊዜ የሚደረግ የሥራ ውል

በዚህ አዋጅ በአንቀጽ ፲ ከተመለከቱት በስተቀር ማንኛውም የሥራ ውል ላልተወሰነ ጊዜ እንደተደረገ ይቆጠራል፡፡

፲. ለተወሰነ ጊዜ ወይም ለተወሰነ ሥራ የሚደረግ የሥራ ውል

፩/ ከዚህ በታች በተዘረዘሩት ሁኔታዎች የሥራ ውል ለተወሰነ ጊዜ ወይም ለተወሰነ ሥራ ሊደረግ ይችላል:-

ሀ) ሠራተኛው የተቀጠረበት የተወሰነ ሥራ እስከሚያልቅበት ጊዜ ድረስ፤

ለ) በፈቃድ፣ በሕመም ወይም በሌላ ማናቸውም ምክንያት ለጊዜው ቀሪ የሆነ ሠራተኛን ለመተካት፤

ሐ) የሥራ ብዛት በሚያጋጥምበት ጊዜ ሥራን ለማቃለል፤

መ) በሕይወት ላይ አደጋ ወይም በንብረት ላይ ጉዳት እንዳይደርስ ለመከላከል አጣዳፊ ሥራዎችን ለመሥራት፣ በድርጅቱ ሥራ፣ ዕቃ፣ ሕንፃ ወይም ፋብሪካ ላይ የደረሰውን ጉድለትና ብልሽት ለማደስ፤

ሠ)አልፎ አልፎ የሚሰራ ሥራ ማለትም ሥራው የአንድ አሠሪ ቋሚ ሥራ ሆኖ እየተቋረጠ ሥራው በሚኖርበት ጊዜ ብቻ የሚሠራ ሥራ ለመሥራት፤

ረ) የወቅት ሥራ ለመሥራት ማለትም የአንድ አሠሪ ቋሚ ሥራ ሆኖ በየዓመቱ ለተወሰነ ጊዜ ብቻ በተለመደው ጊዜ እየተደጋገመ የሚሰራ ሥራ ለመሥራት፤

ሰ) አንዳንድ ጊዜ የሚሰራ ሥራ ማለትም ለአንድ አሠሪ ቋሚ ሥራ ያልሆነ በሚያስፈልግበት ጊዜ ብቻ የሚሰራ ሥራ ለመሥራት፤

ሸ) ላልተወሰነ ጊዜ የሥራ ውል በተደረገበት የሥራ መደብ ላይ ሠራተኛ በድንገት ለዘለቄታው በመለየቱ ለጊዜው ሥራ ለማሰራት፤

ቀ) በድርጅት መዋቅር ጥናት እና በጥናቱ አፈጻጸም መካከል ባለው ጊዜ የሚፈጠርን ክፍት የሥራ መደብ ለማሟላት ለጊዜው የሚፈጸም ቅጥር፡፡

፪/ በዚህ አንቀጽ በንዑስ አንቀጽ (፩) (ሸ) እና (ቀ) መሠረት ለተወሰነ ጊዜ የሚደረግ የሥራ ውል ከ፵፭ የሥራ ቀናት ላልበለጠ ጊዜና ለአንድ ጊዜ ብቻ መሆን አለበት፡፡

፲፩. የሙከራ ጊዜ

፩/አንድ ሰው በሥራ ውሉ መሠረት ሊመደብበት ለታቀደው ቦታ ተስማሚ መሆኑን ለመመዘን ለሙከራ ጊዜ መቅጠር ይቻላል፡፡

፪/ ሠራተኛው ቀድሞ ይሠራው በነበረ ሥራ እንደገና በአሠሪው ቢቀጠር ለሙከራ ጊዜ ሊቀጠር አይችልም፡፡

፫/ የሙከራ ጊዜ እንዲኖር ተዋዋይ ወገኖች ሲስማሙ ውሉ በጽሑፍ መደረግ አለበት፡፡ የሙከራ ጊዜውም ሠራተኛው ሥራ ከጀመረበት ቀን አንስቶ ከ፷ የሥራ ቀናት ሊበልጥ አይችልም፡፡

፬/ በሕግ በኅብረት ስምምነት ወይም በሥራ ደንብ በሌላ አኳኋን ካልተደነገገ በስተቀር በሙከራ ላይ ያለ ሠራተኛ የሙከራ ጊዜውን የጨረሰ ሌላ ሠራተኛ ያለው መብትና ግዴታ ይኖረዋል፡፡

፭/ ሠራተኛው ለሥራው ተስማሚ አለመሆኑ ሲረጋገጥ አሠሪው ማስጠንቀቂያ መስጠት ሳይጠበቅበት፤ የሥራ ስንብት ክፍያና ካሣ መክፈልም ሳይገደድ የሥራ ውሉን ሊያቋርጥ ይችላል፡፡

፮/ በሙከራ ላይ ያለ ሠራተኛ ያለማስጠንቀቂያ ሥራውን ሊለቅ ይችላል፡፡

፯/ የሙከራ ጊዜ ካለቀ በኋላ ሠራተኛው ሥራውን ከቀጠለ ለሙከራ ከተቀጠረበት ጊዜ ጀምሮ በውሉ ለታቀደው ጊዜ ወይም ሥራ እንደተቀጠረ ይቆጠራል፡፡

ዘርፍ ሦስት የተዋዋይ ወገኖች ግዴታዎች

፲፪. የአሠሪ ግዴታዎች

ማንኛውም አሠሪ፣ በሥራ ውሉ ከተመለከቱት ልዩ ግዴታዎች በተጨማሪ የሚከተሉት ግዴታዎች አሉበት:-

፩/ሀ)ለሠራተኛው በሥራ ውሉ መሠረት ሥራ የመስጠት፤ እና

ለ) በሥራ ውሉ በሌላ አኳኋን ካልተመለከተ በስተቀር ለሥራ የሚያስፈልገውን መሣሪያና ጥሬ ዕቃ ለሠራተኛው የማቅረብ፤

፪/ ለሠራተኛው ደመወዙንና ሌሎች ክፍያዎችን በዚህ አዋጅ ወይም በኅብረት ስምምነት መሠረት የመክፈል፤

፫/ ሠራተኛው ከደመወዙ የተወሰነ መቶኛ እየተቀነሰ ለሠራተኛ ማኅበር መዋጮ ገቢ እንዲደረግለት በጽሁፍ ሲያመለክት ይህንኑ መጠን በየወቅቱ ተቀናሽ በማድረግ ወደ ሠራተኛ ማኅበሩ የባንክ ሂሳብ በየወቅቱ ገቢ ማድረግ፤

፬/ ለሠራተኛው የሚገባውን ሰብአዊ ክብር የመጠበቅ፤

፭/ከሥራው ጋር በተያያዘ የሠራተኛውን ደኅንነትና ጤንነት ለመጠበቅና ከአደጋ ለመከላከል የሚያስፈልጉትን እርምጃዎች ሁሉ የመውሰድና እነዚህንም እርምጃዎች በሚመለከት አግባብ ያላቸው ባለሥልጣኖች የሚሰጡትን ደረጃና መመሪያዎች የመከተል፤

፮/ የሠራተኛው ጤንነት እንዲመረመር በሕግ ወይም አግባብ ባለው አካል ግዴታ በሚጣልበት ጊዜ ለምርመራው የሚያስፈልገውን ወጪ የመቻል፤

፯/ በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፮ የተመለከቱትን አግባብነት ያላቸውን ዝርዝሮች፣ የተወሰደ የሣምንት ዕረፍት፣ የሕዝብ በዓልና ፈቃድ፣ ከኤችአይ.ቪ/ከኤድስ በስተቀር የሠራተኛውን የጤንነት ሁኔታ፣ በሥራ ላይ የሚደርስ ጉዳት እና ሌሎችም በሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ባለው ባለስልጣን እንዲያዙ የተወሰኑ ጉዳዮችን የሚያሳይ መዝገብ የመያዝ፤

፰/ የሥራ ውል በሚቋረጥበት ወይም ሠራተኛው በሚጠይቅበት ማናቸውም ጊዜ ሠራተኛው ሲሰራ የነበረውን የሥራ ዓይነት፣ የአገልግሎት ዘመኑንና ሲከፈለው የነበረውን ደመወዝ የሚያሳይ የምስክር ወረቀት ለሠራተኛው ያለክፍያ የመስጠት፤

፱/ የዚህ አዋጅ ድንጋጌዎችን፣ የኅብረት ስምምነትን፣ የሥራ ደንብንና በሕግ መሠረት የሚተላለፉ መመሪያዎችንና ትዕዛዞችን የማክበር፤

፲/ በዚህ አዋጅ በመዝገብ እንዲያዙ የተወሰኑትንና ሌሎች በሕግ ሚኒስቴሩ የተሰጠውን ተግባርና ሥልጣን ለመወጣት አስፈላጊ የሆኑ መረጃዎችን በመዝገብ

የመያዝና ሚኒስቴሩ በሚፈልገው ዓይነት ተገቢ በሆነ ጊዜ ውስጥ የማቅረብ፤

፲፩/ ሚኒስቴሩ በሚያዘጋጀው ቅጽ መሠረት የሥራ ሁኔታ እና ቦታ የሚመለከቱ መረጃዎችን የማስመዝገብ፤እና

፲፪/ በሥራ ላይ ያሉ የአስተዳደር ደንቦችን ሠራተኞች እንዲያውቁት አስፈላጊ ግንዛቤ የመፍጠር፡፡

፲፫. የሠራተኞች ግዴታዎች

ማንኛውም ሠራተኛ ከዚህ በታች የተመለከቱት ግዴታዎች አለበት:-

፩/ በሥራ ውሉ ላይ የተመለከተውን ሥራ ራሱ የመሥራት፤

፪) በሥራ ውሉና በሥራ ደንቡ መሠረት በአሠሪው የሚሰጠውን ትእዛዝ የመፈፀም፤

፫/ ለሥራው የተሰጡትን መሣሪያዎችና ዕቃዎች ሁሉ በጥንቃቄ የመጠበቅ፤

፬/ለሥራ ብቁ በሆነ የአእምሮና የአካል ሁኔታ በሥራ ላይ የመገኘት፤

፭/ በራሱ ሕይወትና ጤንነት ላይ አደጋን ሳያስከትል በሥራው ቦታ በሕይወትና በንብረት ላይ አደጋ ሲደርስ ወይም አስጊ ሁኔታ ሲፈጠር ተገቢውን ዕርዳታ የመስጠት፤

፮/ራሱንም ሆነ የሥራ ባልደረቦቹን አደጋ ላይ የሚጥል ወይም የድርጅቱን ጥቅም የሚነካ ሁኔታ ሲያጋጥመው ወዲያውኑ ለአሠሪው የማስታወቅ፤

፯/ የዚህ አዋጅ ድንጋጌዎችን፣ የኅብረት ስምምነትን፣ የሥራ ደንብንና በሕግ መሠረት የሚተላለፉ መመሪያዎችንና ትዕዛዞችን የማክበር፡፡

፲፬. የተከለከለ ድርጊት

፩/ የሚከተሉት ማናቸውም ተግባራት በአሠሪ ወይም በስራ መሪ ከተፈፀሙ የአሠሪ ህገወጥ ተግባራት ተደርገው ይቆጠራሉ:-

ሀ) ሠራተኛው መብቱን እንዳያስከብር በማንኛውም አኳኋን ማደናቀፍ ወይም መብቱን በማስከበሩ በሠራተኛው ላይ እርምጃ መውሰድ፤

ለ) በሴት ሠራተኞች ላይ በፆታቸው ምክንያት የክፍያ ልዩነት ማድረግ፤

ሐ) የዚህን አዋጅ ድንጋጌዎች በሚቃረን አኳኋን የሥራ ውልን ማቋረጥ፤

መ) ሠራተኛን የሠራተኛ ማኅበር አባል እንዲሆን ወይም እንዳይሆን፣ ከሆነም በኋላ አባልነቱን እንዲያቋርጥ ወይም እንዳያቋርጥ፣ ከአንድ ማኅበር ወጥቶ የሌላ ማኅበር አባል እንዲሆን ወይም እንዳይሆን፣ በማኅበር ምርጫ ወቅት ለአንድ ተወዳዳሪ ድምጹን እንዲሰጥ ወይም እንዳይሰጥ በኃይልም ሆነ በሌላ በማናቸውም መንገድ ተፅዕኖ ማሳደር፤

ሠ) ሠራተኛን በሕይወቱ ላይ አደጋ ሊያደርስበት በሚችል አኳኋን እንዲሰራ ማስገደድ፤

ረ) በብሔር፣ በፆታ፣ በሃይማኖት፣ በፖለቲካ አመለካከት፣ በኤች.አይ.ቪ./ኤድስ፣ በአካል ጉዳት እና በሌላም ሁኔታ በሠራተኞች መካከል አድልዎ መፈጸም፤

ሰ) ለኅብረት ድርድር አስፈላጊ የሆነ መረጃ ባለማቅረብ የድርድር ጊዜ እንዲራዘም ማድረግ ወይም ሌሎች ከቅን ልቦና ውጭ የሆኑ ተግባራትን መፈፀም፤

ሸ) በሥራ ቦታ ወሲባዊ ትንኮሳ ወይም ጥቃት መፈፀም፤

ቀ) በሥራ ቦታ አካላዊ ጥቃት መፈፀም፤

በ) ሠራተኛን በኃይል አስገድዶ ማንኛውንም ሥራ እንዲሠራ ወይም ግዴታን እንዲያሟላ ማድረግ፡፡

፪) የሚከተሉትን መፈፀም ለማንኛውም ሠራተኛ የተከለከለ ድርጊት ነው:-

ሀ) ሕይወትና ንብረትን አደጋ ላይ የሚጥል ድርጊት ሆነ ብሎ በሥራ ቦታ መፈጸም፤

ለ) አሠሪው በግልጽ ሳይፈቅድ ከሥራ ቦታ ንብረት መውሰድ፤

ሐ) በሀሰተኛ ሰነድ መገልገል ወይም ለመገልገል መሞከር፤

መ) በሥራ ቦታ በህግ የተከለከሉ አደንዛዥ ዕፆችን ወይም የአልኮል መጠጦችን መጠቀም ወይም ተጠቅሞ ለሥራ ብቁ

ባልሆነ የአዕምሮና የአካላዊ ሁኔታ ውስጥ ሆኖ መገኘት፤

ሠ) ሕግ ሲያስገድድ ወይም አሠሪው በበቂ ምክንያት ሲጠይቅ ከኤች.አይ.ቪ./ከኤድስ ምርመራ በስተቀር የጤና ምርመራ ለማድረግ ፈቃደኛ አለመሆን፤

ረ) ስለደኅንነት ጥበቃና ስለአደጋ መከላከል የወጡ የሥራ ደንቦችን አለማክበርና አስፈላጊ የሆኑትን የአደጋ መከላከያ ጥንቃቄዎች ለመውሰድ ፈቃደኛ አለመሆን፤

ሰ)በኅብረት ስምምነት ከተፈቀደው ውጭ ወይም አሠሪው ሳይፈቅድ በሥራ ሰዓት ስብሰባ ማካሄድ፤

ሸ) በሥራ ቦታ ወሲባዊ ትንኮሳ ወይም ጥቃት መፈፀም፤

ቀ)በሥራ ቦታ አካላዊ ጥቃት መፈፀም፡፡

ዘርፍ አራት የሥራ ውል ስለማሻሻል

፲፭. የሥራ ውል ስለሚሻሻልበት ሁኔታ

በዚህ አዋጅ ያልተወሰኑ የሥራ ሁኔታዎች ሊሻሻሉ የሚችሉት:-

፩/ በኅብረት ስምምነት፤

፪/በዚህ አዋጅ መሠረት በሚወጡ የሥራ ደንቦች ወይም

፫/ሁለቱ ወገኖች በጽሑፍ በሚያደርጉት ስምምነት ብቻ ነው፡፡

፲፮. ስለመቀላቀል፣ ስለመከፋፈል ወይም ባለቤትነትን ስለማስተላለፍ

በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፲፭ የተደነገገው እንደተጠበቀ ሆኖ አንድ ድርጅት ከሌላው ጋር ሲቀላቀል፤ ሲከፋፈል ወይም የአንድ ድርጅት ባለቤትነት መብት ወደ ሌላ ሲተላለፍ የሥራ ውሉን የማሻሻል ውጤት አይኖረውም፡፡

ዘርፍ አምስት ከሥራ ውል የሚመነጩ መብቶችና ግዴታዎችን ለጊዜው ስለማገድ

፲፯. ጠቅላላ

፩/ ከሥራ ውል የሚመነጩ መብቶችና ግዴታዎች በዚህ ዘርፍ በተመለከተው አኳኋን ለጊዜው ሊታገዱ ይችላሉ፡፡

፪/ ከሥራ ውል የሚመነጩ መብቶችና ግዴታዎች ለጊዜው መታገድ የሥራ ውልን የሚያስቀር ወይም የሚያቋርጥ አይሆንም፤ ሆኖም:-

ሀ) ሠራተኛው የመሥራት ግዴታ የለበትም፤

ለ) በዚህ አዋጅ ወይም በኅብረት ስምምነት በሌላ አኳኋን ካልተወሰነ በስተቀር አሠሪው ደመወዝ፣ ሌሎች ጥቅማ ጥቅሞች እና አበል የመክፈል ግዴታ አይኖርበትም፡፡

፲፰. የማገድ ምክንያቶች

በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፲፯ መሠረት ለማገድ በቂ ምክንያት የሚሆኑት የሚከተሉት ናቸው:-

፩/ በሠራተኛው ጥያቄ ያለክፍያ በአሠሪው የሚሰጥ ፈቃድ፤

፪/ ሠራተኛው በሠራተኞች ማኅበር ወይም ሕዝባዊ አገልግሎት ለመስጠት በሚመረጥበት ጊዜ ለዚሁ ዓላማ ፈቃድ ሲወስድ፤

፫/ ሠራተኛው ከ፴ ቀን ለማይበልጥ ጊዜ ሲታሰር እና የሠራተኛው መታሰር በ፲ ቀን ውስጥ ለአሠሪው ሲነገረው ወይም ይህንኑ አሠሪው ማወቅ ሲገባው፤

፬/ ብሔራዊ ጥሪ፤

፭/ ከ፲ ተከታታይ ቀናት ላላነሰ ጊዜ የድርጅቱን ሥራ በሙሉም ሆነ በከፊል የሚያቋርጥ ከአቅም በላይ የሆነ ምክንያት፤

፮/ የአሠሪው ጥፋት ባልሆነ ምክንያት ከ፲ ተከታታይ ቀናት ላላነሰ ጊዜ የድርጅቱን ሥራ የሚያቋርጥ ያልታሰበ የገንዘብ ችግር፡፡

፲፱. የማስታወቅ ግዴታ

በአንቀጽ ፲፰ (፭) ወይም (፮) በተመለከተው ምክንያት ከሥራ ውል የሚመነጩ መብትና ግዴታዎች ለማገድ አሠሪው ለእገዳው ምክንያት የሆነው ሁኔታ ባጋጠመው በ፫ የሥራ ቀናት ውስጥ ለሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ላለው ባለስልጣን በጽሑፍ ማስታወቅ አለበት፤

፳. በሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ባለው ባለስልጣን የሚሰጥ ውሣኔ

፩/ ሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን በአንቀጽ ፲፱ የተጠቀሰው የጽሑፍ ማስታወቂያ በደረሰው በሦስት የሥራ ቀናት ውስጥ ለእገዳው በቂ ምክንያት ስለመኖሩ ይወስናል፡፡ ሆኖም ሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን በሦስት የሥራ ቀናት ውስጥ ውሳኔውን ካላሳወቀ እግዱን እንደፈቀደ ይቆጠራል፤

፪/ ሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን ለእገዳው በቂ ምክንያት የሌለ መሆኑን ከወሰነ ሥራውን እንዲጀመርና ታግዶ ለነበረበትም ጊዜ ክፍያ እንዲደረግ ያዛል፤

፫/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) ወይም (፪) መሠረት በሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ባለው ባለስልጣን በተሰጠ ውሣኔ ቅር የተሰኘ ወገን ውሣኔው በተሰጠ በአምስት የሥራ ቀናት ውስጥ ሥልጣን ላለው የሥራ ክርክር ሰሚ ፍርድ ቤት ይግባኝ ማቅረብ ይችላል፡፡

፳፩. ለእገዳ ምክንያት መኖሩን የማረጋገጥ ወይም የማጽደቅ ውጤት

፩/ ሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን ለእገዳ ምክንያት መኖሩን ሲያረጋግጥ ወይም ሲያጸድቅ የእገዳውን ጊዜ ይወስናል፡፡ ሆኖም የተባለው የእገዳ ጊዜ ከ፺ ቀናት መብለጥ የለበትም፡፡

፪/አሠሪው በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) በተመለከተው የጊዜ ገደብ ሥራውን እንደገና ለመቀጠል የማይችል መሆኑን ሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን ካመነ ሠራተኛው የቅጥር ውሉ ተቋርጦ በአንቀጽ ፴፱ እና ፵፬ የተመለከቱትን ጥቅሞች የማግኘት መብት አለው፡፡

፳፪. የእገዳ ጊዜ ማብቃት የሚያስከትለው ውጤት

ሠራተኛው የእገዳ ጊዜ ካበቃ በኋላ በሚቀጥለው የሥራ ቀን በሥራው ላይ መገኘት አለበት፡፡ አሠሪውም ለሥራ የሚቀርበውን ሠራተኛ ከሙያው ጋር አግባብነት ባለው የሥራ መደብ ላይ ቀድሞ ሲከፈለው የነበረውን ደመወዙን በመጠበቅ ወደ ሥራው መመለስ አለበት፡፡

ምዕራፍ ሁለት የሥራ ግንኙነት ስለማቋረጥ

፳፫. ጠቅላላ

፩/ የሥራ ውል የሚቋረጠው በአሠሪው ወይም በሠራተኛው አነሳሽነት ወይም በሕግ በተደነገገው መሠረት ወይም በኅብረት ስምምነት ወይም በተዋዋይ ወገኖች በሚደረግ ስምምነት ይሆናል፡፡

፪/የአንድ ድርጅት ከሌላው ጋር መቀላቀል ወይም መከፋፈል ወይም የባለቤትነት መብት ወደ ሌላ መተላለፍ የሥራ ውልን የማቋረጥ ውጤት አይኖረውም፡፡

ዘርፍ አንድ

የሥራ ውልን በሕግ ወይም በስምምነት መሠረት ስለማቋረጥ

፳፬.በሕግ በተደነገገው መሠረት የሥራ ውልን ስለማቋረጥ

የሥራ ውል ከዚህ በታች በተመለከቱት ምክንያቶች ይቋረጣል፤

፩/ ለተወሰነ ሥራ የተደረገ የሥራ ውል በውሉ የተጠቀሰው ሥራ ሲያልቅ፤

፪/ ሠራተኛው ሲሞት፤

፫/ሠራተኛው አግባብ ባለው ሕግ መሠረት በጡረታ ሲገለል፤

፬/በመክሰር ወይም በሌላ ምክንያት ድርጅቱ ለዘለቄታው ሲዘጋ፤

፭/ ከፊል ወይም ሙሉ ዘላቂ የአካል ጉዳት በመድረሱ ምክንያት ሠራተኛው ለመሥራት አለመቻሉ ሲረጋገጥ፤

፳፭. የሥራ ውልን በስምምነት ስለማቋረጥ

፩) ተዋዋይ ወገኖች የሥራ ውላቸውን በስምምነት ማቋረጥ ይችላሉ፡፡ ሆኖም ሠራተኛው በሕግ የተሰጠውን መብቱን ለመተው የሚያደርገው ስምምነት የሕግ ውጤት አይኖረውም፡፡

፪) የሥራ ውል በስምምነት መቋረጥ የሚጸናውና በሠራተኛውም ላይ አስገዳጅ የሚሆነው የተደረገው ስምምነት በጽሑፍ ሲሆን ነው፡፡

ዘርፍ ሁለት

የሥራ ውልን በተዋዋይ ወገኖች አነሳሽነት ስለማቋረጥ

ንዑስ ዘርፍ አንድ

በአሠሪ አነሳሽነት የሚደረግ የሥራ ውል ማቋረጥ

፳፮. ጠቅላላ

፩/ የሥራ ውል ከሠራተኛው ጠባይ ወይም የሠራተኛው የመሥራት ችሎታን ከሚመለከቱ ግልጽ ሁኔታዎች ወይም ከድርጅቱ ድርጅታዊ አቋም ወይም የሥራ እንቅስቃሴ ጋር ግንኙነት ባላቸው ምክንያቶች ብቻ ሊቋረጥ ይችላል፡፡

፪/ የሚከተሉት የሥራ ውልን ለማቋረጥ ተገቢ ምክንያቶች ሆነው ሊቆጠሩ አይችሉም:-

ሀ)ሠራተኛው በሠራተኞች ማኅበር አባል መሆኑ ወይም በማኅበሩ ሕጋዊ ተግባሮች ተካፋይ መሆኑ፤

ለ) ሠራተኛው የሠራተኞች ተጠሪ ሆኖ ለመሥራት መፈለጉ ወይም መሥራቱ፤

ሐ) ሠራተኛው በአሠሪው ላይ ቅሬታ ማቅረቡ ወይም በፍርድ ቤት በቀረበ ክስ ወይም በሌላ ሰው ክስ ተካፋይ መሆኑ፤

መ) የሠራተኛው ብሔር፣ ፆታ፣ ሐይማኖት፣ የፖለቲካ አመለካከት፣ የጋብቻ ሁኔታ፣ ዘር፣ ቀለም፣ የቤተሰብ ኃላፊነት፣ የዘር ሐረግ፣ እርግዝና፣ አካል ጉዳተኝነት፣ ወይም ማኅበራዊ አቋም፡፡

፳፯. ያለማስጠንቀቂያ የሥራ ውል ስለማቋረጥ

፩/ በኅብረት ስምምነት በሌላ አኳኋን ካልተወሰነ በስተቀር የሥራ ውልን ያለማስጠንቀቂያ ማቋረጥ የሚቻለው በሚከተሉት ምክንያቶች ብቻ ነው:-

ሀ) ሠራተኛው የሥራ ሰዓት ለማክበር የማይችልባቸው ሁኔታዎች ተብለው በኅብረት ስምምነት በሥራ ደንብ ወይም በሥራ ውሉ ከተዘረዘሩት ምክንያቶች ውጭ የጽሁፍ ማስጠንቀቂያ እየተሰጠው በስድስት ወር ውስጥ በጠቅላላው ለስምንት ጊዜ የስራ ሰዓት አለማክበር፤

ለ) በዚህ አዋጅ ከተመለከቱ እረፍቶች እና ልዩ ልዩ ፈቃዶች ውጭ የጽሁፍ ማስጠንቀቂያ እየተሰጠው በስድስት ወር ውስጥ ለአምስት ቀናት ከስራ መቅረት፤

ሐ) በሥራው ላይ የማታለል ተግባር መፈፀም፤

መ) የራሱን ወይም የሌላ ሰው ብልጽግናን በመሻት በማንኛውም የአሠሪው ንብረት ወይም ገንዘብ አለአግባብ መጠቀም፤

ሠ) ሠራተኛው ሥራውን ለመሥራት ችሎታ እያለው የሥራ ውጤቱ ባለማቋረጥ በኅብረት ስምምነት ወይም በሥራ ደንቡ ወይም በሁለቱ ወገኖች መግባባት ከተወሰነው የምርት ጥራትና መጠን በታች ሲሆን፤

ረ) እንደጥፋቱ ክብደት በሥራው ቦታ አምባጓሮ ወይም ጠብ አጫሪነት ተጠያቂ መሆን፤

ሰ) በወንጀል ጥፋተኛ ሆኖ መገኘትና በጥፋቱም ምክንያት ለያዘው ሥራ ብቁ ሆኖ አለመገኘት፤

ሸ) በአሠሪው ንብረት ወይም ከድርጅቱ ሥራ ጋር በቀጥታ ግንኙነት ባለው ማናቸውም ንብረት ላይ ሆነ ብሎ ወይም በከባድ ቸልተኝነት ጉዳት ማድረስ፤

ቀ) በአንቀጽ ፲፬ (፪) የተመለከቱትን ሕገወጥ ድርጊቶች መፈፀም፤

በ) በሠራተኛው ላይ ከሰላሳ ቀናት ለሚበልጥ ጊዜ የእሥራት ፍርድ ተወስኖበት ከሥራ ሲቀር፤

ተ) ያለማስጠንቀቂያ የሥራ ውል ለማቋረጥ ያስችላሉ ተብለው በኅብረት ስምምነት የተወሰኑ ሌሎች ጥፋቶችን መፈፀም፡፡

፪/ አንድ አሠሪ በዚህ አንቀጽ መሰረት የሥራ ውል በሚያቋርጥበት ጊዜ የሥራ ውሉ የሚያቋረጥበትን ምክንያትና ቀን በመጥቀስ ለሠራተኛው በጹሑፍ መግለፅ አለበት፡፡

፫/ አንድ አሠሪ በዚህ አንቀጽ መሰረት የሥራ ውሉን ለማቋረጥ ያለው መብት ውሉ የሚቋረጥበት ምክንያት መኖሩን ካወቀ ከሰላሳ የሥራ ቀናት በኋላ በይርጋ ይታገዳል፡፡

፬/ በዚህ አንቀጽ መሰረት የሠራተኛው የሥራ ውል እንዲቋረጥ ከመደረጉ በፊት ሠራተኛውን ከሥራ አግዶ ማቆየት ስለሚቻልበት ሁኔታ በኅብረት ስምምነት ሊወሰን ይችላል፡፡ ሆኖም የዕገዳው ጊዜ ከሰላሳ የሥራ ቀናት መብለጥ የለበትም፡፡

፳፰. በማስጠንቀቂያ የሥራ ውል ስለማቋረጥ

፩/ የሠራተኛው የሥራ ችሎታ ማጣት ወይም ሁኔታን በሚመለከት የሚከተሉት ምክንያቶች ማስጠንቀቂያ በመስጠት የሥራ ውል ለማቋረጥ በቂ ይሆናሉ:-

ሀ)ሠራተኛው የተመደበበትን ሥራ ለማከናወን ችሎታው ቀንሶ ሲገኝ ወይም የሥራ ችሎታውን ለማሻሻል አሠሪው ያዘጋጀለትን የስልጠና ዕድል ባለመቀበሉ ምክንያት ሲሰራ የቆየውን ሥራ ለመቀጠል የሥራ ችሎታ የሌለው ሆኖ ሲገኝ ወይም ስልጠና ከተሰጠው በኋላ አስፈላጊውን አዲስ የሥራ ችሎታ ለመቅሰም የማይችል ሲሆን፤

ለ) ሠራተኛው በጤንነት መታወክ ወይም በአካል ጉዳት ምክንያት በሥራ ውሉ የተጣለበትን ግዴታ ለመፈጸም ለዘለቄታው የማይችል ሆኖ ሲገኝ፤

ሐ) ድርጅቱ ወደሌላ ቦታ ሲዛወር ሠራተኛው ወደአዲሱ ቦታ ተዛውሮ ለመሥራት ፈቃደኛ ሳይሆን ሲቀር፤

መ) ሠራተኛው የያዘው የሥራ መደብ በበቂ ምክንያት ሲሰረዝና ሠራተኛውን ወደሌላ ሥራ ማዛወር የማይቻል ሆኖ ሲገኝ፡፡

፪/ በዚህ አንቀጽ ንኡስ አንቀጽ (፩)(ሀ) የተመለከተው ማንኛውም የሥራ ችሎታ ማጣት በኅብረት ስምምነት በሌላ አኳኋን ካልተወሰነ በስተቀር በየወቅቱ በሚደረግ የሥራ አፈጻጸም ምዘና ውጤት መረጋገጥ አለበት፡፡

፫/ የድርጅቱን ድርጅታዊ አቋም ወይም የሥራ እንቅስቃሴ በሚመለከት የሚከተሉት ምክንያቶች የሥራ ውልን በማስጠንቀቂያ ለማቋረጥ በቂ ይሆናሉ:-

ሀ) ሠራተኞች የተሰማሩባቸው ሥራዎች በከፊልም ሆነ በሙሉ በቀጥታና ለዘለቄታው የሚያስቆም የሥራ ውል መቋረጥ የሚያስከትል ሁኔታ ሲከሰት፤

ለ) አንቀጽ ፲፰ (፭) እና (፮) እንደተጠበቀ ሆኖ አሠሪው በሚያመርታቸው ምርቶች ወይም በሚሰጣቸው አገልግሎቶች ተፈላጊነት መቀነስ ምክንያት የድርጅቱ የሥራ እንቅስቃሴ በመቀዝቀዙ ወይም ትርፍ እየቀነሰ በመሄዱ የሥራ ውል ማቋረጥ አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ፤

ሐ) የድርጅቱን ምርታማነት ለማሳደግ የአሠራር ዘዴዎችን ለመለወጥ ወይም በአዲስ ቴክኖሎጂ ለመጠቀም ሲባል የሚደረግ የሥራ ውል መቋረጥ የሚያስከትል ውሣኔ፡፡

፬/ የስራ መደቡ መሠረዝ በአንቀጽ ፳፱ (፩) መሠረት የሠራተኞችን ቅነሳ የሚያስከትል ሆኖ ሲገኝ የሥራ ውሉ የሚቋረጠው በአንቀጽ ፳፱ (፫) መሠረት ይሆናል፡፡

፳፱. የሠራተኞች ቅነሳ

፩/በዚህ አዋጅ “የሠራተኞች ቅነሳ” ማለት በአንቀጽ ፳፰ (፫) በተጠቀሱት ምክንያቶች ቁጥራቸው ከድርጅቱ ሠራተኞች ቢያንስ

ከመቶ አሥር የሚያህለውን ወይም የሠራተኞች ቁጥር ከሀያ እስከ ሀምሳ በሆነበት ድርጅት ቢያንስ አምስት ሠራተኞችን የሚመለከት ከአሥር ተከታታይ ቀናት ላላነሰ ጊዜ የሚቆይ የሥራ ውል መቋረጥ ነው፡፡

፪/በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) የተጠቀሰው “የሠራተኞች ቁጥር” ማለት ሠራተኞች ለመቀነስ አሠሪው እርምጃ ከወሰደበት ቀን በፊት ባለው ፲፪ ወራት ውስጥ በአሠሪው ተቀጥረው ይሠሩ የነበሩ ሠራተኞች አማካይ ቁጥር ነው፡፡

፫) በአንቀጽ ፳፰ (፫) መሠረት የሠራተኞች ቅነሳ ሲደረግ አሠሪው ከሠራተኞች ማኅበር ወይም ተወካይ ጋር በመመካከር የሥራ ችሎታ ያላቸውና ከፍተኛ የምርት ውጤት የሚያሳዩ ሠራተኞች በሥራቸው ላይ እንዲቆዩ ቅድሚያ ይሰጣቸዋል፡፡ ተመሳሳይ የሥራ ችሎታ ያላቸውና ተመሳሳይ የምርት ውጤት የሚያመርቱ ሠራተኞች ሲኖሩ ቅነሳው በመጀመሪያ ደረጃ የሚመለከታቸው ሠራተኞች በሚከተለው ቅደም ተከተል መሠረት ይሆናሉ:-

ሀ) በድርጅቱ ለአጭር ጊዜ ያገለገሉ ሠራተኞች፤

ለ) አነስተኛ ቁጥር ያላቸው ጥገኞች ያሏቸው ሠራተኞች፤

ሐ) በዚህ ንዑስ አንቀጽ ከፊደል ተራ (መ) እስከ (ሰ) ከተዘረዘሩት የሠራተኛ ክፍሎች ውጭ የሆኑ ሠራተኞች ቅነሳው በመጀመሪያ ደረጃ የሚመለከታቸው ይሆናል፤

መ) አካል ጉዳተኛ የሆኑ ሠራተኞች፤

ሠ) በድርጅቱ ሳሉ በሥራ ምክንያት ጉዳት የደረሰባቸው ሠራተኞች፤

ረ) የሠራተኞች ተጠሪዎች፤

ሰ) ነፍሰጡር ሠራተኞች ወይም ከወለዱ እስከ ፬ ወር ድረስ የሆናቸው ሴት ሠራተኞች፡፡

፴. ልዩ ሁኔታ

፩/ ቅነሳው የሚመለከታቸው ሠራተኞች የተቀጠሩበት ሥራ ከማለቁ በፊት ካልሆነ በቀር የኮንስትራክሽን ሥራው በተከታታይ እያለቀ ሲሄድ የሥራው መጠን በመቀነሱ ምክንያት ተቀጥረው በሚሰሩ ሠራተኞች ላይ ቅነሳ ሲደረግ አሠሪው በዚህ አዋጅ የተመለከቱትን የሠራተኞች ቅነሳ ሥነ ሥርዓት መከተል አይኖርበትም፡፡

፪/በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) “የኮንስትራክሽን ሥራ” ማለት ሕንጻ፣ መንገድ፣ የባቡር ሐዲድ፣ የባሕር ወደብ፣ የውሃ ግድብ፣ ድልድይ፣ የመሣሪያ ተከላና ሌላም ተመሳሳይ ሥራ የመሥራት የመለወጥ፣ የማስፋፋት፣ የማደስና የመጠገን ሥራን ይጨምራል፡፡

ንዑስ ዘርፍ ሁለት

በሠራተኛው አነሳሽነት የሚደረግ የሥራ ውል ማቋረጥ

፴፩. በማስጠንቀቂያ የሥራ ውል ስለማቋረጥ

በአንቀጽ ፴፪ ከተመለከቱት ውጭ የሙከራ ጊዜውን የጨረሰ ማንኛውም ሠራተኛ ለአሠሪው በቅድሚያ የሠላሳ ቀናት ቅድሚያ ማስጠንቀቂያ በመስጠት በማናቸውም ምክንያት የሥራ ውሉን ማቋረጥ ይችላል፡፡

፴፪. ያለማስጠንቀቂያ የሥራ ውልን ስለማቋረጥ

፩/ የሚከተሉት የሥራ ውልን ያለ ማስጠንቀቂያ ለማቋረጥ በቂ ምክንያቶች ይሆናሉ:-

ሀ) አሠሪው ወይም የሥራ መሪው የሠራተኛውን ሰብአዊ ክብርና ሞራል የሚነካ ወይም በወንጀል ሕጉ መሠረት የሚያስቀጣ ሌላ አድራጎት የፈጸመበት እንደሆነ፤

ለ) ሠራተኛው በአሠሪው ወይም በሥራ መሪው ወሲባዊ ትንኮሳ ወይም ጥቃት የተፈጸመበት እንደሆነ፤

ሐ) ለሠራተኛው ደኅንነት ወይም ጤንነት የሚያሰጋና ሊደርስ የተቃረበ አደጋ መኖሩን አሠሪው እያወቀ ወይም አደጋውን ለመከላከል የሚያስፈልጉ እርምጃዎችን እንዲወስድ ኃላፊነት

በተሰጠው ባለሥልጣን ቀደም ሲል በተሰጠው ትዕዛዝ ወይም አግባብ ያለው የሠራተኞች ማኅበር ወይም ሠራተኛው ራሱ አስቀድሞ በሰጠው ማስጠንቀቂያ መሠረት በተወሰነው የጊዜ ገደብ ውስጥ እርምጃዎችን ያልወሰደ እንደሆነ፤

መ) በዚህ አዋጅ በኅብረት ስምምነት ወይም በሥራ ደንብ ወይም አግባብ ባላቸው ሌሎች ሕጎች በተወሰነው መሠረት አሠሪው ለሠራተኛው መፈጸም ያለበትን ግዴታዎች በመደጋገም ያልፈጸመ እንደሆነ፡፡

፪/ በዚህ አንቀጽ በንዑስ አንቀጽ (፩) በተጠቀሱት ምክንያቶች የሥራ ውሉን የሚያቋርጥ ሠራተኛ ውሉ የሚቋረጥበትን ምክንያትና ቀን በጽሑፍ ለአሠሪው ማስታወቅ አለበት፡፡

፴፫. የይርጋ ጊዜ

አንድ ሠራተኛ በአንቀጽ ፴፪ (፩) መሠረት የሥራ ውሉን ለማቋረጥ ያለው መብት ድርጊቱ ከተፈጸመ ወይም ሁኔታው ከተወገደ ከአሥራ አምስት የሥራ ቀናት በኋላ በይርጋ ይታገዳል፡፡

ምዕራፍ ሦስት የሥራ ውል መቋረጥን የሚመለከቱ የወል ድንጋጌዎች

ዘርፍ አንድ የሥራ ውል ከመቋረጡ በፊት ስለሚሰጥ ማስጠንቀቂያ

፴፬. ማስጠንቀቂያ የመስጠት ሥነ ሥርዓት ፩/ በዚህ አዋጅ መሠረት በማንኛውም ወገን

የሚሰጥ ማስጠንቀቂያ በጽሑፍ መሆን አለበት፡፡ ማስጠንቀቂያውም ውሉ የሚቋረጥበትን ምክንያት እና ቀን መግለጽ አለበት፡፡

፪/በአሠሪው ወይም በወኪሉ የሚሰጥ ማስጠንቀቂያ ለሠራተኛው በእጁ መሰጠት አለበት፡፡ ሠራተኛውን ማግኘት የማይቻል ከሆነ ወይም ማስጠንቀቂያውን ለመቀበል ፈቃደኛ ካልሆነ ግን ማስጠንቀቂያው ሠራተኛው በሚገኝበት የሥራ ቦታ ለ፲ ተከታታይ ቀናት ግልጽ በሆነ የማስታወቂያ ሰሌዳ ላይ መለጠፍ ይኖርበታል፡፡

፫/ በሠራተኛው የሚሰጥ ማስጠንቀቂያ ለአሠሪው ወይም ለአሠሪው ወኪል መስጠት ወይም ለድርጅቱ መዝገብ ቤት ገቢ መደረግ አለበት፡፡

፬/ በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፲፯ መሠረት የሥራ ውሉ በታገደበት ጊዜ በአሠሪው ለሠራተኛ የሚሰጥ ማስጠንቀቂያ ውድቅ ይሆናል፡፡

፴፭. የማስጠንቀቂያ ጊዜ

፩/ በአሠሪው የሚሰጠው የማስጠንቀቂያ ጊዜ እንደሚከተለው ይሆናል፤

ሀ) የሙከራ ጊዜውን የጨረሰና እስከ አንድ ዓመት ያገለገለ ሠራተኛን በሚመለከት ረገድ አንድ ወር፤

ለ) ከአንድ ዓመት በላይ እስከ ዘጠኝ ዓመት ያገለገለ ሠራተኛን በሚመለከት ረገድ ሁለት ወር፤

ሐ) ከዘጠኝ ዓመት በላይ ያገለገለ ሠራተኛን በሚመለከት ረገድ ሦስት ወር፤

መ) የሙከራ ጊዜውን ጨርሶ በቅነሳ ምክንያት የሥራ ውሉ የሚቋረጥበት ሠራተኛን በሚመለከት ረገድ ሁለት ወር፡፡

፪/ በዚህ አንቀጽ በንዑስ አንቀጽ (፩) የተመለከተው ቢኖርም ለተወሰነ ጊዜ ወይም ሥራ የተደረገ የሥራ ውልን በሚመለከት የማስጠንቀቂያ ጊዜው ተዋዋይ ወገኖች በውሉ ላይ በተስማሙት መሠረት ይሆናል፡፡

፫/ በዚህ አዋጅ የተወሰነው የማስጠንቀቂያ ጊዜ የሚቆጠረው ማስጠንቀቂያው ከተሰጠበት ቀን ቀጥሎ ካለው የሥራ ቀን ጀምሮ ይሆናል፡፡

፬/ ከሥራ ውል የሚመነጩ የተዋዋዮች ወገኖች መብቶችና ግዴታዎች በማስጠንቀቂያው ጊዜ እንደጸኑ ይቆያሉ፡

ዘርፍ ሁለት

የሥራ ውል ሲቋረጥ ደመወዝና ከደመወዝ ጋር የተያያዙ ክፍያዎችን ስለመክፈል

፴፮. የመክፈያ ጊዜ

የሥራ ውል ሲቋረጥ የሠራተኛው ደመወዝና ከውሉ መቋረጥ ጋር የተያያዙ ክፍያዎች ሁሉ በሰባት የሥራ ቀናት ውስጥ መከፈል አለባቸው፡፡ የክፍያው ጊዜ ሊራዘም የሚችለው ሠራተኛው ከአሠሪው የተረከበውን ንብረት በማስረከብ ወይም የሚፈለግበትን ማናቸውም ሂሣብ በማወራረድ ረገድ በራሱ ጥፋት ያዘገየ እንደሆነ ነው፡፡

፴፯. ክርክር ስላስነሳ ክፍያ

ሠራተኛው የጠየቀው ክፍያ አስመልክቶ አለመግባባት የተፈጠረ እንደሆነ አሠሪው በአንቀጽ ፴፮ ላይ በተሰጠው የጊዜ ገደብ ውስጥ ለሠራተኛው ያመነውን ያህል መክፈል ይኖርበታል፡፡

፴፰. ክፍያን ማዘግየት ስለሚያስከትለው ቅጣት

ከአሠሪው ቁጥጥር ውጭ በሆነ ምክንያት ካልሆነ በስተቀር በአንቀጽ ፴፮ በተጠቀሰው የጊዜ ገደብ ውስጥ አሠሪው ለሠራተኛው መክፈል የሚገባውን መጠን ያልከፈለ እንደሆነ ክፍያው ለዘገየበት ጊዜ አሠሪው ለሠራተኛው እስከ ሶስት ወር የሚደርስ ደመወዙን እንዲከፍል ጉዳዩን ለማየት ሥልጣን ያለው የሥራ ክርክር ችሎት ሊወስን ይችላል፡፡

ዘርፍ ሦስት

ስለሥራ ስንብት ክፍያና ስለ ካሣ

፴፱. ጠቅላላ

፩/ የሙከራ ጊዜውን የጨረሰ እና አግባብነት ባለው የጡረታ ህግ መሠረት የጡረታ አበል ለመቀበል ብቁ ካልሆነና:-

ሀ) ድርጅቱ በመክሰሩ ወይም በሌላ ምክንያት ለዘለቄታው በመዘጋቱ የሥራ ውሉ ሲቋረጥ፤

ለ) በሕግ ከተደነገገው ምክንያት ውጭ በአሠሪው አነሳሽነት የሥራ ውሉ ሲቋረጥ፤

ሐ) በዚህ አዋጅ በተመለከቱት ሁኔታዎች መሠረት ሠራተኛው ከሥራ ሲቀነስ፣

መ) በአሠሪ ወይም በሥራ መሪ ወሲባዊ ጥቃት ወይም ትንኮሳ የተፈፀመበት እንደሆነ ወይም ድርጊቱ በሌላ ሠራተኛ እንደተፈፀመ ሪፖርት ተደርጎለት አሠሪው ተገቢውን እርምጃ ባለመውሰዱ ሠራተኛው የሥራ ውሉን ያቋረጠ እንደሆነ፤

ሠ) አሠሪው በሠራተኛው ላይ ሰብአዊ ክብሩንና ሞራሉን የሚነካ ወይም በወንጀል ሕጉ መሠረት የሚያስቀጣ አድራጎት በመፈጸሙ የተነሣ ሠራተኛው የሥራ ውሉን ያቋረጠ እንደሆነ፤

ረ) አሠሪው ለሠራተኛው ደኅንነት ወይም ጤንነት የሚያሰጋ አደጋ እንዳይደርስ ማስጠንቀቂያ ተሰጥቶት እርምጃ ባለመውሰዱ የተነሳ ሠራተኛው የስራ ውሉን ሲያቆርጥ፤

ሰ) ሙሉ ወይም ዘላቂ የአካል ጉዳት በመድረሱ ሠራተኛው ሥራ ለመሥራት አለመቻሉ በሕክምና ተረጋግጦ የሥራ ውሉ ሲቋረጥ፤

ሸ) ቢያንስ አምስት ዓመት በአሠሪው ዘንድ የሥራ አገልግሎት ኖሮት በህመም ወይም በሞት የሥራ ውሉ ሲቋረጥ ወይም በሥራው ላይ የሚያስቆይ ከሥልጠና ጋር የተያያዘ ለአሠሪው የውል ግዴታ ሳይኖርበት ሥራውን በገዛ ፈቃዱ ሲለቅ፤

ቀ) በኤችአይቪ/በኤድስ ህመም ምክንያት በራሱ አነሳሽነት የሥራ ውሉን ያቋረጠ እንደሆነ፤

ከአሠሪው የሥራ ስንብት ክፍያ የማግኘት መብት አለው፡፡

፪/ አንድ ሠራተኛ የሥራ ስንብት ክፍያ ከማግኘቱ በፊት ቢሞት የሥራ ስንብት ክፍያው በአንቀጽ ፩፻፲ (፪) ለተመለከቱት ጥገኞቹ ይከፈላል፡፡

፫/ ለሟቹ ጥገኞች የሚከፈለው የሥራ ስንብት ክፍያ በዚህ አዋጅ በአንቀጽ ፩፻፲ በሚከፈለው የካሣ አከፋፈል መሠረት የሚፈጸም ይሆናል፡፡

፵. የሥራ ስንብት ክፍያ መጠን

በአንቀጽ ፴፱ የተጠቀሰው የሥራ ስንብት ክፍያ መጠን እንደሚከተለው ይሆናል:-

፩/ ለመጀመሪያው የአንድ ዓመት አገልግሎት የሠራተኛው የመጨረሻ ሣምንት አማካይ የቀን ደመወዙ በ፴ ተባዝቶ ይከፈለዋል፡፡ ከአንድ ዓመት በታች ያገለገለ ሠራተኛ ግን እንደአገልግሎት ጊዜው እየተተመነ ተመጣጣኝ ክፍያ ያገኛል፡፡

፪/ ከአንድ ዓመት በላይ ያገለገለ ሠራተኛ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) በተጠቀሰው ክፍያ ላይ ለእያንዳንዱ ተጨማሪ የአገልግሎት ዓመት ከላይ የተጠቀሰው ክፍያ አንድ ሦስተኛ እየታከለ ይከፈለዋል፡፡ ሆኖም ጠቅላላው ክፍያ ከሠራተኛው የ፲፪ ወራት ደመወዝ መብለጥ የለበትም፡፡

፫/ በአንቀጽ ፳፬ (፬) እና በአንቀጽ ፳፱ መሠረት የሥራ ውል ሲቋረጥ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) እና (፪) ከተመለከተው በተጨማሪ የሠራተኛው የመጨረሻ ሣምንት አማካይ የቀን ደመወዝ በ፷ ተባዝቶ ይከፈለዋል፡

፵፩. ያለማስጠንቀቂያ ሥራ ለሚለቅ ሠራተኛ ስለሚሰጥ ካሣ

፩/ በአንቀጽ ፴፪ (፩) መሠረት የሥራ ውሉን የሚያቋርጥ ሠራተኛ በአንቀጽ ፵ ከተመለከተው የሥራ ስንብት ክፍያ በተጨማሪ የመጨረሻ ሣምንት አማካይ የቀን ደመወዙ በ፴ ተባዝቶ ካሣ ይከፈለዋል፡፡ ይህ ድንጋጌ አግባብ ባለው የጡረታ ሕግ በተሸፈነ ሠራተኛ ላይም ተፈፃሚ ይሆናል፡፡

፪/ሆኖም ሠራተኛው የሥራ ውሉን ያቋረጠው በአንቀጽ ፴፪(፩)(ለ) ላይ በተመለከተው ምክንያት የሆነ እንደሆነ ከሥራ ስንብት ክፍያው በተጨማሪ የቀን ደመወዙ በ፺ ተባዝቶ ይከፈለዋል፡፡ይህ ድንጋጌ አግባብ ባለው የጡረታ ሕግ በተሸፈነ ሠራተኛ ላይም ተፈፃሚ ይሆናል፡፡

ዘርፍ አራት

ከሕግ ውጭ የሆነ የሥራ ውል ማቋረጥ የሚያስከትላቸው ውጤቶች

፵፪. ጠቅላላ

አንድ አሠሪ ወይም ሠራተኛ የሥራ ውል በማቋረጥ ረገድ በዚህ አዋጅ ወይም አግባብ ባለው ሌላ ሕግ የተወሰኑትን አስፈላጊ ሁኔታዎች ያላሟላ እንደሆነ የሥራ ውሉ መቋረጥ ሕገወጥ ይሆናል፡

፵፫. የሥራ ውል ከሕግ ውጭ ሲቋረጥ ሠራተኛውን ወደ ሥራው ስለመመለስ ወይም ካሣ ስለመክፈል

፩/ በአንቀጽ ፳፮ (፪) በተመለከቱት ምክንያቶች አሠሪው የሥራ ውሉን ቢያቋርጥ ሠራተኛውን ወደ ሥራው የመመለስ ግዴታ አለበት፡፡ ሆኖም ሠራተኛው ወደ ሥራው ለመመለስ ካልፈለገ ካሣ እንዲከፈለው የመጠየቅ መብቱ የተጠበቀ ነው፡፡

፪/ በዚህ አንቀጽ በንዑስ አንቀጽ (፩) የተመለከተው እንደተጠበቀ ሆኖ በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፳፬፣ ፳፭፣ ፳፯፣ ፳፰ እና ፳፱ ከተደነገገው ውጭ የሥራ ውሉ የተቋረጠበት ሠራተኛ ወደ ሥራው እንዲመለስ ወይም ካሣ ተከፍሎት እንዲሰናበት የሥራ ክርክር ሰሚ አካል ሊወስን ይችላል፡፡

፫/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፪) የተመለከተው ቢኖርም የሥራ ክርክሮችን የሚወስነው አካል ከሥራ ግንኙነቱ ጠባይ የተነሳ ወይም ከክርክሩ ሂደት ከወሰደው ግንዛቤ የሥራ ውሉ ቢቀጥል ከፍተኛ ችግር ያስከትላል ብሎ ካመነ ሠራተኛው ወደ ሥራው መመለስ ቢፈልግ እንኳን ካሣ ተከፍሎት እንዲሰናበት ማዘዝ ይችላል፡፡ እንዲሁም አንድ ሠራተኛ በዚህ ንዑስ አንቀጽ መሠረት ወደሥራው እንዲመለስ ከተፈረደለት በኋላ ለመመለስ ፈቃደኛ ሳይሆን ቢቀር የሥራ ክርክሮችን የሚወስነው አካል የሥራውን ጠባይና ሌሎችንም ሁኔታዎች በማመዛዘን ለሠራተኛው ካሣ ወይም ለደረሰበት መጉላላት ተመጣጣኝ የሆነ ካሣ ተከፍሎት ከሥራ እንዲሰናበት ሊወስን ይችላል፡፡

፬/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩)፤ (፪) ወይም (፫) መሠረት ወደ ሥራው የማይመለስ ሠራተኛ በአንቀጽ ፵ መሠረት ከሚከፈለው የሥራ ስንብት ክፍያ በተጨማሪ የሚከተለውን ክፍያ ያገኛል፡፡ ይህ ድንጋጌ አግባብ ባለው የጡረታ ሕግ በተሸፈነ ሠራተኛም ላይ ተፈፃሚ ይሆናል:-

ሀ) ላልተወሰነ ጊዜ የተደረገ የሥራ ውል ከሕግ ውጭ ሲቋረጥ የሠራተኛው አማካይ የቀን ደመወዙ በ፩፻፹ ተባዝቶ ይከፈለዋል፣ እንዲሁም በአንቀጽ ፵፬ መሠረት ሊሰጠው ይገባ ስለነበረው የማስጠንቀቂያ ጊዜ ለዚሁ ጊዜ የሚከፈለውን ደመወዝ የሚያህል ክፍያ ይፈጸምለታል፤

ለ) ለተወሰነ ጊዜ ወይም ሥራ የተደረገ የሥራ ውል ከሕግ ውጭ ሲቋረጥ ሠራተኛው የውሉ ጊዜ ወይም ሥራ እስኪያልቅ ቢቆይ ኖሮ ያገኝ የነበረውን ደመወዝ የሚያህል ገንዘብ ይከፈለዋል፡፡ ሆኖም ካሣው የሠራተኛው ማዕከላዊ የቀን ደመወዙ በ፩፻፹ ተባዝቶ ከሚያገኘው ውጤት መብለጥ የለበትም፡፡

፭) በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) ወይም (፪) መሠረት ወደ ሥራው እንዲመለስ በመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት የሥራ ክርክር ችሎት የተወሰነለት ሠራተኛ ከ፮ ወር የማይበልጥ ውዝፍ ደመወዝ እንዲከፈለው ፍርድ ቤቱ ይወስንለታል፡፡ ጉዳዩ በይግባኝ ታይቶ የሠራተኛው ወደ ሥራ መመለስ ውሣኔ ከፀና ከ፩ ዓመት ያልበለጠ ውዝፍ ደመወዝ ፍርድ ቤቱ ለሠራተኛው ይወስንለታል፡፡

፵፬. ልዩ ሁኔታዎች

በአንቀጽ ፵፫ የተደነገገው ቢኖርም አሠሪው በአንቀጽ ፴፭ ስለማስጠንቀቂያ የተጠቀሱትን ሳያሟላ ሠራተኛውን ያሰናበተ እንደሆነ በማስጠንቀቂያው ጊዜ ሊከፈል ይገባ የነበረውን ደመወዝ ለሠራተኛው ይከፍላል፡፡

፵፭. የሠራተኛው ካሣ የመክፈል ኃላፊነት

፩/ በአንቀጽ ፴፩ ወይም ፴፭(፪)ስለማስጠንቀቂያ የተጠቀሱትን አስፈላጊ ሁኔታዎች ያላሟላ ሠራተኛ ለአሠሪው ካሣ ይከፍላል፡፡

/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) መሠረት የሚከፈለው ካሣ አሠሪው ለሠራተኛው ከሚከፍለው ቀሪ ክፍያ ውስጥ ከ፴ ቀናት ክፍያ የበለጠ መሆን አይኖርበትም፡፡

ምዕራፍ አራት ልዩ ውሎች

ዘርፍ አንድ

በቤት የሚሠራ ሥራ ውል

፵፮. የውሉ አመሠራረት

፩/ አንድ ግለሰብ በራሱ ቤት ወይም ራሱ በመረጠው ሌላ ቦታ አሠሪው በቀጥታ ሳይቆጣጠረው ወይም ሳይመራው አንድን ሥራ ዘወትር ለአሠሪው ለመሥራትና አሠሪውም ለተሰራው ሥራ ደመወዝ ለመክፈል ሲስማሙ በቤት የሚሠራ ሥራ ውል ይመሠረታል፡፡

፪/ አሠሪው ለሠራተኛው ጥሬ ዕቃ ወይም የሥራ መገልገያ መሣሪያ ለመሸጥና ሠራተኛው በቤቱ የሚሠራውን የሥራ ውጤት ለአሠሪው መልሶ ለመሸጥ ወይም በተመሳሳይ ሁኔታ ስምምነት ሲያደርጉ በቤት የሚሠራ ሥራ ውል እንደተመሰረተ ይቆጠራል፡፡

፫/ በራሱ ቤት በሚሠራ ሠራተኛና በአንድ አሠሪ መካከል የሚደረግ ውል ለተወሰነ ጊዜ ወይም ለተወሰነ ሥራ እንደተደረገ የሥራ ውል ይቆጠራል፡፡

፬/ሚኒስትሩ ጉዳዩ ከሚመለከታቸው ጋር በመመካከር በቤት በሚሠሩ ሠራተኞች ላይ ተፈፃሚ የሚሆኑትን የዚህ አዋጅ ድንጋጌዎችና የሚፈፀሙበትን አኳኋን መመሪያ በማውጣት ሊወስን ይችላል፡፡

፵፯. መዝገብ ስለመያዝ

በቤት የሚሠራ ሥራ ውልን መሠረት በማድረግ ሠራተኛ ቀጥሮ የሚያሠራ አሠሪ ከዚህ በታች የተዘረዘሩትንና አግባብ ያላቸውን ሌሎች መግለጫዎች የሚይዝ መዝገብ መያዝ አለበት:-

፩/ የሠራተኛውን ሙሉ ስም፣ ዕድሜ፣ የጋብቻ ሁኔታና አድራሻ፤

፪/ ሥራው የሚሠራበት ቦታ አድራሻ፤

፫/ ከአሠሪው ለሠራተኛው የተሰጠውን የዕቃ ዓይነት ዋጋ፣ ጥራትና ብዛት፤

፬/የታዘዘው የሥራ ዓይነት፣ጥራትና ብዛት፤

፭/ የተሰራው ሥራ ወይም ዕቃ የማስረከቢያ ጊዜና ሥፍራ፤

፮/ የክፍያውን መጠንና የአከፋፈሉን ሁኔታ፡፡

ዘርፍ ሁለት የሙያ መለማመጃ ውል

፵፰. የውሉ አመሠራረት

፩/ ማንኛውም አሠሪ ለማንኛውም ግለሰብ ከድርጅቱ ሥራ ጋር በተያያዘ በአንድ በተለየ ሙያ የሙያው ደንብና ሥርዓት በሚፈቅደው መሠረት የተሟላና የተቀናጀ ትምህርት ሊሰጠው ሲስማማና ለማጁም ስለሙያው መልመጃ ትምህርትና ከትምህርቱም ጋር የተያያዙ ሥራዎችን ለማከናወን የሚሰጠውን መመሪያ ለመፈጸም ሲስማማ የሙያ መልመጃ ውል ይመሠረታል፡፡

፪/ የሙያ መልመጃ ውል ሊመሠርት የሚችለው ዕድሜው ከአሥራ አምስት ዓመት ያላነሰ ግለሰብ ነው፡፡

፫/ የሙያ መልመጃ ውልና የውሉም ማሻሻያዎች የሚፀኑት በጽሑፍ ሲደረጉና በሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ባለው አካል ሲጸድቁ ብቻ ነው፡፡

፵፱. የውሉ ይዘት

የሙያ መልመጃ ውል ቢያንስ የሚከተሉትን መያዝ አለበት:-

፩/ የሙያ መልመጃውን ትምህርት፣ ዓይነትና

ጊዜ፤

፪/ በሙያ መልመጃው ትምህርት ጊዜ የሚሰጠውን የኪስ ገንዘብ፤

፫/ ሥራው የሚከናወንበት ሁኔታ፡፡

፶. የተዋዋዮች ግዴታ

፩/ ለማጁ የሙያ መልመጃ ስልጠናውን በትጋት ተከታትሎ በሚገባ ለመፈፀም ጥረት ያደርጋል፡፡

፪/ አሠሪው ከሙያ መልመጃው ትምህርት ጋር ግንኙነት በሌለውና ለትምህርቱም በማይጠቅም ሥራ ላይ ለማጁን አይመድበውም፡፡

፶፩. ስለውሉ መቋረጥ

፩/ የሙያ መልመጃ ውል በሚከተሉት ሁኔታዎች ይቋረጣል:-

ሀ) ለሙያ መልመጃው ትምህርት የተወሰነው ጊዜ ሲያልቅ፤

ለ) በማንኛውም ተዋዋይ ወገን ማስጠንቀቂያ በመስጠት፤

ሐ) ለማጁ ያለማስጠንቀቂያ ውሉን ሲያቋርጥ፡፡

፪/ አሠሪው በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩)

(ለ) መሠረት ማስጠንቀቂያ በመስጠት የሙያ መልመጃ ውሉን ሊያቋርጥ የሚችለው:-

ሀ) የሙያ መልመጃ ትምህርቱን ለመቀጠል በማያስችል የሥራ ለውጥ ወይም በሌላ ከድርጅቱ ቁጥጥር ውጭ በሆነ ምክንያት አሠሪው ግዴታውን መፈፀም ያልቻለ እንደሆነ፤

ለ) ለማጁ የድርጅቱን የዲሲኘሊን ደንቦች ከጣሰ፤ ወይም

ሐ)ለማጁ ትምህርቱን ለዘለቄታው ለመቀጠል ወይም በተወሰነው ጊዜ ውስጥ ተከታትሎ ለማጠናቀቅ ያልቻለ እንደሆነ ነው፡፡

፫/ ለማጁ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩)(ለ) መሠረት ማስጠንቀቂያ በመስጠት የሙያ መልመጃ ውሉን ሊያቋርጥ የሚችለው:-

ሀ) አሠሪው በውሉ ወይም በዚህ አዋጅ የተጠቀሰውን ግዴታ ያላከበረ፤ ወይም

ለ) ከጤንነቱ ወይም ከቤተሰቡ ጋር የተያያዘ ወይም ሌላ ተመሳሳይ በቂ ምክንያት ያለው እንደሆነ ነው፡፡

፬/ ለማጁ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ(፩)(ሐ) መሠረት ያለማስጠንቀቂያ የሙያ መልመጃ ውሉን ሊያቋርጥ የሚችለው:-

ሀ) ግዴታውን መፈፀም በጤንነቱ ላይ ከፍተኛ ጉዳት የሚያስከትል መሆኑን በተገቢው የሕክምና ምሥክር ወረቀት ያረጋገጠ፤ ወይም

ለ) አሠሪው በገዛ ፈቃዱ የውሉን ይዘት የለወጠ እንደሆነ ነው፡፡

፭/ በዚህ አዋጅ ስለ ሥራ ስንብት ክፍያ፣ ስለካሣና ወደ ሥራ ስለመመለስ የተመለከቱት ድንጋጌዎች በሥራ መልመጃ ውል ላይ ተፈፃሚነት አይኖራቸውም፡፡

፶፪. የምስክር ወረቀት

የሙያ መልመጃ ውል ሲያበቃ አሠሪው ለማጁ የሠለጠነበትን ሙያ፣ ትምህርቱ የፈጀውን ጊዜና የመሳሰሉት ነጥቦችን የያዘ የምሥክር ወረቀት ለለማጁ ይሰጣል፡፡

 

ክፍል ሦስት ደመወዝ

ምዕራፍ አንድ የደመወዝ አወሳሰንና ይዘት

፶፫. ጠቅላላ

፩/“ደመወዝ” ማለት አንድ ሠራተኛ በሥራ ውሉ መሠረት ለሚያከናውነው ሥራ የሚከፈለው መደበኛ ክፍያ ነው፡፡

፪/ ለዚህ አዋጅ አፈፃፀም የሚከተሉት ክፍያዎች እንደደመወዝ አይቆጠሩም:-

ሀ) የትርፍ ሰዓት ሥራ ክፍያ፤

ለ) የውሎ አበል፣ የበረሃ አበል፣ የመጓጓዣ አበል፣ የዝውውር ወጪና ሠራተኛው በሚጓጓዝበት ወይም የመኖሪያ ቦታውን በሚለውጥበት ወቅት የሚከፈለው ተመሳሳይ አበል፤

ሐ) ከአሠሪው የሚሰጥ ጉርሻ (ቦነስ)፤

መ) ኮሚሽን፤

ሠ)ለተጨማሪ የሥራ ውጤት የሚከፈሉ ሌሎች የማትጊያ ክፍያዎች፤

ረ) ከደንበኞች የሚሰበሰብ የአገልግሎት ክፍያ፡፡

፶፬.ሥራ ላልተሰራበት ጊዜ ክፍያ ስለሚደረግበት ሁኔታ

፩/ በዚህ አዋጅ ወይም አግባብ ባለው ሕግ በተለየ አኳኋን ካልተወሰነ በስተቀር ደመወዝ የሚከፈለው ለተሠራ ሥራ ብቻ ይሆናል፡፡

፪/የዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) ድንጋጌ ቢኖርም ሠራተኛው ለመሥራት ዝግጁ ሆኖ ሳለ ለሥራው የሚያስፈልገው መሣሪያና ጥሬ ዕቃ ሳይቀርብለት በመቅረቱ ወይም የሠራተኛው ጉድለት ባልሆነ ምክንያት ሳይሠራ ቢውል ደመወዙን የማግኘት መብት ይኖረዋል፡፡

ምዕራፍ ሁለት የአከፋፈል ዘዴና የክፍያ አፈፃፀም

፶፭. ጠቅላላ

፩/ ደመወዝ በጥሬ ገንዘብ ይከፈላል፤ ሆኖም አሠሪውና ሠራተኛው ከተስማሙ በዓይነት ሊከፈል ይችላል፡፡ በዓይነት የሚደረገው ክፍያ በአካባቢው ከሚገኘው የገበያ ዋጋ በምንም አኳኋን በልጦ መገኘትና በጥሬ ገንዘብ ከሚከፈለው ደመወዝ ፴ በመቶ መብለጥ የለበትም፡፡

፪/ የሃገሪቱ የኢኮኖሚ እድገት፤ የሥራ ገበያ ሁኔታ እና የመሳሰሉትን እያስጠና ዝቅተኛ ደመወዝ የሚወስን የመንግሥት፤ የአሠሪና ሠራተኛ ተወካዮች እንዲሁም ሌሎች ባለድርሻ አካላት የሚሳተፉበት የደመወዝ ቦርድ ስለሚቋቋምበትና ተግባርና ኃላፊነቱ ስለሚወሰንበት ሁኔታ በሚኒስትሮች ምክር ቤት ደንብ ይደነገጋል፡፡

፶፮. የክፍያ አፈፃፀም

፩/ የተለየ ስምምነት ካልተደረገ በስተቀር ደመወዝ በሥራ ቀንና በሥራው ቦታ ይከፈላል፡፡

፪/በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) መሠረት ክፍያ የሚደረግበት ቀን በሳምንት እረፍት ወይም በሕዝብ በዓል ቀን የዋለ እንደሆነ የመክፈያው ቀን አስቀድሞ ባለው የሥራ ቀን ላይ ይውላል፡፡

፶፯. ለሠራተኛው ለራሱ ስለመክፈል

በሕግ ወይም በኅብረት ስምምነት ወይም በሥራ ደንብ በሌላ አኳኋን ካልተወሰነ በስተቀር ደመወዝ የሚከፈለው በቀጥታ ለሠራተኛው ወይም ሠራተኛው ለወከለው ሰው ብቻ ነው፡፡

፶፰. ክፍያ የሚደረግበት ጊዜ

የደመወዝ ክፍያ የሚፈፀምበት ጊዜ በሕግ፣ በኅብረት ስምምነት፣ በሥራ ደንብ ወይም በሥራ ውል በተወሰነው መሠረት ይሆናል፡፡

፶፱. የደመወዝ ቅነሳ

፩/ በሕግ፣ በኅብረት ስምምነት ወይም በሥራ ደንብ በተወሰነው ወይም በፍርድ ቤት ትዕዛዝ መሠረት ካልሆነ ወይም ሠራተኛው በጽሑፍ ካልተስማማ በስተቀር አሠሪው ከሠራተኛው ደመወዝ ሊቀንስ ወይም በዕዳ ሊይዝ ወይም ሊያቻችል አይችልም፡፡

፪/ሠራተኛው በጽሁፍ ስምምነቱን ካልገለጸ በቀር በአንድ ጊዜ ከሠራተኛው ደመወዝ ላይ በአጠቃላይ ሊቆረጥ የሚችለው የገንዘብ መጠን በምንም አኳኋን ከወር ደመወዙ አንድ ሦስተኛ መብለጥ የለበትም፡፡

፷. የክፍያ መዝገብ ስለመያዝ

፩/ አሠሪው የሠራተኛውን ጠቅላላ ደመወዝና የሚሰላበትን ዘዴ፣ ሌሎች ተጨማሪ ክፍያዎችን፣ የማንኛውንም ተቀናሽ ገንዘብ ልክና ዓይነት፣ የተጣራ ክፍያውንና ሌሎች አስፈላጊ መረጃዎችን እንዲሁም የተለየ ዝግጅት ካልተደረገ በስተቀር የሠራተኛውን ፊርማ የሚያሳይ የክፍያ መዝገብ መያዝ አለበት፡፡

፪/ ሠራተኛው አሠሪውን ሲጠይቅ የክፍያ መዝገቡን እንዲያይ የመፍቀድና ስለዝርዝሩም የማስረዳት ግዴታ አለበት፡፡

፫/ ሠራተኛው በክፍያ መዝገቡ ላይ የተመለከተውን የተጣራ ክፍያ ሳይቃወም መቀበሉ የሚገባውን ደመወዝ በከፊል እንደተወ አያስቆጥረውም፡፡

 

ክፍል አራት የሥራ ሰዓት፣ የሣምንት ዕረፍት ጊዜና የሕዝብ በዓላት

ምዕራፍ አንድ የሥራ ሰዓት

ዘርፍ አንድ መደበኛ የሥራ ሰዓት

፷፩. የቀን ወይም የሣምንት የሥራ ሰ

፩/ በዚህ አዋጅ “መደበኛ የሥራ ሰዓት” ማለት በሕግ፣ በኅብረት ስምምነት ወይም በሥራ ደንብ መሠረት ሠራተኛው ሥራውን የሚያከናውንበት ወይም ለሥራ የሚገኝበት ጊዜ ነው፡፡

፪/ የማንኛውም ሠራተኛ መደበኛ የሥራ ሰዓት በቀን ከ፰ ወይም በሣምንት ከ፵፰ ሰዓት አይበልጥም፡፡

፷፪. መደበኛ የሥራ ሰዓትን ስለመቀነስ

፩/ ሚኒስቴሩ የተለየ የሥራ ሁኔታዎች ያሉበትን ክፍለ ኢኮኖሚ፣ ኢንዱስትሪ ወይም ሙያ መደበኛ የሥራ ሰዓት ለመቀነስ መመሪያ ሊያወጣ ይችላል፡፡

፪/በዚህ አዋጅ መሠረት መደበኛ የሥራ ሰዓትን መቀነስ የሠራተኛውን ደመወዝ አያስቀንስም፡፡

፷፫. የሣምንት የሥራ ሰዓትን ስለመደልደል

የሥራ ሰዓቶች ለሣምንቱ የድርጅቱ የሥራ ቀኖች እኩል ይደለደላሉ፡፡ የሥራው ፀባይ ሲያስገድድ ግን በማናቸውም የሣምንቱ የሥራ ቀኖች የሥራ ሰዓቶችን ማሳጠርና ልዩነቱን ለተቀሩት ቀኖች ማደላደል ይቻላል፡፡

፷፬. መደበኛ የሥራ ሰዓቶችን አማካይ መሠረት በማድረግ ስለማደላደል

ሥራው በሚከናወንበት ሁኔታ የተነሳ መደበኛ የሥራ ሰዓቶችን በእያንዳንዱ ሣምንት እኩል ማደላደል በማይቻልበት ጊዜ የሥራ ሰዓት ከአንድ ሣምንት ለበለጠ ጊዜ አማካዩን መሠረት በማድረግ ማደላደል ይቻላል፡፡ሆኖም በአራት ሣምንት ወይም ከዚያ ባነሰ ጊዜ ውስጥ ሠራተኞቹ የሠሩባቸው ሰዓቶች ሲታሰቡ አማካዩ የሥራ ሰዓት በቀን ከ፰ ሰዓት ወይም በሣምንት ከ፵፰ ሰዓት መብለጥ የለበትም፡፡

፷፭. ተፈፃሚነቱ ስለማይመለከታቸው ሰዎች

በሥራ ውል ወይም በኅብረት ስምምነት በሌላ አኳኋን ካልተወሰነ በስተቀር በዚህ አዋጅ ስለሥራ ሰዓት የተመለከቱት ድንጋጌዎች በንግድ መልዕክተኞችና በንግድ ወኪሎች ላይ ተፈፃሚነት አይኖራቸውም፡፡

ዘርፍ ሁለት ስለትርፍ ሰዓት ሥራ

፷፮. ጠቅላላ

፩/ በዚህ አዋጅ ድንጋጌዎች መሠረት ከተወሰነው መደበኛ የሥራ ሰዓት በላይ የሚሠራ ሥራ የትርፍ ሰዓት ሥራ እንደሆነ ይቆጠራል፡፡

፪/በአንቀጽ ፷፩፣ ፷፫ እና ፷፬ በተወሰነው መሠረት የሚሠራ ሥራ የትርፍ ሰዓት ሥራ እንደሆነ አይቆጠርም፡፡

፫/የትርፍ ሰዓት ሥራ የሚሰራው በአንቀጽ ፷፯ በተመለከቱት ሁኔታዎች እና አሠሪው በሚሰጠው ግልፅ ትዕዛዝ መሰረት ብቻ ይሆናል፡፡

፬/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፫) መሠረት የተሰጠው ትዕዛዝ እና እያንዳንዱ ሠራተኛ የሠራው የትርፍ ሰዓት በአሠሪው በትክክል መመዝገብ አለበት፡፡

፷፯. የትርፍ ሰዓት ሥራ የሚፈቀድባቸው ሁኔታዎች

፩/ ማንኛውም ሠራተኛ የትርፍ ሰዓት ሥራ እንዲሠራ አይገደድም፡፡ ሆኖም አሠሪው ሌላ አማራጭ መንገድ ሊኖረው አይችልም ተብሎ ሲገመት፤ እና:-

ሀ) አደጋ ሲደርስ ወይም የሚደርስ መሆኑ ሲያሰጋ፤

ለ) ከአቅም በላይ የሆነ ሁኔታ ሲያጋጥም፤

ሐ) በአስቸኳይ መሰራት ያለበት ሥራ ሲያጋጥም፤

መ) በማያቋርጥና ተከታታይ ሥራ ላይ ከሥራ የቀሩ ሠራተኞችን ለመተካት፤

አሠሪው የትርፍ ሰዓት ሥራ ለማሠራት ይችላል፡፡

፪/ በዚህ አንቀጽ በንዑስ አንቀጽ (፩) የተመለከተው ቢኖርም በአስቸኳይ የሚሠራ ሥራ ሲያጋጥም የሚሰራው የትርፍ ሰዓት ሥራ በቀን ከ፬፣ በሳምንት ከ፲፪ ሰዓት መብለጥ የለበትም፡፡

፷፰. የትርፍ ሰዓት ሥራ አከፋፈል

፩/ የትርፍ ሰዓት ሥራ የሚሰራ ሠራተኛ ከመደበኛ ደመወዙ በተጨማሪ ቢያንስ ቀጥሎ በተመለከተው አኳኋን ይከፈለዋል:-

ሀ) ከንጋቱ ፲፪ ሰዓት እስከ ምሽቱ ፬ ሰዓት ለሚሠራ የትርፍ ሰዓት ሥራ ለመደበኛ ሥራ በሰዓት የሚከፈለው ደመወዝ በ፩ ተኩል ተባዝቶ፤

ለ) ከምሽቱ ፬ ሰዓት እስከ ንጋቱ ፲፪ ሰዓት ለሚሠራ የትርፍ ሰዓት ሥራ ለመደበኛ ሥራው በሰዓት የሚከፈለው ደመወዝ በአንድ ሦስት አራተኛ (በአንድ ነጥብ ሰባ አምስት) ተባዝቶ፤

ሐ) በሳምንት የዕረፍት ቀን የሚሠራ የትርፍ ሰዓት ሥራ ለመደበኛው ሥራው በሰዓት የሚከፈለው ደመወዝ በ፪ ተባዝቶ፣

መ) በሕዝብ በዓላት ቀን ለሚሠራ የትርፍ ሰዓት ሥራ ለመደበኛ ሥራው በሰዓት የሚከፈለው ደመወዝ በሁለት ተኩል(በአንድ ነጥብ አምስት) ተባዝቶ፣

፪/የትርፍ ሰዓት ክፍያ ለደመወዝ መክፈያ በተወሰነው ቀን ከደመወዝ ጋር ተደምሮ ይከፈላል፡፡

ምዕራፍ ሁለት የሣምንት የዕረፍት ጊዜ

፷፱. ጠቅላላ

፩/ ማንኛውም ሠራተኛ በ፯ ቀናት ጊዜ ውስጥ ያልተቆራረጠ ከ፳፬ ሰዓት የማያንስ የሣምንት ዕረፍት ያገኛል፡፡

፪/ የሣምንት ዕረፍት ጊዜ በኅብረት ስምምነት ወይም በሥራ ደንብ በሌላ አኳኋን ካልተወሰነ በስተቀር በተቻለ መጠን:-

ሀ) እሁድ ቀን ይውላል፤

ለ) ለድርጅቱ ሠራተኞች በሙሉ በአንድ ላይና በአንድ ጊዜ ይሰጣል፡፡

፫/ የሳምንት የዕረፍት ጊዜ ከንጋቱ ፲፪ ሰዓት እስከሚቀጥለው ንጋት ፲፪ ሰዓት ያለውን ጊዜ እንዲጨምር ተደርጎ ይታሰባል፡፡

፬/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) የተደነገገው ቢኖርም በስራው ባህሪ ምክንያት ሠራተኛው የሳምንት ዕረፍቱን ለመጠቀም የማይችል እንደሆነ አሠሪው ለሠራተኛው በወር ውስጥ ለ፬ ቀናት ዕረፍት እንዲያገኝ ማድረግ አለበት።

፸. ልዩ የሣምንት ዕረፍት ቀን

፩/ አንድ ድርጅት በሚያከናውነው ሥራ ወይም በሚሰጠው አገልግሎት ጠባይ ምክንያት የሣምንት ዕረፍትን እሁድ ቀን እንዲውል ለማድረግ ካልቻለ በምትኩ ሌላ ቀን የሣምንት ዕረፍት ቀን ሊሆን ይችላል፡፡

፪/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) የተመለከተው ተፈጻሚ የሚሆነው ከዚህ በታች ለተመለከቱትና ተመሳሳይ ለሆኑ ሥራዎች ይሆናል:-

ሀ) ለጠቅላላው ሕዝብ ኑሮ አስፈላጊ የሆኑ ሥራዎች ወይም ለጤንነት፣ ለመዝናኛ ወይም ለባህላዊ ጉዳይ የሚከናወኑ ሥራዎች፤

ለ) በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፩፻፴፯ (፪) የተመለከቱት ለሕዝብ አስፈላጊ የሆኑ አገልግሎቶች፤

ሐ) በሥራው ባሕርይ ወይም በቴክኒክ ምክንያት ቢቋረጥ ወይም ለሌላ ጊዜ ቢተላለፍ ችግር ወይም ጉዳት የሚያስከትል ስራ፡፡

፸፩.በሣምንት የዕረፍት ጊዜ ሊከናወን የሚችል ሥራ

፩/ከዚህ በታች በተመለከቱት ምክንያቶች የድርጅቱን መደበኛ ተግባር የሚያደናቅፉ ሁኔታዎችን ለማስወገድ አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ ብቻ ሠራተኛው በማናቸውም የሳምንት የዕረፍት ጊዜው እንዲሠራ ለማድረግ ይቻላል:-

ሀ) አደጋ ሲደርስ ወይም የሚደርስ መሆኑ ሲያሰጋ፤

ለ) ከአቅም በላይ የሆነ ሁኔታ ሲያጋጥም፤

ሐ) በአስቸኳይ የሚሰራ ሥራ ሲያጋጥም፤

፪/ በአንቀጽ ፷፰ (፩) (ሐ) የተመለከተው እንደተጠበቀ ሆኖ በዚህ ምዕራፍ በተመለከተው መሠረት በሣምንት የእረፍት ጊዜ እንዲሠራ ከተደረገ በሌላ ጊዜ የማካካሻ እረፍት ይሰጠዋል፡፡ ሆኖም ሠራተኛው የተጠቀሰውን ምትክ የእረፍት ጊዜ ሳይወስድ የሥራ ውሉ ቢቋረጥ በሠራው ሰዓት መጠን የማካካሻ ገንዘብ ይከፈለዋል፡፡

፸፪. ተፈጻሚነት

የዚህ ምዕራፍ ድንጋጌዎች በንግድ መልዕክተኞች ወይም የንግድ ወኪሎች ላይ ተፈጻሚነት አይኖረውም፡፡

ምዕራፍ ሦስት የሕዝብ በዓላት

፸፫. ጠቅላላ

አግባብ ባለው ሕግ መሠረት የሚከበሩ የሕዝብ በዓላት ደመወዝ የሚከፈልባቸው ይሆናሉ፡፡

፸፬. በሕዝብ በዓላት ምክንያት ደመወዝ ስላለመቀነሱ

፩/ በወር ደመወዝ የሚከፈለው ሠራተኛ በሕዝብ በዓላት ባለመሥራቱ ምክንያት ከደመወዙ አይቀነስበትም፡፡

፪/ በዚህ አንቀጽ በንዑስ አንቀጽ (፩) ከተመለከተው ውጭ በሌላ አኳኋን ደመወዝ የሚከፈለው ሠራተኛ የሕዝብ በዓል ቀን ክፍያ በሥራ ውል ወይም በኅብረት ስምምነት መሠረት ይወሰናል፡፡

፸፭.በሕዝብ በዓላት ቀን ለሚሠራ ሥራ የሚከፈል ክፍያ

፩/ ሠራተኛው በሕዝብ በዓል ቀን ከሠራ በሰዓት የሚያገኘው ክፍያ በሁለት ጊዜ ተባዝቶ በበዓሉ ቀን ለሠራበት ለእያንዳንዱ ሰዓት ይከፈለዋል፡፡

፪/ አንድ የሕዝብ በዓል ከሌላ የሕዝብ በዓል ጋር ቢደረብ ወይም በሕግ በተወሰነ የዕረፍት ቀን ላይ ቢውል በዚህ ቀን የሠራ ሠራተኛ ክፍያ የሚደረግለት በአንዱ የሕዝብ በዓል ብቻ ይሆናል፡፡

 

ክፍል አምስት ስለ ፈቃድ

ምዕራፍ አንድ የዓመት ፈቃድ

፸፮. ጠቅላላ

፩/ አንድ ሠራተኛ የዓመት ፈቃድ ለማግኘት ያለውን መብት በማናቸውም ሁኔታ ለመተው የሚያደርገው ስምምነት ውድቅ ይሆናል፡፡

፪/በዚህ አዋጅ በሌላ አኳኋን ካልተፈቀደ በስተቀር በዓመት ፈቃድ ፈንታ ገንዘብ መክፈል የተከለከለ ነው፡፡

፸፯. ዓመት ፈቃድ መጠን

፩/አንድ ሠራተኛ በዚህ አንቀጽ መሠረት ሳይከፋፈል የሚሰጥ የዓመት ፈቃድ ከክፍያ ጋር ያገኛል፡፡ የፈቃዱ ጊዜ በምንም ሁኔታ ከዚህ በታች ከተመለከተው ማነስ የለበትም:-

ሀ) ለመጀመሪያ የአንድ ዓመት አገልግሎት አስራ ስድስት (፲፮) የሥራ ቀናት፤

ለ) ለአሠሪው ከአንድ ዓመት በላይ ለተበረከተ አገልግሎት ለእያንዳንዱ ሁለት የአገልግሎት ዓመታት አንድ የሥራ ቀን እየተጨመረ ይሰጣል፡፡

፪/በዓመት ፈቃድ ላይ የሚገኝ ሠራተኛ የሚከፈለው ደመወዝ ሥራ ላይ ቢሆን ኖሮ ሊከፈለው ከሚገባው ጋር እኩል ይሆናል፡፡

፫/ለዓመት ፈቃድ ብቁ የሚያደርገውን የአገልግሎት ጊዜ ለመወሰን ሲባል በድርጅቱ ለ፳፮ ቀናት የሠራ ሠራተኛ ለ፩ ወር እንደሰራ ይቆጠራል፡፡

፬/ በዚህ አዋጅ መሠረት የሥራ ውሉ የተቋረጠ ሠራተኛ ያልወሰደው የዓመት ፈቃድ ታስቦ በገንዘብ ይከፈለዋል፡፡

፭/ አንድ ሠራተኛ ያገለገለበት ጊዜ ከ፩ ዓመት በታች ከሆነ በአገልግሎት ዘመኑ ልክ ተመጣጣኝ የሆነ ዕረፍት በዚያው በአገለገለበት ዓመት ይሰጠዋል፡፡

፸፰. ስለፈቃድ አሰጣጥ

፩/ አንድ ሠራተኛ ከ፩ ዓመት የአገልግሎት ጊዜ በኋላ የመጀመሪያውን የዓመት ፈቃድ ከዚያም በኋላ በእያንዳንዱ ዓመት ተከታታይ የዓመት ፈቃድ ያገኛል፡፡

፪/ አንድ አሠሪ በሚያወጣው የዓመት ፈቃድ መስጫ ኘሮግራም መሠረት በእያንዳንዱ ዓመት የሚያገኘውን የዓመት ፈቃድ ለሠራተኛው ይሰጠዋል፡፡

፫/ አሠሪው በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፪) የተጠቀሰውን የፈቃድ መስጫ ኘሮግራም የሚያወጣው:- ሀ) በእያንዳንዱ ሠራተኛ ፍላጎት፤

እንዲሁም

ለ) አሠሪው ሥራውን በተለመደው ሁኔታ እንዲሠራ ማድረግ አስፈላጊ መሆኑን በተቻለ መጠን በማገናዘብ ይሆናል፡፡

፸፱.የዓመት ፈቃድ ስለመከፋፈልና ስለማስተላለፍ

፩/ በአንቀጽ ፸፯ (፩) የተደነገገው ቢኖርም ሠራተኛው የዓመት ፈቃድ ተከፋፍሎ እንዲሰጠው ሲጠይቅና አሠሪውም ሲስማማ ለሁለት ተከፍሎ ሊሰጠው ይችላል፡፡

፪/የዓመት ፈቃድ ሠራተኛው ሲጠይቅና አሠሪውም ሲስማማ ሊተላለፍ ይችላል፡፡

፫/ አሠሪው የሥራ ሁኔታ ሲያስገድደው የሠራተኛውን የፈቃድ ጊዜ ሊያስተላልፍ ይችላል፡፡

፬/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፪) እና (፫) መሠረት የተላለፈው የዓመት ፈቃድ ከሚቀጥለው ፪ ዓመት በላይ ሊራዘም አይችልም፡፡

፭/ አንድ ሠራተኛ በዓመት ፈቃድ እያለ ቢታመምና በህክምና ተቋም እንዲተኛ ለተደረገበት ጊዜ ብቻ የዓመት ፈቃዱ ተቋርጦ በዚህ አዋጅ በአንቀጽ ፹፭ እና ፹፮ መሠረት የህመም ፈቃድ ይሰጠዋል፡፡

፹. በፈቃድ ላይ ያለ ሠራተኛን ስለመጥራት

፩/ በፈቃድ ላይ ያለ ሠራተኛን መጥራት የሚቻለው ቀደም ብሎ ሊታወቅ በማይችል ምክንያት ሠራተኛው በሥራ ላይ መገኘት ያለበት ሆኖ ሲገኝ ነው፡፡

፪/ ሠራተኛው ከፈቃድ ሲጠራ በጉዞው ያጠፋው ጊዜ ሳይቆጠር የቀረው የዓመት ፈቃድ በገንዘብ ተተምኖ ይከፈለዋል፡፡

፫/ ሠራተኛው ከፈቃዱ በመጠራቱ ምክንያት የደረሰበትን የመጓጓዣና የውሎ አበል ወጭ በአሠሪው ይሸፈናል፡፡

ምዕራፍ ሁለት ልዩ ፈቃድ

፹፩. ለቤተሰብ ጉዳይ የሚሰጥ ፈቃድ

፩/ ሠራተኛው:-

ሀ) ሕጋዊ ጋብቻ ሲፈጽም፤ ወይም

ለ) የትዳር ጓደኛ፣ ወላጅ፣ ተወላጅ፣ ወንድም፣ እህት ወይም አጎት፣ አክስት የሆነ የሥጋ ወይም የጋብቻ ዘመድ ሲሞትበት፤ ከክፍያ ጋር ለ፫ የሥራ ቀናት ፈቃድ ይሰጠዋል፡፡

፪/ የሠራተኛው የትዳር ጓደኛ ስትወልድ ደመወዝ የሚከፈልበት ሶስት ተከታታይ ቀናት ፈቃድ ከክፍያ ጋር ይሰጠዋል፡፡

፫/ሠራተኛው ልዩና አሳሳቢ ሁኔታ ሲያጋጥመው እስከ ፭ ተከታታይ ቀናት ያለክፍያ ፈቃድ የማግኘት መብት አለው፡፡ ሆኖም በዚህ ረገድ የሚሰጠው ፈቃድ በበጀት ዓመቱ ከሁለት ጊዜ ሊበልጥ አይችልም፡፡

፹፪. ለማኅበር ሥራ የሚሰጥ ፈቃድ የሠራተኞች ማኅበር መሪዎች የሥራ ክርክር ለማቅረብ፣ የኅብረት ስምምነት ለመደራደር፣ በማኅበር ስብሰባ ለመገኘት፣ በሴሚናሮችና በሥልጠና ለመካፈል እንዲችሉ ከክፍያ ጋር ፈቃድ ይሰጣቸዋል፡፡ ፈቃዱም የሚሰጥበት ሁኔታ በኅብረት ስምምነት ሊወሰን ይችላል፡፡

፹፫. ልዩ ተግባሮችን ለማከናወን ለሠራተኛ የሚሰጥ ፈቃድ

፩/ አንድ ሠራተኛ የሥራ ክርክር ለማሰማት ወይም የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ ሕጎችን ለማስፈጸም ሥልጣን ባላቸው አካሎች ዘንድ ጉዳዩን ሲያቀርብ ለዚሁ ዓላማ ለጠፋው ጊዜ ብቻ ከክፍያ ጋር ፈቃድ ይሰጠዋል፡፡

፪/ አንድ ሠራተኛ የመምረጥ መብቱን ለማስጠበቅ ወይም ከፍርድ ቤትና ከሌሎች ሥልጣን ከተሰጣቸው የፍትህ አካላት ፊት ከምስክርነት ጋር በተያያዘ ላጠፋው ጊዜ ብቻ ከክፍያ ጋር ፈቃድ ይሰጠዋል፡፡

፫/ ትምህርት ወይም ሥልጠና ለሚከታተል ሠራተኛ የትምህርት ፈቃድና የገንዘብ ድጋፍ የሚሰጥበት ሁኔታ፤ የድጋፉ ዓይነትና መጠን በኅብረት ስምምነት ወይም በሥራ ደንብ ይወሰናል፡፡

፹፬. ስለማስታወቅ

በዚህ ምዕራፍ በተመለከቱት ድንጋጌዎች መሠረት ፈቃድ ለመውሰድ የሚፈልግ ማንኛውም ሠራተኛ ፈቃድ ለመውሰድ መፈለጉን በቅድሚያ ለአሠሪው ማስታወቅእና አሠሪው ሲጠይቅም ማስረጃውን ማቅረብ አለበት፡፡

ምዕራፍ ሦስት የሕመም ፈቃድ

፹፭. የሕመም ፈቃድ

፩/ አንድ ሠራተኛ የሙከራ ጊዜውን ከጨረሰ በኋላ በሥራ ላይ በሚደርስ ጉዳት ሳይሆን በሌላ ሕመም ምክንያት ሥራ መሥራት ካልቻለ በዚህ አንቀጽ መሠረት የሕመም ፈቃድ ያገኛል፡፡

፪/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) የተመለከተው ፈቃድ ሕመሙ ከደረሰበት የመጀመሪያ ቀን አንስቶ ባለው የ፲፪ ወር ጊዜ ውስጥ በተከታታይ ወይም በተለያዩ ጊዜያት ቢወስድም በማንኛውም ሁኔታ ከ፮ ወር አይበልጥም፡፡

፫/ ማንኛውም ሠራተኛ በሕመም ምክንያት ከሥራ ሲቀር አሠሪው ስለሁኔታው ሊያውቅ የሚችል ወይም ሠራተኛው ለማስታወቅ የማይችል ካልሆነ በስተቀር ከሥራ በቀረ እጅግ ቢዘገይ በማግስቱ ለአሠሪው ማሳወቅ ይኖርበታል፡፡

፬/ በኅብረት ስምምነት ወይም በሥራ ደንብ በሌላ አኳኋን የሚወሰንበት አግባብ እንደተጠበቀ ሆኖ ማንኛውም ሠራተኛ የሕመም ፈቃድ የሚያገኘው በመንግሥት ከታወቀ የሕክምና ድርጅት ተቀባይነት ያለው የሕክምና እረፍት የምስክር ወረቀት ሲያቀርብ ብቻ ነው፡፡

፹፮. ስለክፍያ

በአንቀጽ ፹፭ የተጠቀሰው የሕመም ፈቃድ ቀጥሎ በተመለከተው ሁኔታ ይሰጣል:-

፩/ ለመጀመሪያው ወር ከሙሉ ደመወዝ ክፍያ ጋር፣

፪/ለሚቀጥሉት ፪ ወራት ከደመወዙ ፶ በመቶ ክፍያ ጋር፣

፫/ ለሚቀጥሉት ፫ ወራት ያለክፍያ፡፡

 

ክፍል ስድስት የሴቶችና የወጣት ሠራተኞች የሥራ ሁኔታ

ምዕራፍ አንድ የሴት ሠራተኞች የሥራ ሁኔታ

፹፯ . ጠቅላላ

፩/ ሴቶች በፆታቸው ምክንያት በማንኛውም ሁኔታ ልዩነት አይደረግባቸውም፡፡

፪/ የዚህ አንቀጽ ንኡስ አንቀጽ (፩) አጠቃላይ ድንጋጌ እንደተጠበቀ ሆኖ ሴት ሠራተኛ በቅጥር፣ በደረጃ ዕድገት ወይም በሌላ ማናቸውም የጥቅማ ጥቅም ውድድር ከወንድ ጋር እኩል የሆነች እንደሆነ ቅድሚያ ይሰጣታል።

፫/ ለሴቶች ከባድ ወይም ለጤናቸው ጎጂ ናቸው ተብለው ሚኒስቴሩ በሚዘረዝራቸው ሥራዎች ላይ ሴቶችን ማሠራት የተከለከለ ነው፡፡

፬/ ነፍሰጡር የሆነች ሠራተኛን ከምሽቱ ፬ ሰዓት እስከ ንጋቱ ፲፪ ሰዓት ባለው ጊዜ እንዲሁም የትርፍ ሰዓት ማሰራት የተከለከለ ነው፡፡

፭/ ነፍሰጡር የሆነች ሠራተኛ የምትሰራው ሥራ ለራሷም ሆነ ለጽንሱ ጤንነት አደገኛ መሆኑ በሐኪም ሲረጋገጥ ወደ ሌላ የሥራ ቦታ ተመድባ መሥራት አለባት፡፡

፮/ ማንኛውም አሠሪ ሠራተኛዋ ነፍሰጡር በሆነችበት ጊዜና ከወለደችበት ቀን ጀምሮ በ፬ ወር ጊዜ ውስጥ ከሥራ ሊያሰናብት አይችልም፡፡

፯/ የዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፮) ቢኖርም ከእርግዝናና ከመውለድ ጋር ባልተያያዘ በአንቀጽ ፳፯(ለ-ተ) እና ፳፱(፫) በተመለከቱ ምክንያቶች የሥራ ውል ሊቋረጥ ይችላል፡፡

፹፰. የወሊድ ፈቃድ

፩/ ነፍሰጡር የሆነች ሠራተኛ ከእርግዝናዋ ጋር የተያያዘ ምርመራ ለማድረግ አሠሪው ከደመወዝ ጋር ፈቃድ ይሰጣታል፤ ሆኖም ሠራተኛዋ ከምርመራ በኋላ የሐኪም ማስረጃ ማቅረብ አለባት፡፡

፪/ ነፍሰጡር የሆነች ሠራተኛ ከመውለዷ በፊት ሐኪም እንድታርፍ ካዘዘ አሠሪው ከክፍያ ጋር እረፍት ይሰጣታል፡፡

፫/ ነፍሰጡር የሆነች ሠራተኛ እወልዳለሁ ብላ ከገመተችበት ቀን በፊት የ፴ ተከታታይ ቀናት የቅድመ-ወሊድ ፈቃድ፣ እንዲሁም ስትወልድ ከወለደችበት ቀን ጀምሮ ለ፺ ተከታታይ ቀናት የድህረወሊድ ፈቃድ ከክፍያ ጋር ይሰጣታል፡፡

፬/ ሠራተኛዋ ከመውለዷ በፊት የወሰደችው የ፴ የሥራ ቀናት የቅድመ፣ ወሊድ ፈቃድ ሲያልቅ ካልወለደች እስከምትወልድበት ቀን ድረስ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፪) መሠረት እረፍት ልታገኝ ትችላለች፡፡ የ፴ የሥራ ቀናት የቅድመ-ወሊድ ፈቃዷ ሳያልቅ ከወለደች ፺ የሥራ ቀናት የድህረ-ወሊድ ፈቃዷ ይጀምራል፡፡

፭/ ማንኛዋም ነፍሰጡር የሆነች ሠራተኛ የፅንስ ማቋረጧን በሃኪም ማስረጃ ሲረጋገጥ በሚሰጣት የህክምና ፈቃድ ላይ በአንቀጽ ፹፮ የተመለከተው የደሞዝ ቅነሳ ተፈጻሚ አይሆንም፡፡

ምዕራፍ ሁለት የወጣት ሠራተኞች የሥራ ሁኔታ

፹፱. ጠቅላላ

፩/ በዚህ አዋጅ “ወጣት ሠራተኛ” ማለት ዕድሜው ፲፭ ዓመት የሞላውና ፲፰ ዓመት ያልበለጠው ግለሰብ ነው፡፡

፪/ እድሜያቸው ከ፲፭ ዓመት በታች የሆኑትን መቅጠር ክልክል ነው፡፡

፫/ከሥራው ጠባይ ወይም ሥራው ከሚከናወንበት ሁኔታ ሕይወታቸውን ወይም ጤንነታቸውን ለአደጋ በሚያጋልጥ ሥራ ላይ ወጣት ሠራተኞችን ማሠራት ክልክል ነው፡፡

፬/ ሚኒስቴሩ ለወጣት ሠራተኞች የተከለከሉ ሥራዎችን ዝርዝር ሊያወጣ ይችላል፡፡ ዝርዝሩም በተለይም ከዚህ በታች የተመለከቱትን ይጨምራል:-

ሀ) መንገደኞችንና ዕቃዎችን በየብስ፣ በባቡር፣ በአየርና በአገር ውስጥ ውሃዎች የማጓጓዝ ሥራ፣ በወደቦችና በመጋዘኖች የሚሠራ የከባድ ዕቃ ማንሳት፣ መጎተት ወይም መግፋት ወይም ከዚህ ጋር የተያያዘ የጉልበት ሥራ፤

ለ) ከኤሌክትሪክ ኃይል ማመንጫ ጣቢያዎች፣ የኤሌክትሪክ ኃይል ማስተላለፊያ መስመሮችና የማከፋፈያ ጣቢያዎች ጋር ግንኙነት ያለው ሥራ፤

ሐ) ከመሬት በታች በሚካሄዱ የማዕድን ሥራዎች፣ የድንጋይ ካባዎችና የመሳሰሉትን ሥራዎች፤

መ) በቆሻሻያ ማስተላለፊያ ቦዮችና የዋሻ ቁፋሮ ሥራዎች፡፡

፭/በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፬) የተደነገገው ክልከላ ኃላፊነት የተሰጠው አካል ባጸደቀውና በሚቆጣጠረው የማሠልጠኛ ተቋም ውስጥ በመሠልጠን ላይ ያሉ ወጣቶች የሚሰሩትን ሥራ አይመለከትም፡፡

፺. የሥራ ሰዓት ልክ

የወጣት ሠራተኞች መደበኛ የሥራ ሰዓት በቀን ከ፯ ሰዓት መብለጥ የለበትም፡፡

፺፩. የሌሊትና የትርፍ ሥራ ሰዓት

ማንኛውንም ወጣት ሠራተኛ:- ፩/ ከምሽቱ ፬ ሰዓት እስከ ንጋቱ ፲፪ ሰዓት

በሚሰራ ሥራ ላይ፤

፪/ በትርፍ ሰዓት ሥራ ላይ፤ ፫/ በሳምንት የዕረፍት ቀን፤ ወይም

፬/በሕዝብ በዓላት ቀን ማሠራት ክልክል ነው፡፡

 

ክፍል ሰባት የሙያ ደኅንነት፣ ጤንነትና የሥራ አካባቢ

ምዕራፍ አንድ የመከላከያ እርምጃዎች

፺፪. የአሠሪ ግዴታዎች

ማንኛውም አሠሪ የሠራተኞችን ደኅንነትና ጤንነት በሚገባ ለመጠበቅ የሚያስፈልጉትን እርምጃዎች ይወስዳል፤ በተለይም:-

፩/ በዚህ አዋጅ ስለሙያ ደኅንነትና ጤንነት የተደነገጉትን ሁኔታዎች ያሟላል፡፡

፪/ ሠራተኞች የሚሰሩት ሥራ ሊያስከትልባቸው ስለሚችለው አደጋ እንዲሁም በጤንነት ላይ የሚደርስ ጉዳትን ለማስወገድ ስለሚያስፈልገው ጥንቃቄ ተገቢውን እርምጃ ይወስዳል፤ የአደጋ ተከላካይ ሠራተኛም ይመድባል፤ የሙያ ደኅንነትና ጤንነት ኮሚቴ ያቋቁማል፡፡

፫/ ለሠራተኞች የአደጋ መከላከያ መሣሪያ ልብስና ሌሎች ቁሳቁሶችን ያቀርባል፤ ስለአጠቃቀሙም መመሪያ ይሰጣል፡፡

፬/በሥራ ምክንያት የሚመጡ በሽታዎችንና አደጋዎችን ይመዘግባል፤ ለሥራ ሁኔታዎች

መቆጣጠሪያ አገልግሎት ያስታውቃል፡፡

፭/ እንደሥራው ጠባይ አዲስ ለሚቀጠሩ ሠራተኞች በራሱ ወጪ የጤና ምርመራ እንዲካሄድላቸው፤ በአደገኛ ሥራ ላይ የሚሰሩ ሠራተኞችም እንደአስፈላጊነቱ የጤና ምርመራ እንዲደረግላቸው ያደርጋል፡፡ ሆኖም ኢትዮጵያ ያፀደቀችው የዓለም አቀፍ ስምምነት ካላስገደደ በስተቀር የኤች.አይ.ቪ/ ኤድስ ምርመራን አይጨምርም፡፡

፮/የድርጅቱ የሥራ ቦታና ግቢ በሠራተኞች ደኅንነትና ጤንነት ላይ አደጋ የማያስከትል መሆኑን ያረጋግጣል፡፡

፯/ በድርጅቱ ልዩ ልዩ የሥራ ሂደት በሚገኙ ፊዚካላዊ፣ ኬሚካላዊ፣ ባዮሎጂካዊ፣ ኢርጎኖሚካዊና ሥነ ልቦናዊ ምንጮችና ምክንያቶች ሳቢያ በሠራተኞች ደኅንነትና ጤንነት ላይ ጉዳት እንዳይደርስ ተገቢውን ጥንቃቄ ያደርጋል፡፡

፰/ አግባብ ያለው አካል በዚህ አዋጅ መሠረት የሚሰጠውን ትዕዛዝ ይፈጽማል፡፡

፺፫. የሠራተኛ ግዴታዎች

ማንኛውም ሠራተኛ:-

፩/የሠራተኞችን ደኅንነትና ጤንነት ለመጠበቅ የሚወጡትን የሥራ ደንቦች በማዘጋጀት ይተባበራል፤ በሥራ ላይ ያውላል፤

፪/በድርጅቱ ወይም በድርጅቱ መሣሪያዎች ላይ የሠራተኞቹን ደኅንነትና ጤንነት የሚጎዳ ጉድለት ሲያገኝ፤ የሚደርሰውንም ማንኛውም አደጋ ወዲያውኑ ለአሠሪው ያሳውቃል፤

፫/ አደጋ ሊያደርስ ይችላል ብሎ ለማመን ምክንያት ያለውንና በራሱ ሊያስወግደው ያልቻለውን ማንኛውንም ሁኔታ እንዲሁም በሥራ ሂደት ወይም ከሥራ ጋር ግንኙነት ባለው ሁኔታ በጤንነት ላይ የደረሰን አደጋ ወይም ጉዳት ለአሠሪው ያሳውቃል፤

፬/የራሱን ወይም የሌሎች ደኅንነትና ጤንነት ለመጠበቅ የተሰጡትን የአደጋ መከላከያዎች፣ የደኅንነት መጠበቂያ መሣሪያዎችና ሌሎች መሣሪያዎችን በትክክል ጥቅም ላይ ያውላል፤

፭/ አሠሪው ወይም ኃላፊነት የተሰጠው ባለሥልጣን ያወጣውን ወይም የሰጣቸውን የደኅንነትና ጤንነት መጠበቂያ መመሪያዎች ያከብራል፡፡

፺፬. የተከለከሉ ድርጊቶች

ማንኛውም ሠራተኛ:-

፩/ ለራሱ ወይም ለሌሎች ደኅንነት ሲባል የተቀመጡን የደኅንነት መጠበቂያ ዕቃዎች ወይም ሌሎች መሣሪያዎችን መነካካት፣ ማንሳት፣ ያለ ቦታቸው ማስቀመጥ፣ማበላሸት ወይም ማጥፋት፤ ወይም

፪/በሥራ ላይ የሚደርስ አደጋን ለመቀነስ ሲባል የሚሰራበትን ማንኛውንም ዘዴ ወይም አሠራር ማሰናከል፤ የለበትም፡፡

ምዕራፍ ሁለት በሥራ ምክንያት ስለሚመጡ ጉዳቶች ዘርፍ አንድ

ስለኃላፊነት

፺፭. ጠቅላላ

፩/ በዚህ አዋጅ “በሥራ ላይ የሚደርስ ጉዳት” ማለት በሥራ ላይ የሚደርስ አደጋ ወይም በሥራ ምክንያት የሚመጣ በሽታ ነው፡፡

፪/አግባብ ባለው የጡረታ ሕግ የተመለከተው እንደተጠበቀ ሆኖ አንድ ሠራተኛ ሥራውን በማከናወን ላይ ሳለ ወይም ከሥራው ጋር ግንኙነት ባለው ሁኔታ ጉዳት ሲደርስበት የዚህ ምዕራፍ ድንጋጌዎች ተፈፃሚ ይሆናሉ፡፡

፺፮. በጥፋት ላይ ያልተመሠረተ ኃላፊነት ፩/ አሠሪው ጥፋት ባይኖርበትም ሠራተኛው

በሥራ ላይ ሳለ ለሚደርስበት ጉዳት ኃላፊ ነው፤ ይህም ኃላፊነት የሚወሰነው በዚህ ምዕራፍ ድንጋጌዎች መሠረት ይሆናል፡፡

፪/ ጉዳት የደረሰበት ሠራተኛ ሆነ ብሎ በራሱ ላይ ላደረሰው ማንኛውም ጉዳት አሠሪው ኃላፊነት አይኖርበትም፡፡ በተለይም በሚከተሉት ድርጊቶች ምክንያት የሚመጣ ጉዳት ሠራተኛው በራሱ ላይ ሆነ ብሎ እንዳደረሰው ጉዳት ሆኖ ይቆጠራል:-

ሀ) በአሠሪው አስቀድሞ በግል የተሰጡትን የደኅንነት መጠበቂያ መመሪያዎች መጣስ ወይም የአደጋ መከላከያ ደንቦችን መተላለፍ፤ ወይም

ለ) አካሉን ወይም አዕምሮውን በሚገባ ለመቆጣጠር በማይችልበት ሁኔታ በመጠጥ ወይም በአደንዛዥ ዕፅ ሰክሮ በሥራ ላይ መገኘት፡፡

፫/ የዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) ድንጋጌዎች ማንኛውም ሠራተኛ በአሠሪው ጥፋት የተነሳ የሥራ ላይ ጉዳት ሲደርስበት አግባብ ባለው ሕግ መሠረት ካሣ የመጠየቅ መብቱን አይነኩበትም፡፡

፺፯. በሥራ ላይ የሚደርስ አደጋ

በዚህ አዋጅ “በሥራ ላይ የደረሰ አደጋ” ማለት ማንኛውም ሠራተኛ ሥራውን በማከናወን ላይ ሳለ ወይም ከሥራው ጋር ግንኙነት ባለው ሁኔታ ከራሱ ውጭ በሆነ ምክንያት ወይም

ሥራውን ለማከናወን ባደረገው ጥረት ምክንያት በአካሉ ወይም በአካሉ ማንኛውም ክፍል ተፈጥሮአዊ እንቅስቃሴ ላይ በድንገት የደረሰበት ጉዳት ሲሆን የሚከተሉትን ይጨምራል:-

፩/ ሠራተኛው ከሥራ ቦታው ወይም ከመደበኛ የሥራ ሰዓት ውጭም ቢሆን የአሠሪውን ትዕዛዝ ሥራ ላይ ያውል በነበረበት ጊዜ የደረሰበት ጉዳት፤

፪/ሠራተኛው ከሥራው ጋር በተያያዘ ግዴታ የተነሳ ከሥራው በፊት ወይም በኋላ ወይም ሥራው ለጊዜው ተቋርጦ በነበረበት ጊዜ በሥራው ቦታ ወይም በድርጅቱ ግቢ ውስጥ እያለ የደረሰበት ማንኛውም ጉዳት፤

፫/ሠራተኛው ወደ ሥራ ቦታው ወይም ከሥራ ቦታው ወደ ድርጅቱ ለሠራተኞች አገልግሎት እንዲሰጥ በመደበው የመጓጓዣ አገልግሎት ወይም ድርጅቱ ለዚሁ ተግባር በተከራየውና በግልፅ በመደበው የመጓጓዣ አገልግሎት በመጓዝ ላይ በነበረበት ጊዜ የደረሰበት ማንኛውም ጉዳት፤

፬/ሠራተኛው ሥራውን በማከናወን ላይ ባለበት ጊዜ በአሠሪው ወይም በሦስተኛ ወገን ድርጊት ምክንያት የደረሰበት ጉዳት፤

፺፰. በሥራ ምክንያት ስለሚመጣ በሽታ ፩/ በዚህ አዋጅ“ በሥራ ምክንያት የሚመጣ

በሽታ” ማለት:-

ሀ) ሠራተኛው ከሚሠራው የሥራ ዓይነት፤
ወይም

ለ) ሠራተኛው ከሚያከናውነው ሥራ አካባቢ የተነሳ በሽታው ከተከሰተበት ዕለት አስቀድሞ በነበረው የተወሰነ ጊዜ ውስጥ በፊዚካል፣ኬሚካልወይም ባዮሎጂካልነገሮች አማካኝነት በሠራተኛ ላይ የሚደርስ የጤና መታወክ ነው፡፡

፪/ሥራቸው በሽታውን ማጥፋት ብቻ ለሆነ ባለሙያዎች ካልሆነ በስተቀር በሥራ ምክንያት የሚመጣ በሽታ ሥራ በሚከናወንበት አካባቢ የሚዛመቱና የሚይዙ ነዋሪ ተላላፊ በሽታዎችን አይጨምርም፡፡

፫/ሚኒስቴሩ አግባብ ካለው አካል ጋር በመመካከር በሥራ ምክንያት የሚመጡ በሽታዎችን ዝርዝር የያዘ ሠንጠረዥ በመመሪያ ያወጣል፡፡ ሠንጠረዡ እጅግ ቢዘገይ በየአምስት ዓመቱ ይሻሻላል፡፡

፬/አግባብ ባለው ሠንጠረዥ የተመለከተው በሽታ በዚያው ሠንጠረዥ ውስጥ በበሽታው አንፃር ከተመለከቱት ሥራዎች መካከል ማንኛቸውንም ሥራ ይሠራ የነበረ ሠራተኛን የያዘ እንደሆነ በሽታው በሥራ ምክንያት የመጣ ለመሆኑ በቂ ማስረጃ ይሆናል፡፡

፭/ የዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፬) ቢኖርም አግባብ ባለው ሠንጠረዥ ውስጥ ያልተመለከተ በሽታ በሥራ ምክንያት የሚመጣ በሽታ መሆኑን፣ እንዲሁም በሠንጠረዡ ውስጥ የተዘረዘሩት በሽታዎች በአንፃራቸው ከተመለከቱት ምልክቶች በተለዩ ሁኔታዎች የሚከሰቱ መሆናቸውን ለማረጋገገጥ ማስረጃ ማቅረብ ይቻላል፡፡

፮/ተቃራኒ ማስረጃ ካልቀረበ በስተቀር በተወሰነ የሥራ መስክ የተሰማሩ ሰዎችን ብቻ በተደጋጋሚ የሚይዝ በሽታ አንድ ሠራተኛን የያዘው እንደሆነና ይህም ሠራተኛ እንደዚህ ባለው የሥራ መስክ ተሰማርቶ የነበረ ከሆነና በሽታው መኖሩ በሐኪም ማስረጃ ሲረጋገጥ በሥራ ምክንያት እንደመጣ በሽታ ይቆጠራል፡፡

፯/በሥራ ምክንያት በሚመጣ በሽታ ጉዳት የደረሰበት ቀን በሽታው በግልጽ የታወቀበት ማለትም ሠራተኛው የመሥራት ችሎታውን ያጣበት የመጀመሪያው ዕለት ወይም በሽታው በሐኪም ተመርምሮ መኖሩ የታወቀበት የመጀመሪያ ዕለት ወይም ሠራተኛው በበሽታው ምክንያት የሞተበት ዕለት እንደሆነ ይቆጠራል፡፡

፰/በሥራ ምክንያት በሚመጣ በሽታ ተይዞ የዳነ ሠራተኛ አግባብ ባለው ሠንጠረዥ በበሽታው አንፃር በተመለከተው የሥራ ዓይነት ላይ ተመድቦ መሥራት በመቀጠሉ በዚያው በሽታ እንደገና ቢያዝ አዲስ በሽታ እንደያዘው ይቆጠራል፡፡

ዘርፍ ሁለት

የአካል ጉዳት መጠን ደረጃዎች

፺፱. ጠቅላላ

፩/ “የአካል ጉዳት” ማለት የመሥራት ችሎታ መቀነስን ወይም ማጣትን በሚያስከትል ሁኔታ በሥራ ላይ የሚደርስ ጉዳት ነው፡፡

፪/ በሥራ ላይ የደረሰ የአካል ጉዳት የሚከተሉት ውጤቶች ይኖሩታል:-

ሀ) ጊዜያዊ የአካል ጉዳት፤

ለ) ዘላቂ ከፊል የአካል ጉዳት፤

ሐ) ዘላቂ ሙሉ የአካል ጉዳት፤ እና

መ) ሞት::

፩፻. ጊዜያዊ የአካል ጉዳት

ጊዜያዊ የአካል ጉዳት ሠራተኛው ሥራውን ለተወሰነ ጊዜ በሙሉ ወይም በከፊል ለማከናወን እንዳይችል የሚያደርገው የአካል ጉዳት ነው፡፡

፩፻፩. ዘላቂ ከፊል ወይም ሙሉ የአካል ጉዳት

፩/ “ዘላቂ ከፊል የአካል ጉዳት” ማለት ጉዳት የደረሰበት ሠራተኛን የመሥራት ችሎታ የሚቀንስ የማይድን በሥራ ላይ የሚደርስ ጉዳት ነው፡፡

፪/ “ዘላቂ ሙሉ የአካል ጉዳት” ማለት ጉዳት የደረሰበት ሠራተኛን ማናቸውንም ደመወዝ የሚያስገኝ ሥራ ለመሥራት የሚከለክለው የማይድን በሥራ ላይ የሚደርስ ጉዳት ነው፡፡

፫/ከባድ የአካል ወይም የመልክ መበላሸትን ያስከተለ ጉዳት የመሥራት ችሎታ ማጣት ባያስከትልም ለጉዳት ካሣ አከፋፈልና ሌሎች ጥቅሞች አሰጣጥ ሲባል እንደዘላቂ ከፊል የአካል ጉዳት ይቆጠራል፡፡

፩፻፪. ስለአካል ጉዳት መጠን አወሳሰን

/ የዘላቂ ሙሉ ወይም ከፊል የአካል ጉዳት መጠን ደረጃ ሚኒስትሩ በመመሪያ በሚያወጣው የአካል ጉዳት መወሰኛ ሠንጠረዥ መሠረት ይወሰናል፡፡

፪/በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) በተመለከተው ሠንጠረዥ መሠረት የአካል ጉዳት መጠን የሚወሰነው ሥልጣን ባለው የሕክምና ቦርድ ይሆናል፡፡ ቦርዱም በተቻለ መጠን በሠራተኛው ላይ ጉዳት ከደረሰበት ቀን ጀምሮ በ፲፪ ወራት ውስጥ የጉዳቱን መጠን መወሰን ይኖርበታል፡፡

፫/ የሠራተኛው ሁኔታ የተባባሰ ወይም የተሻሻለ ወይም ትክክል ያልሆነ ምርመራ ተደርጎለት የሆነ እንደሆነ:-

ሀ) አግባብ ባለው አካል አነሳሽነት፤

ወይም

ለ) ጉዳዩ የሚመለከተው ሠራተኛ ወይም አሠሪ ሲጠይቅ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) እና (፪) በተመለከተው መሠረት እንደገና ሊታይ ይችላል፡፡

፬/ የአካል ጉዳት መጠን ደረጃ እንደገና በታየበት ጊዜ የተገኘው ውጤት የሚፈቅድ ሆኖ ሲገኝ ሠራተኛው እንደነገሩ ሁኔታ ክፍያ የማግኘት መብቱ ሊረጋገጥለት ወይም ሊከለከል ወይም የሚከፈለው ክፍያ ተመን ሊጨመርለት ወይም ሊቀነስበት ይችላል፡፡

፭/ በሥራ ላይ የሚደርስ ጉዳት የደረሰበት ሠራተኛ እንደገና በሥራ ላይ የሚደርስ ጉዳት የደረሰበት እንደሆነ የአካል ጉዳት መጠኑ ደረጃ ከሠራተኛው አዲስ ሁኔታ አንፃር እንደገና ይወሰናል፡፡

ምዕራፍ ሦስት በሥራ ላይ ለሚደርሱ ጉዳቶች ስለሚሰጡ ክፍያዎች

ዘርፍ አንድ

ጠቅላላ

፩፻፫. ስለክፍያዎችና የመክፈል ኃላፊነት

በሥራ ላይ ለሚደርሱ ጉዳቶች ክፍያ የሚፈጸመው በዚህ ምዕራፍ ድንጋጌዎች በተመለከተው መሠረት ይሆናል፡፡

፩፻፬. ልዩ ግዴታ

፩/ ማንኛውም አሠሪ የሚከተሉትን የመፈጸም ግዴታ አለበት:-

ሀ) ጉዳት ለደረሰበት ሠራተኛ የመጀመሪያ ሕክምና ዕርዳታ በጊዜው የመስጠት፤

ለ)ጉዳት የደረሰበትን ሠራተኛ ተስማሚ በሆነ የመጓጓዣ ዘዴ በአቅራቢያው ወደሚገኘው የሕክምና ጣቢያ የማድረስ፤

ሐ) በሥራ ላይ የሚመጣ ጉዳት መድረሱን አግባብ ላለው አካል የማስታወቅ፡፡

፪/ በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፩፻፲ (፩) (ለ) የተመለከተውን የቀብር ሥነ ሥርዓት ወጭ መክፈል የአሠሪው ግዴታ ይሆናል፡፡

ዘርፍ ሁለት

ስለ ሕክምና አገልግሎ

፩፻፭. የሕክምና አገልግሎት ዓይነቶች

በሥራ ላይ የሚመጣ ጉዳት ለደረሰበት ሠራተኛ ለሚከተሉት የሕክምና አገልግሎቶች የሚያስፈልገውን ወጪ አሠሪው ይከፍላል:-

፩/ የጠቅላላና የልዩ ሕክምና እንዲሁም የቀዶ ሕክምና ወጪዎች፤

፪/ የሆስፒታልና የመድሃኒት ወጪዎች፤

፫/የማንኛውም አስፈላጊ ሰው ሰራሽ ምትክ ወይም ተጨማሪ አካሎችና የአጥንት ጥገና ወጪዎች፤

፩፻፮. የሕክምና አገልግሎት የሚቋረጥበት ጊዜ

ሠራተኛው ለደረሰበት ጉዳት የሚደረግለት የሕክምና አገልግሎት የሚቋረጠው የሕክምና ቦርድ በሚሰጠው ውሳኔ መሠረት ይሆናል፡፡

ዘርፍ ሦስት

ልዩ ልዩ የጥሬ ገንዘብ ክፍያዎች

፩፻፯. ጠቅላላ

፩/ ማንኛውም በሥራ ላይ የሚመጣ ጉዳት የደረሰበት ሠራተኛ:-

ሀ)ጊዜያዊ የአካል ጉዳት እስከሚወገድበት ጊዜ ድረስ በየጊዜው የሚደረግ ክፍያ፤

ለ) ዘላቂ የአካል ጉዳት የደረሰበት እንደሆነ የጉዳት ጡረታ ወይም ዳረጎት ወይም ካሣ፤

ሐ) የሞተ እንደሆነ ለጥገኞች የጡረታ አበል ወይም ዳረጎት ወይም ካሣ የማግኘት መብት ይኖረዋል፡፡

፪/በየጊዜው የሚደረግ ክፍያ የጠየቀ ወይም በመቀበል ላይ ያለ ማናቸውም ሠራተኛ:-

ሀ) ለሕክምና ምርመራ ለመቅረብ እምቢተኛ ከሆነ፣ ቸል ያለ እንደሆነ ወይም በማናቸውም ሁኔታ ሆነ ብሎ ምርመራውን ያደናቀፈ ወይም ያለበቂ ምክንያት ያጓተተ እንደሆነ፤

ለ) ከጉዳቱ የሚድንበትን ጊዜ ለማዘግየት በማሰብ አጉል ጠባይ ያሳየ እንደሆነ፤

ወይም

ሐ) አግባብ ያለው አካል ጉዳት ስለደረሰባቸው ሠራተኞች ያወጣቸውን መመሪያዎች የተላለፈ እንደሆነ፤

በየጊዜው የሚደረገው ክፍያ ሊታገድ ይችላል፡፡

፫/ ለክፍያው መታገድ ምክንያት የሆኑት ሁኔታዎች እንደተወገዱ በየጊዜው የሚደረገው ክፍያ እንደገና መክፈል ይቀጥላል፤ ሆኖም ሠራተኛው እገዳው ፀንቶ በቆየበት ጊዜ ያልተከፈለውን ክፍያ የመከፈል መብት አይኖረውም፡፡

፩፻፰. በየጊዜው ስለሚደረጉ ክፍያዎች

፩/ በአንቀጽ ፩፻፯ (፩)(ሀ) የተመለከተውን በየጊዜው የሚደረግ ክፍያ አሠሪው ከ፩ ዓመት ላልበለጠ ጊዜ ይከፍላል፡፡

፪/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) የሚደረገው ክፍያ መጠን ጉዳቱ ከደረሰበት ዕለት ጀምሮ ላሉት ለመጀመሪያዎቹ ፫ ወራት ሠራተኛው ጉዳቱ ከመድረሱ በፊት ያገኝ ከነበረው የዓመቱ አማካይ ደመወዝ ሙሉ ደመወዝ፤ ለሚቀጥሉት ፫ ወራት ሠራተኛው ጉዳቱ ከመድረሱ በፊት ያገኝ ከነበረው የዓመቱ አማካይ ደመወዝ ፸፭ በመቶ፤ ለሚቀጥሉት ፮ ወራት ደግሞ ሠራተኛው ጉዳቱ ከመድረሱ በፊት ያገኝ ከነበረው የዓመቱ አማካይ ደመወዝ ፶ በመቶ የማያንስ ይሆናል፡፡

፫/ በየጊዜው የሚደረግ ክፍያ ከሚከተሉት መካከል ቀድሞ በተፈጸመ ማናቸውም ዕለት ያቆማል:-

ሀ) ሠራተኛው የደረሰበት ጊዜያዊ ጉዳት የተወገደለት መሆኑ በሐኪም ሲረጋገጥ፤

ለ) ሠራተኛው የጉዳት ጡረታ ወይም ዳረጎት በሚያገኝበት ጊዜ፤

ሐ) ሠራተኛው ሥራ መሥራት ካቆመበት ዕለት ጀምሮ ፲፪ ወር ሲሞላው፡፡

፩፻፱. ስለ ጉዳት ክፍያ

፩/ በኅብረት ስምምነት በሌላ አኳኋን ካልተወሰነ በስተቀር በዚህ አዋጅ ለሚሸፈኑ ድርጅቶች ሠራተኞች የሚሰጠው የጉዳት ካሣ አሠሪው በገባበት የመድህን

ዋስትና ወይም በጡረታ ሕግ መሠረት ይሆናል፡፡

ድርጅቱ መድህን ያልገባ ከሆነ በጡረታ ሕግ ለሚሸፈኑ ሠራተኞች አግባብ ያለው የጡረታ ሕግ ተፈፃሚ ይሆናል፡፡

፪/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) የተደነገገው ቢኖርም በኢንሹራንስ በኩል ለሠራተኛው የሚከፈለው የጉዳት ካሳ መጠን በማንኛውም ሁኔታ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፬) ከተመለከተው መጠን ሊያንስ አይችልም።

፫/ በጡረታ ሕግ ላልተሸፈኑ ሠራተኞች የሚሰጠው የጉዳት ካሣ በአንድ ጊዜ ይከፈላል፡፡

፬/ በአሠሪው የሚከፈለው የጉዳት ካሣ መጠንም:-

ሀ) በሠራተኛው ላይ የደረሰው ጉዳት ዘላቂ ሙሉ የአካል ጉዳት ከሆነ የሠራተኛው የዓመት ደመወዝ በ፭ ተባዝቶ የሚገኘው ክፍያ፤

ለ) በሠራተኛው ላይ የደረሰው ጉዳት ከዘላቂ ሙሉ የአካል ጉዳት መጠን በታች ከሆነ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፬)(ሀ) ክፍያ መሠረት ሆኖ ከአካል ጉድለት ደረጃው ጋር ተመጣጣኝ የሆነ ክፍያ ይሆናል፡፡

፭/ ለለማጅ ሠራተኛ የሚከፈለው የጉዳት ካሣ የሚሰላው የለማጅ ሠራተኛነቱን ሲፈጽም ሊያገኝ ይችል የነበረውን ደመወዝ መሠረት በማድረግ ይሆናል፡፡

፩፻፲. ስለ ጥገኞች ክፍያ

፩/ ማንኛውም ሠራተኛ ወይም ለማጅ ሠራተኛ በሥራ ምክንያት በደረሰበት ጉዳት የተነሳ የሞተ እንደሆነ የሚከተሉት ክፍያዎች ለጥገኞቹ ይከፈላሉ:-

ሀ) በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፪) እና (፫) በተመለከቱት ሁኔታዎች መሠረት የጥገኞች ካሣ፤ እና

ለ) በኅብረት ስምምነት ወይም በሥራ ደንብ የሚወሰነው የገንዘብ መጠን ከፍ ያለ ካልሆነ በስተቀር ለቀብር ሥነ ሥርዓት ወጪ የሚውል ከ፪ ወር ደመወዝ ክፍያ ያላነሰ፤

፪/ የሟች ሠራተኛ ጥገኞች የሚባሉት የሚከተሉት ይሆናሉ፡፡

ሀ) የሟች የትዳር ጓደኛ፤

ለ) ዕድሜያቸው ከ፲፰ ዓመት በታች የሆኑ የሟች ልጆች፤

ሐ) በሟች ድጋፍ ይረዱ የነበሩ የሟች ወላጆች፡፡

፫/ በጡረታ ሕግ ላልተሸፈኑ ሠራተኞች ጥገኞች የሚሰጠው ካሣ መጠን የሠራተኛው የዓመት ደመወዝ በ፭ ተባዝቶ የሚገኘው ክፍያ ሆኖ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፪) ለተመለከቱት:-

ሀ) ለሟች ሠራተኛ የትዳር ጓደኛ ፶ በመቶ፤

ለ) ዕድሜያቸው ከ፲፰ ዓመት በታች ለሆኑ የሟች ልጆች ለእያንዳንዱ ፲ በመቶ፤

ሐ) በሟች ሠራተኛ ድጋፍ ይረዱ ለነበሩ የሟች ወላጆች ለእያንዳንዳቸው ፲ በመቶ በአንድ ጊዜ በአሠሪው ይከፈላል፡፡

፬/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፫) የክፍፍል መጠን መሠረት ተሰልቶ የክፍፍሉ መጠን ድምር መቶ በመቶ የሚበልጥ እንደሆነ የሟች የትዳር ጓደኛ ድርሻ ሳይነካ የክፍፍሉ መጠን ድምር መቶ በመቶ እስኪሆን ድረስ ከእያንዳንዱ ጥገኛ ላይ በየመጠኑ ይቀነሳል፡፡ እንዲሁም የክፍፍሉ መጠን መከፈል ከሚገባው አጠቃላይ መጠን የሚያንስ የሆነ እንደሆነ የክፍፍሉ መጠን መቶ በመቶ እስኪሆን ድረስ የእያንዳንዱ ጥገኛ ድርሻ እንደመጠኑ ይጨምራል፡፡

፩፻፲፩. የማስረዳት ኃላፊነት

ማንኛውም ሠራተኛ ጉዳት ከደረሰበት ከ፲፪ ወራት በኋላ የሞተ እንደሆነ ጉዳቱ ሞቱን ካስከተሉት ምክንያቶች ዋናው መሆኑ ካልተረጋገጠ በስተቀር በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፩፻፲ የተመለከተው የጥገኞች ካሣ አይከፈልም፡፡

፩፻፲፪. ክፍያዎች ከግብር ነፃ ስለመሆናቸው

፩/ በዚህ ዘርፍ ድንጋጌዎች መሠረት የሚፈፀሙ ክፍያዎች ከገቢ ግብር ነፃ ናቸው፡፡

፪/ በዚህ ዘርፍ ድንጋጌዎች መሠረት የሚገኝ ክፍያ ሊተላለፍ፣ ሊከበር ወይም በዕዳ ማቻቻያነት ሊያዝ አይችልም፡፡

 

ክፍል ስምንት የኅብረት ግንኙነት

ምዕራፍ አንድ የሠራተኛና የአሠሪዎች ማኅበር

፩፻፲፫. ማኅበር የማቋቋም መብት

፩/ ሠራተኞችና አሠሪዎች እንደ አግባቡ የሠራተኞች ወይም የአሠሪዎች ማኅበር ለማቋቋምና ለመደራጀት፣ የማኅበር አባል ለመሆንና በማኅበርም ለመሳተፍ መብት አላቸው፡፡

፪/ በዚህ አዋጅ:-

ሀ) “የሠራተኞች ማኅበር” ማለት ሠራተኞች በአንድነት ሆነው የሚያቋቁሙት ማኅበር ነው፤

ለ) “የአሠሪዎች ማኅበር” ማለት አሠሪዎች በአንድነት ሆነው የሚያቋቁሙት ማኅበር ነው፤

ሐ) “ፌዴሬሽን” ማለት ከአንድ በላይ የሆኑ የአሠሪዎች ወይም የሠራተኞች ማኅበራት የሚያቋቁሙት ማኅበር

ነው፤

መ) “ኮንፌዴሬሽን” ማለት ከአንድ በላይ የሆኑ የአሠሪዎች ወይም የሠራተኞች ፌዴሬሽኖች በአንድነት ሆነው የሚያቋቁሙት ማኅበርነው፡፡

፩፻፲፬. የማኅበራት አመሠራረት

፩/ አስር ወይም ከዚያ በላይ የሆኑ ሠራተኞች በሚገኙበት ድርጅት ውስጥ የሠራተኛ ማኅበር ማቋቋም ይቻላል፤ ሆኖም የሠራተኛ ማኅበሩ አባላት ቁጥር ከ፲ ማነስ የለበትም፡፡

፪/ ቁጥራቸው ከ፲ በታች የሆኑ ሠራተኞች በሚገኙባቸው በተመሳሳይ ዘርፍ በተሰማሩ የተለያዩ ድርጅቶች ውስጥ የሚሰሩ ሠራተኞች በአንድነት ሆነው ጠቅላላ ማኅበር ሊያቋቁሙ ይችላሉ፤ ሆኖም ቁጥራቸው ከ፲ ማነስ የለበትም፡፡

፫/ የሠራተኞች ማኅበር በአንድ ላይ በመሆን የሠራተኞች ማኅበራት ፌዴሬሽን፤ የሠራተኛ ማኅበራት ፌዴሬሽኖች በአንድ ላይ በመሆን የሠራተኞች ማኅበራት ኮንፌዴሬሽን ሊመሰርቱ ይችላሉ፡፡

፬/ የአሠሪዎች ማኅበር በአንድ ላይ በመሆን የአሠሪዎች ማኅበራት ፌዴሬሽን፣ የአሠሪዎች ማኅበራት ፌዴሬሽኖች በአንድ ላይ በመሆን የአሠሪዎች ማኅበራት ኮንፌዴሬሽን ሊመሰርቱ ይችላሉ፡፡

፭/ ማናቸውም የአሠሪም ሆነ የሠራተኞች ማኅበር ከተቋቋሙት የአሠሪዎች ወይም የሠራተኞች ማኅበር ፌዴሬሽን አባል ሳይሆን የኮንፌዴሬሽን አባል ሊሆን አይችልም፡፡

፮/ማናቸውም በፌዴሬሽን ወይም በኮንፌዴሬሽን የተደራጁ የአሠሪዎች ወይም የሠራተኞች ማኅበራት የዓለም አቀፍ የአሠሪዎች ወይም የሠራተኞች ማኅበራት አባል መሆን ይችላሉ፡፡

፯/በአንድ የሥራ ቦታ በአንድ ወቅት ማንኛውም ሠራተኛ ከአንድ የሠራተኛ ማኅበር በላይ አባል ሊሆን አይችልም፡፡ ይህ ድንጋጌ ሳይከበር ቀርቶ ሠራተኛው ከአንድ በላይ ማኅበር ውስጥ አባል ከሆነ በመጨረሻ አባል የሆነበት ፀንቶ የቀድሞው ውድቅ ይሆናል፡፡ በሁሉም ማኅበራት አባልነቱ የተመሰረተው በአንድ ወቅት ከሆነ ከሁሉም ማኅበራት አባልነቱ ውድቅ ይሆናል፡፡

፰/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፬) የተመለከተው ቢኖርም ማንኛውም አሠሪ ከተቋቋመ የአሠሪዎች ማኅበራት ፌዴሬሽን አባል ለመሆን ይችላል፡፡

፻፲፭. የማኅበራት ተግባር

ማናቸውም ማኅበር የሚከተሉትን ተግባራት ያከናውናል:-

፩/ በዚህ አዋጅ የተመለከቱትን የሥራ ሁኔታዎችና ተግባሮች መፈፀም፣ እንዲሁም የአባሎችን መብትና ጥቅም ማስጠበቅ በተለይም በኅብረት ድርድር ወይም በሥራ ክርክር ጊዜ አባሎቻቸው ሲጠይቋቸው ወይም ሲወክሏቸው ለድርድር ወይም ለክርክር አግባብ ባለው አካል ዘንድ መቅረብ፤ ሆኖም:-

ሀ) በአንድ ድርጅት ውስጥ ከአንድ በላይ የሠራተኛ ማኅበራት ካሉ ከአሠሪ ጋር የሕብረት ድርድር ማድረግና ከመንግሥት ኃላፊዎች ጋር መመካከር የሚችለው ማኅበር ከጠቅላላው ሠራተኛ ፶ በመቶ ሲደመር አንድ እና ከዚህ በላይ የሆነውን አባላት የያዘው ነው፤

ለ) የአብዛኛው ሠራተኛ አባልነትያለው ማኅበር በሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ባለው ባለስልጣን እውቅና መሰጠት አለበት፤

ሐ) ከተወሰነ ጊዜ በኋላ የአብዛኛው ሠራተኛ አባልነት የነበረው ማኅበር አባልነቱ ከወረደ በምትኩ ሌላ የአብዛኛውን ሠራተኛ አባልነት ያገኘው ማኅበር እውቅና ያገኛል፡፡

፪/ ሕጎች፣ ደንቦች፣ መመሪያዎችና መግለጫዎች በአባሎች እንዲታወቁ፣ እንዲከበሩና በተገቢው ሁኔታ በሥራ ላይ እንዲውሉ ማድረግ፤

፫/ አሠሪዎችንና ሠራተኞችን የሚመለከቱ ሕጎችና ደንቦችን ማመንጨት፣ሲዘጋጁና ሲሻሻሉ ሃሣብ ማቅረብ፤

፬/ በማኅበራት መተዳደሪያ ደንቦች ላይ የሚወሰኑትን ሌሎች ተግባራት ሁሉ መፈፀም፡፡

፩፻፲፮. የፌዴሬሽኖችና ኮንፌዴሬሽኖች ተግባር

በፌዴሬሽኖችና በኮንፌዴሬሽኖች ደረጃ የተደራጁ ማኅበራት በአንቀጽ ፩፻፲፭ ከተመለከተው በተጨማሪ:-

፩/ የአባል ማኅበራትን አንድነትና የመረዳዳት መንፈስ የማጠናከር፤

፪/ በሙያ ወይም በኢንዱስትሪ ዘርፍ የሥራ ሁኔታዎችን ለማሻሻልና ለመወሰን በሚደረጉ ጥረቶች የመሳተፍ፤

፫/ አባሎቻቸው በአገሪቱ ኢኮኖሚ ግንባታ ተሳትፏቸውን እንዲያጠናከሩ የማበረታታት፤

፬/ በማናቸውም ስብሰባዎች ላይ አባሎቻቸውን የመወከል፤ እና

፭/በማኅበሩ መተዳደሪያ ደንብ ላይ የተፈቀዱላቸውን ሌሎች ተግባራትን የማከናወን፤

ሃላፊነት አለባቸው፡፡

፩፻፲፯. የተከለከለ ድርጊት

ለማናቸውም የአሠሪ ወይም ሠራተኛ ማኅበር ከቅን ልቦና ተቃራኒ በሆነ ማንኛውም መንገድ የኅብረት ድርድር ጊዜ እንዲራዘም ማድረግ ህገወጥ ድርጊት ነው፡፡

፩፻፲፰. የማኅበር መተዳደሪያ ደንብ

የአሠሪዎችም ሆነ የሠራተኞች ማኅበራት የየራሳቸውን መተዳደሪያ ደንብ ያወጣሉ፡፡ የመተዳደሪያ ደንቡም ከሌሎች ጉዳዮች በተጨማሪ:-

፩/ የማኅበሩ ስም፤

፪/ የማኅበሩ ዋና መሥሪያ ቤት አድራሻ፤

፫/ የማኅበሩ ዓላማ፤

፬/ ማኅበሩ የተመሰረተበት ቀን፤

፭/ የማኅበሩ ዓርማ፤

፮/ የማኅበሩ መሪዎች መመዘኛዎች፤

፯/ ስለማኅበር አባላት መዋጮ፤

፰/ ስለማኅበር ንብረትና ገንዘብ አያያዝ፤

፱/ ስለማኅበር ስብሰባዎችና ምርጫ አፈጻጸም፤ ፲/ ስለ ሥነ ሥርዓት እርምጃዎች፤

፲፩/ ማኅበር ስለሚፈርስበት ሁኔታ፤

፲፪/ ማኅበር በሚፈርስበት ጊዜ ስለንብረት አወሳሰን ጉዳይ የያዘ መሆን፤

ይኖርበታል፡፡

፩፻፲፱. የማበኅራት ምዝገባ

፩/ ማናቸውም ማኅበር በዚህ አዋጅ መሠረት በሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ባለው ባለስልጣን ይመዘገባል፡፡

፪/ ማናቸውም ማኅበር እንደተቋቋመ ከዚህ በታች ለምዝገባ የተመለከቱትን ለሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ላለው ባለስልጣን ያቀርባል:- ሀ) የማኅበሩን የመተዳደሪያ ደንብ፤

ለ) የማኅበሩን አባሎችና መሪዎች ስም፣ አድራሻና ፊርማ የያዘ ሰነድ፤

ሐ) ማኅበሩ ጠቅላላ ማኅበር ከሆነ አባላቶቹ የሚገኙባቸውን ድርጅቶች ስም የያዘ ሰነድ፤

መ) ማኅበሩ ፌዴሬሽን ወይም ኮንፌዴሬሽን ከሆነ የአባል ማኅበሮችን ስምና አድራሻ፣ የመሪዎች ስም፣ አድራሻና ፊርማ የያዘ ሰነድ፤

ሠ) የማኅበሩ ስምና አርማ፡፡

፫/ ሚኒስትሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን ማመልከቻው ተሟልቶ በቀረበለት በ፲፭ የስራ ቀናት ውስጥ ሰነዶቹን መርምሮ መሟላታቸውን ሲያረጋግጥ የምስክር ወረቀት ይሰጣል፡፡ ሆኖም በዚህ ጊዜ ውስጥ መልሱን ካላስታወቀ ማኅበሩ እንደተመዘገበ ይቆጠራል፤ የምዝገባ ምስክር ወረቀት ይሰጣል፡፡

፬/ በዚህ አንቀጽ መሠረት ያልተመዘገበ ማናቸውም ማኅበር በዚህ አዋጅ የተመለከቱትን ተግባሮች ሊያከናውን አይችልም፡፡

፭/ የሠራተኛ ማኅበር ለመጀመሪያ ጊዜ ለምዝገባ ሲቀርብ ከቴምብር ቀረጥ ክፍያ ነፃ ነው፡፡

፮/ በዚህ አዋጅ መሠረት በሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ባለው ባለስልጣን የተመዘገቡ የአሠሪዎችና የሠራተኞች ማኅበራት የሕግ ሰውነት፤እንዲሁም የሚከተሉትን ስራዎች ለማከናወን የሕግ ችሎታ ይኖራቸዋል:-

ሀ) ውል የመዋዋል፤

ለ) የመክሰስና የመከሰስ፤

ሐ) የንብረት ባለቤት የመሆን፣ በንብረት የመጠቀምና የማስተላለፍ፤

መ) በየትኛውም ደረጃ አባላትን የመወከል፤

ሠ) ዓላማቸውን ከግብ ለማድረስ የሚያስችላቸውን ሕጋዊ ተግባሮች የማከናወን፡፡

፩፻፳. ምዝገባ ስለመከልከል

ሚኒስትሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን ከሚከተሉት ባንዱ ምክንያት የማኅበሩን ምዝገባ ሊከለክል ይችላል:-

፩/ማኅበሩ በዚህ አዋጅና በአዋጁ መሠረት በሚወጡ ደንቦችና መመሪያዎች መሰረት ለምዝገባ ሊያሟላ የሚገባውን ጉዳዮች ሳያሟላ ሲቀር፤

፪/ የማኅበሩ ዓላማዎችና የመተደደሪያ ደንቦች ሕገወጥ ሆነው ሲገኙ፤

፫) ማኅበሩ የሚመዘገብበት ስም ቀደም ሲል ከተቋቋመ ሌላ ማኅበር ስም ጋር አንድ ዓይነት ሆኖ ሲገኝ ወይም የተቀራረበ ሆኖ አባሉንም ሆነ ጠቅላላውን ሕዝብ በማናቸውም አኳኋን ሊያሳስት የሚችል ሲሆን፤ ወይም

፬) ማኅበሩን ለመምራት ከተመረጡት መሪዎች መካከል አንዱ ወይም ከአንድ በላይ የሆኑት በፍርድ በተለያዩ ማኅበራዊ መብቶቻቸው ላይ ገደብ የተጣለባቸው ከሆነ እና ማኅበሩ እነዚህን ተመራጮች በሌሎች ለመተካት ፈቃደኛ ሆኖ ያልተገኘ እንደሆነ፡፡

፩፻፳፩. ምዝገባ ስለመሰረዝ

፩/ ሚኒስትሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን ከሚከተሉት በአንዱ ምክንያት የማኅበሩ የመመዝገቢያ ምሥክር ወረቀት እንዲሠረዝ ሥልጣን ያለውን የሥራ ክርክር ፍርድ ቤት መጠየቅ ይችላል:-

ሀ) የምዝገባ ምስክር ወረቀቱ በማጭበርበር፣ በስህተት ወይም በማሳሳት የተገኘ እንደሆነ፤

ለ)ከማኅበሩ ዓላማዎች አንዱ ወይም የማኅበሩ የመተዳደሪያ ደንብ በዚህ አዋጅ መሠረት ሕገ ወጥ ሆኖ የተገኘ እንደሆነና እነዚህንም ሕገወጥ ሁኔታዎች ለማረም ወይም ለመለወጥ ማኅበሩ ፈቃደኛ ያልሆነ እንደሆነ፤

ወይም

ሐ) ማኅበሩ በዚህ አዋጅ በተከለከሉ ወይም ከዓላማውና ከመተዳደሪያው ደንብ ውጭ ለሆኑ ዓላማዎች ወይም ተግባራት ውሎ እንደሆነ እነዚህንም አድራጎቶች ለመተው፣ ለማረምና ለማስወገድ ፈቃደኛ ሆኖ ካልተገኘ፤

፪/ ማኅበሩ በሚፈርስበት ጊዜ ከማኅበሩ ጥያቄ ሲቀርብለት ሚኒስቴሩ ወይም አግባብነት ያለው ባለስልጣን ተገቢ መስሎ በሚታየው መንገድ የመፍረሱን ሁኔታ ሊያረጋግጥ ይችላል፡፡

፩፻፳፪. ማኅበር ለማሰረዝ ስለሚሰጥ ማስጠንቀቂያ

፩/ ሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፩፻፳፩(፩) መሠረት ማኅበር እንዲሰረዝ ከመጠየቁ በፊት ማኅበሩን ለመሰረዝ የሚያበቁ ምክንያቶችን በዝርዝር በመግለጽ፣ እነዚህን ምክንያቶች ለመቃወም ዕድል ያለው መሆኑን በማስታወቅ ጉዳዩ ለሚመለከተው ማኅበር የ፩ ወር ቅድሚያ ማስጠንቀቂያ መስጠት አለበት፡፡ ሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን በአንቀጽ ፩፻፳፩ (፩) ከተዘረዘሩት ምክንያቶች ውጭ በማስጠንቀቂያው ውስጥ መጥቀስ አይችልም፡፡

፪/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) የተጠቀሰው ጊዜ ካለፈና በዚህ ጊዜ ውስጥ ማኅበሩ በማስጠንቀቂያው ላይ ተቃውሞውን ካላቀረበ ወይም ያቀረበው ምክንያት ተቀባይነት የሌለው ሆኖ ከተገኘ ሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን ማኅበሩ እንዲሰረዝ ሥልጣን ያለውን የሥራ ክርክር ፍርድ ቤት መጠየቅ ይችላል፡፡

፫/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፪) የተጠቀሰው እንደተጠበቀ ሆኖ ሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን ለምሥክር ወረቀቱ መሠረዝ ምክንያት ሊሆኑ የሚችሉ በዚህ አዋጅ አንቀጽ

፩፻፳፩ (፩) (ሐ) መሠረት በተከለከሉ ወይም ከዓላማውና ከመተዳደሪያ ደንቡ ውጭ በሆኑ ተግባራት ከመሳተፍ እንዲታቀብ ማኅበሩን ሊያግደው ይችላል፡፡

፩፻፳፫. ይግባኝ ስለማቅረብ
ሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው

ባለስልጣን የማኅበሩን ምዝገባ ከከለከለ ማኅበሩ ይኸው ውሣኔ በጽሁፍ በደረሰው በ፲፭ የሥራ ቀናት ውስጥ ይግባኙን ሥልጣን ላለው ፍርድ ቤት ሊያቀርብ ይችላል፡፡ ይግባኙም በሚታይበት ጊዜ ሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን በፍርድ ቤቱ የመቅረብና የመሰማት ዕድል ይሰጠዋል፡፡

፩፻፳፬. የማኅበር መሠረዝ ወይም የማኅበሩ በራሱ ጥያቄ መሠረት መፍረስ የሚያስከትለው ውጤት

የተመዘገበው ማኅበር በፍርድ ቤት ውሣኔ ከተሰረዘ ወይም ማኅበሩ በራሱ መፍረሱ እንዲረጋገጥለት ለሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ላለው ባለስልጣን ጥያቄ አቅርቦ ይኸው ከተወሰነበት ቀን ጀምሮ ማኅበሩ እንደፈረሰ ይቆጠራል፡፡

ምዕራፍ ሁለት የኅብረት ስምምነት

ዘርፍ አንድ

ጠቅላላ

፩፻፳፭. ትርጉም ፩/ “የኅብረት ስምምነት” ማለት በአንድ ወይም ከአንድ በሚበልጡ የሠራተኞች ማኅበራት ወኪሎች እና በአንድ ወይም ከአንድ በሚበልጡ አሠሪዎች ወይም የአሠሪ ማኅበራት ወኪሎች ወይም አሠሪዎችን በሚወክሉ ተጠሪዎች መካከል ስለሥራ ሁኔታዎች የሚደረግ በጽሑፍ የሠፈረ ስምምነት ነው፡፡

፪/ “የኅብረት ድርድር” ማለት ስለሥራ ሁኔታዎች ወይም የኅብረት ስምምነትን ለመፈራረም፤ ለማደስና ለማሻሻል በአሠሪዎችና በሠራተኞች ማኅበር ወይም ሕጋዊ ወኪሎቻቸው መካከል የሚደረግ የሃሳብ ልውውጥ ነው፡፡

፩፻፳፮. ስለ መደራደር

፩/ ማንኛውም የሠራተኞች ማኅበር በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፩፻፳፱ በተመለከቱት ጉዳዮች ላይ ከአንድ አሠሪ ወይም ከብዙ አሠሪዎች ወይም ከአሠሪዎች ማኅበር ጋር የኅብረት ስምምነት መደራደር ይችላሉ፡፡

፪/ ማንኛውም አሠሪ ወይም የአሠሪዎች ማኅበር በማኅበር ከተደራጁ ሠራተኞች ጋር የኅብረት ስምምነት መደራደር ይችላል፡፡

፩፻፳፯. ውክልና

፩/ በኅብረት ድርድር ወቅት በሠራተኛው በኩል ለመነጋገር የሚችሉት:-

ሀ) በድርጅቱ የተቋቋመ የሠራተኞች ማኅበር ካለ በማኅበሩ የመተዳደሪያ ደንብ መሠረት ስምምነቱን ለመደራደር እና ለመፈራረም ሥልጣን የተሰጣቸው የሠራተኛ ማኅበሩ መሪዎች ወይም አባሎች፤

ለ) ሠራተኞቹ የጠቅላላ ሠራተኞች ማኅበር አባል ከሆኑ በማኅበሩ የመተዳደሪያ” ደንብ መሠረት ስምምነቱን ለመደራደርና ለመፈራረም ሥልጣን የተሰጣቸው የጠቅላላ ሠራተኞች ማኅበር መሪዎች ናቸው፡፡

፪/ በኅብረት ድርድር ወቅት በአሠሪ በኩል መወከል የሚችሉት ጉዳዩ በሚመለከተው አሠሪ ወይም አሠሪዎች ወይም የአሠሪዎች ማኅበር ውክልና የተሰጣቸው ሰዎች ናቸው፡፡

፩፻፳፰. አማካሪዎች

በኅብረት ስምምነት ድርድር ተካፋይ የሚሆኑ ወገኖች በድርድሩ ላይ የባለሙያ አስተያየት የሚሰጡ ወይም በአማካሪ ደረጃ የሚያገለግሉ ሰዎችን ይዘው ሊቀርቡ ይችላሉ፡፡

፩፻፳፱. የኅብረት ስምምነት ስለሚሸፍናቸው ጉዳዮች ማናቸውም የሥራ ግንኙነቶችንና የሥራ ሁኔታዎችን የሚመለከቱ ጉዳዮች እንዲሁም

አሠሪዎችና ማኅበሮቻቸው ከሠራተኞች ማኅበራት ጋር የሚኖራቸው ግንኙነት በኅብረት ስምምነት ሊወሰን ይችላል፡፡

፻፴. የኅብረት ስምምነት ይዘት

በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፩፻፳፱ የተመለከተው አጠቃላይ ድንጋጌ እንደተጠበቀ ሆኖ የኅብረት ስምምነት ከሌሎች በተጨማሪ የሚከተሉትን የሥራ ሁኔታዎች እና ጉዳዮችን ሊሸፍን ይችላል:-

፩/ በዚህ አዋጅ ወይም በሌሎች ሕጎች ለኅብረት ስምምነት የተተው ጉዳዮች

ስለሚወሰኑበት፤

፪/ የሠራተኞች የሙያ ደኅንነትና ጤንነት ስለሚጠበቁባቸው እንዲሁም የማኅበራዊ አገልግሎቶች ስለሚስፋፉባቸው ሁኔታዎች፤

፫/ ስለሠራተኞች ተሳትፎ፣ በተለይም በዕድገት፣ በደመወዝ፣ በዝውውር፣ በቅነሳ እና በዲሲኘሊን አፈጻጸም ስለሚኖራቸው ተሳትፎ፤

፬/ስለሥራ ሁኔታ፣ ስለሥራ ደንብና ስለቅሬታ አቀራረብ ሥነ ሥርዓት፤

፭/ስለሥራ ሰዓት ድልደላና በሥራ መካከል ስለሚሰጥ ዕረፍት፤

፮/ የኅብረት ስምምነት ስለሚሸፍናቸው ወገኖችና ፀንቶ ስለሚቆይበት ጊዜ፤

፯/ የማኅበራዊ ምክክር ስለሚካሄድበት ሁኔታ፤

፰) የህፃናት ማቆያ ስለሚቋቋምበት ሁኔታ፡፡

፩፻፴፩. የኅብረት ድርድር ሥነ ሥርዓት

፩/ የኅብረት ድርድር ለማድረግ የፈለገ ወገን ሌላውን ወገን በጽሑፍ ሊጠይቅ ይችላል፡፡ ለኅብረት ድርድር መነሻ የሚሆነውንም ረቂቅ አዘጋጅቶ ይሰጣል፡፡

፪/ ተጠያቂው ወገን ጥያቄው በደረሰው በ፲ የሥራ ቀናት ውስጥ ለድርድር ይቀርባል፡፡

፫/ የኅብረት ድርድር ተካፋዮች ድርድሩ የሚካሄድበትን ሥነ ሥርዓት መጀመሪያ ተነጋግረው ይወስናሉ፡፡

፬/ የኅብረት ድርድሩ ተካፋይ የሆነ ወገን በቅን ልቦና የመደራደር ግዴታ አለበት፡፡

፭/ ተደራዳሪ ወገኖች በቅን ልቦና ተወያይተው ስምምነት ያልደረሱባቸውን ነጥቦች ሥልጣን ላለው የክርክር ሰሚ አካል ሊያቀርቡ ይችላሉ፡፡

፮/ ተደራዳሪ ወገኖች በስራ ላይ ያለ የኅብረት ስምምነት ካላቸው የተፈጻሚነቱ ዘመን ከማብቃቱ ከ፫ ወር በፊት የኅብረት ስምምነቱን ለማሻሻል ወይም በሌላ ለመተካት ተቀራርበው ድርድሩን ይጀምራሉ፡፡ ሆኖም የኅብረት ስምምነቱ የሚፀናበት ጊዜ ካበቃበት ቀን ጀምሮ በ፫ ወር ጊዜ ውስጥ ድርድሩ ፍፃሜ ካላገኘ ተደራዳሪ ወገኖቹ ተፈራርመው ካላራዘሙት በቀር ደመወዝ እና ሌሎች ጥቅማ ጥቅሞችን የሚመለከቱ የሥራ ዘመኑ ያበቃው የኅብረት ስምምነት ድንጋጌዎች ተፈጻሚነት አይኖራቸውም፡፡

፩፻፴፪. የኅብረት ስምምነትን ስለመመዝገብ ፩/ የኅብረት ስምምነት ከተፈረመ በኋላ

የስምምነቱ አስፈላጊ ቅጂ በተዋዋይ ወገኖች አማካኝነት ለሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ላለው ባለስልጣን ለምዝገባ ይቀርባል።

፪/ ስምምነቱን ላለመመዝገብ በቂና ህጋዊ ምክንያት ከሌለ በቀር ሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን ስምምነቱ ከቀረበለት ቀን ጀምሮ ባሉት ፲፭ የሥራ ቀናት ውስጥ መመዝገብ አለበት።

፩፻፴፫. ሌሎች የተዋዋሉበትን የኅብረት ስምምነት ስለመጠቀም

ተደራዳሪ ወገኖች በስምምነት በሌሎች ተዋዋይ ወገኖች ተፈርሞ የተመዘገበ የኅብረት ስምምነትን ተቀብለው በሥራ ላይ ሊያውሉ ይችላሉ፡፡

ዘርፍ ሁለት

የኅብረት ስምምነት ስለሚጸናበት ሁኔታ ፩፻፴፬. የኅብረት ስምምነት ፀንቶ ስለሚቆይበት

ጊዜና ሁኔታ

፩/ ማናቸውም የኅብረት ስምምነት ድንጋጌ በዚህ አዋጅ ወይም ሌሎች ሕጎች ከተመለከቱት የሥራ ሁኔታዎች ወይም ጥቅሞች ያነሰ እንደሆነ ውድቅ ይሆናል፡፡

/ በኅብረት ስምምነቱ በሌላ አኳኋን ካልተወሰነ በስተቀር አንድ የኅብረት ስምምነት ከተፈረመበት ቀን ጀምሮ የፀና ይሆናል፡፡

፫/ በኅብረት ስምምነቱ ላይ በሌላ አኳኋን በግልፅ ካልተወሰነ በስተቀር አንድ የኅብረት ስምምነት ከፀና በኋላ እስከ ፫ ዓመት ባለው ጊዜ ውስጥ ማናቸውም ተዋዋይ ወገን ሊቃወመው አይችልም፤ ሆኖም:-

ሀ) ከፍተኛ የኢኮኖሚ ለውጥ ሲያጋጥም ከተዋዋይ ወገኖች በአንደኛው ጠያቂነት ከተጠቀሰው ጊዜ በፊት በኅብረት ስምምነቱ ላይ ተቃውሞ ለሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ላለው ባለስልጣን ሊያቀርብ ይችላል፤

ለ) በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፫) (ሀ) መሠረት በኅብረት ስምምነት ላይ ተቃውሞ ሲቀርብ ሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን ጉዳዩ በሁለቱ ወገኖች ስምምነት እንዲያልቅ አስማሚ ይመድብላቸዋል፡፡ ሁለቱ ተዋዋይ ወገኖች ስምምነት ላይ ሊደርሱ ካልቻሉ የዚህ አዋጅ አንቀጽ ፩፻፵፬ ተፈፃሚ ይሆናል፤

ሐ)ተዋዋይ ወገኖች በስምምነት በማናቸውም ጊዜ የኅብረት ስምምነቱን ለመለወጥ ወይም ለማሻሻል ይችላሉ፡፡ ሆኖም በዚህ ንዑስ አንቀጽ (ሀ) እና (ለ) ከተመለከቱት ሁኔታዎች በስተቀር ባንዱ ወገን ጠያቂነት ብቻ ከሌላው ወገን ፈቃድ ውጭ የተወሰነው ጊዜ ከማለቁ በፊት የኅብረት ስምምነቱ እንዲለወጥ ወይም እንዲሻሻል በጉዳዩ ላይ የኅብረት ድርድር እንዲያደርግ አይገደድም፡፡

ዘርፍ ሦስት

የኅብረት ስምምነት የተፈፃሚነት ወሰን

፩፻፴፭. የተፈጻሚነት ወሰን

፩/ የኅብረት ስምምነት ድንጋጌዎች በማናቸውም የኅብረት ስምምነቱ በሚሸፍናቸው ወገኖች ላይ ተፈጻሚ ነት ይኖራቸዋል፡፡

፪/ በተመሳሳይ ጉዳይ ላይ በሕግ ከተደነገገው ይልቅ የኅብረት ስምምነቱ ለሠራተኞች የበለጠ ጥቅም የሚያስገኝ ሆኖ ሲገኝ ስምምነቱ ተፈጻሚ ይሆናል፡፡ በተመሳሳይ ጉዳይ ላይ ሕግ የደነገገው ለሠራተኞች የበለጠ ጥቅም የሚሰጥ ከሆነ ግን ሕጉ በሥራ ላይ ይውላል፡፡

፩፻፴፮. ልዩ ሁኔታ

፩/ የኅብረት ስምምነት ተዋዋይ ወገን የሆነ የሠራተኞች ማኅበር በሚፈርስበት ጊዜ የኅብረት ስምምነቱ ተፈፃሚነት በአሠሪውና በሠራተኞች መካከል ይቀጥላል፡፡

፪/ ሁለት ወይም ከሁለት በላይ ድርጅቶች በሚዋሃዱበት ጊዜ ጉዳዩ በሚመለከታቸው ወገኖች በሌላ አኳኋን ካልተወሰነ በስተቀር:-

ሀ) የፈረሱት ድርጅቶች እያንዳንዳቸውን የሚመለከት የኅብረት ስምምነት ሲኖራቸው ከመፍረሱ በፊት ቁጥሩ ከሌላው ድርጅት የበለጠ ሠራተኞች የነበረው ድርጅት የኅብረት ስምምነት በተዋሃደው ድርጅት ላይም በራሱ እንደተደረገ ተቆጥሮ ተፈጻሚነት ይኖረዋል፡፡

ለ) ከፈረሱ ድርጅቶች አንደኛውን ብቻ የሚመለከት የኅብረት ስምምነት ሲኖር ይኸው የኅብረት ስምምነት በተዋሃደው ድርጅት ላይ ተፈጻሚነት ይኖረዋል፡፡

ሐ) የተዋሃዱት ድርጅቶች ሠራተኞች ቁጥር እኩል ሆኖ ነገር ግን እያንዳንዳቸውን የሚመለከቱ የኅብረት ስምምነቶች ሲኖሩ ለተዋሃደው ድርጅት ሠራተኞች በአጠቃላይ የተሻለ ጥቅም የሚሰጠው የኅብረት ስምምነት በተዋሃደው ድርጅት እንደተደረገ ተቆጥሮ ተፈጻሚነት ይኖረዋል፡፡

፫/ አንድ ድርጅት በሌላ ሲጠቀለል ወይም ድርጅቱ ሲከፋፈል በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፪) የተመለከተው አስፈላጊ ለውጥ እየተደረገበት ተፈጻሚነት ይኖረዋል፡፡

 

ክፍል ዘጠኝ ስለሥራ ክርክር

ምዕራፍ አንድ

ጠቅላላ ፩፻፴፯. ትርጓሜ

በዚህ አዋጅ:-

፩/ “ማስማማት” ማለት የሥራ ክርክር ያለባቸው ወገኖች በአንድነት በመረጡት ሰው ወይም ሰዎች ወይም በተከራካሪ ወገኖች ጠያቂነት በሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ባለው አካል በሚመደብ አስማሚ አማካኝነት ተከራካሪ ወገኖች በፈቃዳቸው በራሳቸው ጥረት ስምምነት ላይ ለመድረስ በማይችሉበት ጉዳይ ላይ ባለጉዳዮችን አቀራርቦ የጉዳዩን ፍጻሜ ለማስገኘት የሚደረግ ጥረት ነው፤

፪/ “እጅግ አስፈላጊ የሕዝብ አገልግሎት ድርጅቶች” ማለት ለሕዝብ የማያቋርጥ አገልግሎት የሚሰጡ ድርጅቶች ሲሆኑ እነዚህም የሚከተሉት ናቸው:-

ሀ) የአየር መንገድ አገልግሎት፤

ለ) የኤሌክትሪክ መብራትና ኃይል አገልግሎት የሚሰጡ ድርጅቶች፤

ሐ) የውሃ አገልግሎት የሚሰጡ እና የከተማ ጽዳት የሚጠብቁ ድርጅቶች፤

መ) የከተማ ቀላል ባቡር ትራንስፖርት አገልግሎት፤

ሠ) ሆስፒታሎች፣ ክሊኒኮች፣ የመድሃኒት ማከፋፈያ ድርጅቶች እና የመድኃኒት መሸጫ ቤቶች፤

ረ) የእሳት አደጋ አገልግሎት፤ እና

ሰ) የቴሌኮሙኒኬሽን አገልግሎት፡፡

፫/ “የሥራ ክርክር” ማለት ሕግን፣ የኅብረት ስምምነትን፣ የሥራ ደንብን፣ ወይም የሥራ ውልን መሠረት በማድረግ እንዲሁም በኅብረት ስምምነት ድርድር ወቅት ወይም ከኅብረት ስምምነት ጋር የተያያዙ ጉዳዮችን በሚመለከት በሠራተኛና አሠሪ ወይም በሠራተኞች ማኅበርና በአሠሪዎች መካከል የሚነሳ ክርክር ነው፡፡

፬/ “ሥራ መዝጋት” ማለት የአሠሪና ሠራተኛን ክርክር በሚመለከት ጉዳይ ሠራተኞች አንድ ዓይነት የሥራ ሁኔታን እንዲቀበሉ ለማስገደድ ወይም ሠራተኞችን በግድ ለማግባባት፣ ጥቅምን ወይም የሚፈለገውን ውጤት ለማግኘት በአሠሪ በኩል የሥራ ቦታን በመዝጋት የሚፈጸም የኢንዱስትሪ እርምጃ ነው፤

፭/ “ሥራ ማቆም” ማለት ቁጥራቸው ከአንድ በላይ የሆኑ ሠራተኞች በኅብረት በመሆን የአሠሪና ሠራተኛን ክርክር በሚመለከት ጉዳይ አሠሪያቸው ማናቸውንም ዓይነት የሥራ ሁኔታን እንዲቀበል በግድ ጥቅምን ወይም የሚፈልጉትን ውጤት ለማግኘት ተጽዕኖ በማድረግ ከአሠሪው ፍላጎት ውጭ ለጊዜው ከመደበኛው የሥራ መጠን መደበኛው የሥራ ውጤት እንዲቀንስ ሥራቸውን በማቀዝቀዝ ወይም ጨርሶ

ባለመሥራት የሚወስዱት እርምጃ ነው፡፡

ምዕራፍ ሁለት ስለሥራ ክርክር ችሎቶች

፻፴፰. ስለሥራ ክርክር ችሎት መቋቋም

፩/ በፌደራልና በክልል ፍርድ ቤቶች ደረጃ የስራ ክርክርን የሚዳኙ ችሎቶች ይደራጃሉ፡፡

፪/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) መሠረት የሚቋቋሙትን የሥራ ክርክር ችሎቶች ብዛት በጉዳዩ ላይ አግባብነት ያለው አካል እንዲወስን ሚኒስትሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን ጥያቄ ያቀርባል፡፡

፩፻፴፱. የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት የሥራ ክርክር ችሎት

፩/የፌደራልና የክልል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት የሥራ ክርክር ችሎት የሚከተሉትንና ሌሎች ተመሳሳይ የግል የሥራ ክርክር ጉዳዮችን ተቀብሎ የማየትና የመወሰን ሥልጣን ይኖረዋል:-

ሀ) ከሥራ ማስወጣትን ጨምሮ ሌሎች የዲስኘሊን እርምጃዎችን የሚመለከቱ ክሶች፤

ለ) የሥራ ውል መቋረጥ የሚመለከቱ ክሶች፤

ሐ) የሥራ ሰዓትን፣ የተከፋይ ሂሣብን፣ ፈቃድንና ዕረፍትን የሚመለከቱ ክሶች፤

መ) የአገልግሎትና የስንብት ማስረጃ ሠርተፊኬት መስጠትን የሚመለከቱ ክሶች፣

ሠ) የጉዳት ካሣን፣ የደረጃ እድገት፣ ዝውውር፣ ስልጠናና የመሳሳሉትን የሚመለከቱ ክሶች፣

ረ) በዚህ አዋጅ በሌላ አኳኋን ካልተመለከተ በስተቀር በዚህ አዋጅ መሠረት የሚቀርብ ማናቸውም የጥፋትና ደንብ መተላለፍ ክሶች፡፡

፪/የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት የሥራ ክርክር ችሎት ጉዳይ በቀረበለት በ፷ ቀናት ውስጥ ውሣኔ መስጠት አለበት፡፡

፫/የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት የሥራ ክርክር ችሎት በሰጠው ውሣኔ ቅር የተሰኘ ወገን ውሣኔው በተሰጠው በ፴ ቀናት ውስጥ ይግባኙን እንደ አግባቡ የፌደራል ወይም የክልል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ይግባኝ ለሚሰማው ከፍተኛ ፍርድ ቤት የሥራ ክርክር ችሎት ማቅረብ ይችላል፡፡

፩፻፵. የይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤት የሥራ ክርክር ችሎት ፩/ ከፌደራል ወይም ከክልል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት ይግባኝ የሚሰማ የፌደራል ወይም የክልል ይግባኝ ፍርድ ቤት የሥራ ክርክር ችሎት የሚከተሉትን ጉዳዮች ተቀብሎ የማየትና የመወሰን ሥልጣን ይኖረዋል:-

ሀ) በአንቀጽ ፩፻፴፱ መሠረት እንደአግባቡ በፌደራል ወይም በክልል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት የሥራ ክርክር ችሎት በተሰጡ ውሣኔዎች ላይ የሚቀርብለትን ይግባኝ፤

ለ) አንድን ጉዳይ ለማየት ያለውን ሥልጣን በመቃወም የሚቀርብ ይግባኝ፤

ሐ) በዚህ አዋጅ በአንቀጽ ፩፻፳፫ የማኅበርን ምዝገባ በመከልከል ሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን የሚሰጠውን ውሣኔ በመቃወም የሚቀርብ ይግባኝ፤

መ) በዚህ አዋጅ በአንቀጽ ፩፻፹(፩) መሠረት የሥራ ሁኔታ ተቆጣጣሪ የሰጠውን ትዕዛዝ በመቃወም የሚቀርብ ይግባኝ፤

ሠ) በዚህ አዋጅ በአንቀጽ ፳(፫) መሠረት ሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን የሰጠውን ውሣኔ በመቃወም የሚቀርብ ይግባኝ፤

ረ) በዚህ አዋጅ በአንቀጽ ፩፻፳፪(፪) መሠረት በሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ባለው ባለስልጣን የሚቀርበውን የማኅበር ስረዛ ጥያቄ፤

ሰ) በዚህ አዋጅ በአንቀጽ ፩፻፶፭ መሠረት በአሠሪና ሠራተኛ ወሳኝ ቦርድ በተሰጠው ውሣኔ የሕግ ነጥብ ላይ የሚቀርብ ይግባኝ፡፡

፪/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) መሠረት በይግባኝ የሚሰጠው ውሣኔ የመጨረሻ ይሆናል፡፡

፫/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) ለተመለከቱት ጉዳዮች የፌደራል እና የክልል ይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤት የሥራ ክርክር ችሎት ጉዳዩ በቀረበበት በ፷ ቀናት ውስጥ ውሣኔ መስጠት አለበት፡፡

ምዕራፍ ሦስት የሥራ ክርክር በአማራጭ የግጭት መፍቻ ዘዴዎች ስለሚታይበት ሁኔታ

፩፻፵፩. የማኅበራዊ ምክክር ስርዓት

አሠሪና ሠራተኞች እንዲሁም ማኅበሮቻቸው በመካከላቸው የሚፈጠሩ አለመግባባቶችን ለመከላከልና ለመፍታት የማኅበራዊ ምክክር አሰራሮችን ተግባራዊ ሊያደርጉ ይችላሉ፡፡

፩፻፵፪. አስማሚ ስለመመደብ

፩/ በአንቀጽ ፩፻፵፫ በተመለከቱት ጉዳዮች ላይ በሚነሳ ክርክር ከተከራካሪ ወገኖች በአንደኛው አቤቱታ ሲቀርብ ሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን ጉዳዩን በማስማማት ለመጨረስ አስማሚ ይመድባል፡፡

፪/ ሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን የሚመድበው አስማሚ በፌደራል፤ በክልል እና እንደአስፈላጊነቱ በወረዳ ደረጃ ሊሆን ይችላል፡፡

፻፵፫. የአስማሚ ተግባርና ኃላፊነት ፩/ በሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን የሚመደበው አስማሚ ከዚህ በታች የተመለከቱትንና ሌሎች ተመሣሣይ የወል የሥራ ክርክር ጉዳዮች በማየትና ተከራካሪ ወገኖችን በማስማማት ፍጻሜ

እንዲያገኙ ይጥራል:-

ሀ) በሥራ ደንብ ወይም በኅብረት ስምምነት ያልተወሰኑ የደመወዝና ሌሎች ጥቅሞች አወሳሰን፤

ለ) አዲስ የሥራ ሁኔታዎችን ስለመመሥረት፤

ሐ) የኅብረት ስምምነት ስለመፈራረም፣ ስለማሻሻል፣ ፀንቶ ስለሚቆይበት ጊዜና ስለሚፈርስበት ሁኔታ፤

መ) በዚህ አዋጅ፣ የኅብረት ስምምነት ወይም የሥራ ደንብ ድንጋጌዎች በሚመለከት ስለሚነሳ የትርጉም ክርክር፤

ሠ) ስለሠራተኛ አቀጣጠርና ደረጃ እድገት አሰጣጥ ሥርዓት፤

ረ) አጠቃላይ ሠራተኞችንና የድርጅቱን ሕልውና የሚነኩ ጉዳዮች፤

ሰ) ዕድገት፣ ዝውውርና ሥልጠናን አስመልክቶ አሠሪው በሚያወጣቸው የአፈጻጸም ስርዓቶች ላይ የሚቀርቡ ክሶች፤

ሸ) ስለሠራተኞች ቅነሳ ስርዓት፡፡

፪/ አስማሚው ማናቸውንም ተገቢ መስለው የሚታዩትን ዘዴዎች ሥራ ላይ በማዋል ጉዳዩ ፍፃሜ የሚያገኝበትን መንገድ ይሻል፡፡

፫/ አስማሚው ለቀረበለት ጉዳይ በ፴ ቀናት ውስጥ መፍትሔ ለማስገኘት ካልቻለ አስተያየቱን በማከል ለሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ላለው ባለስልጣን ሪፖርት ያቀርባል፡፡የሪፖርቱን ግልባጭ ለተከራካሪ ወገኖች ይሰጣል፡፡ ከተከራካሪ ወገኖች አንዱ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩)(ሀ) ከተመለከተው በስተቀር ጉዳዩን ለአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ ወሳኝ ቦርድ ሊያቀርብ ይችላል፡፡ ሆኖም በዚሁ ንዑስ አንቀጽ (፩)(ሀ) የተመለከተው ክርክር

በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፩፻፴፯(፪) የተዘረዘሩትን ድርጅቶች የሚመለከት ከሆነ ከተከራካሪ ወገኖች አንዱ ጉዳዩን ለጊዜያዊ የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ ወሳኝ ቦርድ ሊያቀርብ ይችላል፡፡

፩፻፵፬.ስለግልግል ዳኝነት እና ስለማስማማት ፩/ በዚህ አዋጅ በአንቀጽ ፩፻፵፪

የተመለከተው ቢኖርም የሥራ ክርክር ተካፋይ የሆኑ ወገኖች ጉዳያቸውን ራሳቸው በመረጡት የግልግል ዳኛ ወይም አስማሚ ለመጨረስ ከተስማሙ አግባብ ባለው ሕግ መሠረት ማንኛውንም ሦስተኛ ወገን ለመምረጥ አይከለከሉም፡፡

፪/ ተከራካሪ ወገኖች በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) መሠረት በመረጡት አስማሚ አማካኝነት ስምምነት ላይ ለመድረስ ካልቻሉ ወይም በግልግል ዳኛው ውሣኔ ቅር የተሰኘ ወገን ጉዳዩን እንደአግባብነቱ ለቦርድ ወይም አግባብ ላለው ፍርድ ቤት ማቅረብ ይችላል፡፡

ምዕራፍ አራት የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ ወሳኝ ቦርድ

፩፻፵፭. ስለቦርዱ መቋቋም

፩/ በእያንዳንዱ ክልል እንደአስፈላጊነቱ አንድ ወይም ከአንድ በላይ ቋሚ የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ ወሳኝ ቦርድ (ከዚህ በኋላ ቋሚ ቦርድ እየተባለ የሚጠራ) ሊቋቋም ይችላል፡፡ ሆኖም በፌደራል መንግስት ሥር የሚተዳደሩ በአዲስ አበባ እና ድሬዳዋ ከተማ አስተዳደር የሚገኙ የልማት ድርጅቶችን የወል የሥራ ክርክር የሚያዩና የሚወስኑ ቋሚ ቦርዶች በሚኒስትሩ ይቋቋማሉ፡፡

፪/ በእያንዳንዱ ክልል በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፩፻፴፯ (፪) በተመለከቱት ድርጅቶች በዚህ አዋጅ አንቀፅ ፩፻፵፫ (፩)(ሀ) ላይ የሚነሳ ጉዳይን ለማየትና ለመወሰን ሥልጣን ያለው ጊዜያዊ የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ ወሳኝ ቦርድ (ከዚህ በኋላ ጊዜያዊ ቦርድ ተብሎ የሚጠራ) ሊቋቋም ይችላል፡፡ ሆኖም

እንደአስፈላጊነቱ በአዲስ አበባ እና ድሬዳዋ ከተማ አስተዳድር የሚገኙና በፌደራል መንግስት ሥር የሚተዳደሩ ድርጅቶችን ጉዳይ የሚያስተናግድና የሚወስን ጊዜያዊ ቦርድ በሚኒስትሩ ይቋቋማል።

፫/ የሚቋቋመው እያንዳንዱ ቋሚ ወይም ጊዜያዊ ቦርድ በሚኒስትሩ ወይም አግባብ ባለው ባለስልጣን ሥር ይሆናል፡፡

፬/ የዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፫) ድንጋጌ ቢኖርም በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) እና (፪) የተመለከቱት በአዲስ አበባ እና ድሬዳዋ ከተማ አስተዳድር ውስጥ በፌደራል መንግስት ስር የሚተዳደሩ ድርጅቶችን ጉዳይ የሚያዩና የሚወስኑ ቋሚ እና ጊዜያዊ ቦርዶች በሚኒስቴሩ ስር ይደራጃሉ፡፡

፩፻፵፮. ስለቋሚ ወይም ጊዜያዊ ቦርድ አባሎች ፩/ ቦርዱ በሚኒስትሩ ወይም አግባብ ባለው ባለስልጣን የሚሰየሙ አንድ ሰብሳቢ፤ ስለአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ ብቃትና ልምድ ያላቸው ሁለት ባለሙያዎች፣ ከአሠሪ ማኅበራት የሚወከሉ ሁለት አባላት፤ ከሠራተኞች ማኅበራት የሚወከሉ ሁለት አባላት እና ከአሠሪዎችና ከሠራተኞች ማኅበራት የሚወከሉ አንድ አንድ ተተኪ አባላት ይኖሩታል፡፡

፪/ የአሠሪ ተወካዮች የሚመረጡት የአሠሪን ድምፅ በብዛት ከሚወክል የአሠሪዎች ማኅበር ሲሆን፣ የሠራተኞች ተወካዮች የሚመረጡት የሠራተኛን ድምፅ በብዛት ከሚወክል የሠራተኞች ማኅበር ይሆናል፡፡

፫/ሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን ለቦርዱ አንድ ፀሐፊ እንዲሁም ሥራውን በሚገባ ለማስፈጸም የሚያስፈልጉትን ሌሎች ሠራተኞች ይመድባል፡፡

፬/ የቦርዱ አባሎችና ተተኪ አባላት በከፊል ጊዜ ያለ ደመወዝ ያገለግላሉ፡፡ ሆኖም ሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን በቦርድ ስብሰባ ለሚገኙበት ጊዜ አንድ ወጥ የሆነ አበል ሊወስንላቸው ይችላል፡፡

፭/ የቦርዱ አባሎችና ተተኪ አባሎች ለሦስት ዓመት የአገልግሎት ዘመን ይመረጣሉ፡፡ ሆኖም የመጀመሪያ ምርጫ አባላቱንና ተተኪ አባላቱን ፫ ቦታ በመከፋፈል ለአንድ፣ ለሁለትና ለሦስት ዓመት የአገልግሎት ዘመን ተለይተው ይመረጣሉ፡፡ ይህም በመሆኑ በሚቀጥለው በእያንዳንዱ ዓመት የአገልግሎት ዘመናቸው የሚያበቃው አባላትና ተተኪ አባላት ቁጥር ከጠቅላላው አባላት አንድ ሦስተኛ አይበልጥም፡፡

፮/ ሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን የተሰጠውን ሥራ ችላ ያለ ወይም በሥራ ላይ እያለ ሕገወጥ የሆነ ሥራ ሲሰራ የተገኘን ማንኛውንም አባል እንዲሻርና ላልጨረሰው የአገልግሎት ዘመን በእርሱ እግር ሌላ እንዲተካ ለማድረግ ይችላል፡፡

፩፻፵፯. ስለቋሚ ወይም ጊዜያዊ ቦርድ ስብሰባ ሥነሥርዓት

፩/ ሰብሳቢው በሌለ ጊዜ ተጠባባቂ ሰብሳቢ ሆኖ እንዲሠራ ሰብሳቢው የመረጠው አንድ ሌላ የቦርድ አባል የቦርዱ ሰብሳቢ ይሆናል፡፡በሰብሳቢው የተመረጠ አባል ከሌለ በቦርዱ ውስጥ የበለጠ የአገልግሎት ቅድሚያ ያለው አባል ሰብሳቢ ሆኖ ይሠራል፡፡

፪/ በማናቸውም የቦርዱ ስብሰባ አንድ አባል ያልተገኘ እንደሆነ ሰብሳቢው በስብሰባው ባልተገኘ አባል እግር አንድ ተተኪ አባል መተካት ይችላል፡፡ ተተኪው አባል ለተተካበት ስብሰባ እንደአባል ሆኖ ይቆጠራል፡፡

፫/ በማናቸውም ስብሰባ ከአባሎቹ መካከል አራቱ ከተገኙ ስብሰባው እንደተሟላ ይቆጠራል፡፡ ሆኖም በስብሰባው አሠሪና ሠራተኛን የሚወክል ቢያንስ አንድ አንድ አባል መገኘት አለባቸው፡፡

፬/የቦርዱ ውሣኔ የሚፀናው በስብሰባው በተገኙ አባሎች ወይም በአብዛኛው ድምፅ የተደገፈ እንደሆነ ነው፡፡ ሆኖም ድምጹ እኩል ለእኩል የተከፈለ እንደሆነ ሰብሳቢው ያለበት ወገን ወሳኝ ድምፅ ይኖረዋል፡፡

፭/ በእያንዳንዱ የቦርዱ ውሣኔ ላይ በስብሰባው ላይ የተገኙ አባሎች ሁሉ እንዲፈርሙበት ያስፈልጋል፡፡

፮/ የማናቸውም ስብሰባ ቃለጉባኤ በቦርዱ ከፀደቀ በኋላ በቦርዱ ፀሐፊ ተመዝግቦ የዚያው ስብሰባ ሕጋዊ ሠነድ ይሆናል፡፡

፩፻፵፰. ስለቋሚ ወይም ጊዜያዊ ቦርዱ ሥልጣን

፩/ ቋሚ ቦርዱ የሚከተለው ሥልጣን ይኖረዋል:-

ሀ)በአንቀጽ ፩፻፵፫ (፩)(ሀ) ከተመለከተው በስተቀር ሌሎች የወል ሥራ ክርክሮች የማየት፣ ተከራካሪዎችን የማስታረቅ፣ ትዕዛዝና ውሣኔ የመስጠት፤

ለ) በአንቀጽ ፩፻፵፫ (፩) (ሀ) ከተመለከተው በስተቀር በአንቀጽ ፩፻፵፫ (፫) መሠረት ስምምነት ባልተደረሰባቸው ጉዳዮች ከተከራካሪ ወገኖች በአንዱ የሚቀርብ የወል ሥራ ክርክርን የማየት፤

ሐ) በአንቀጽ ፩፻፷፩ የተደነገጉትን የተከለከሉ ድርጊቶች በሚመለከት የሚቀርብ ክስ የማየት፤

መ) ተግባሩን በሚያከናውንበት ጊዜ አስፈላጊ የሆኑ ሠነዶችንና መረጃዎችን ከማናቸውም ጉዳዩ ከሚመለከተው ሰው ወይም ድርጅት የመጠየቅ፤

ሠ) ተከራካሪ ወገኖችና ምሥክሮች እንዲቀርቡ ወይም የምስክርነት ቃላቸውን እንዲሰጡ የማድረግ፤

ረ) የመሀላ ስርዓቶችን ለማስፈጸም ወይም በቦርዱ ፊት የሚቀርቡን ሰዎች የማረጋገጫ ቃል የመቀበልና የሰጡትን የመሐላ ወይም የማረጋገጫ ቃል የመመርመር፤

ሰ) በማናቸውም የሥራ ቦታ ወይም ድርጅት በሥራ ጊዜ በመግባት አስፈላጊ የሆኑ መረጃዎችን የመሰብሰብና ምስክሮችን የመስማት ወይም ሠነዶች እንዲቀርቡ የማድረግ ወይም በድርጅቱ ውስጥ በማናቸውም ሰው ይዞታ ስር የሚገኙ ሌሎች ዕቃዎችን የመመልከት፡፡

፪/ ጊዜያዊ ቦርዱ በዚህ አዋጅ በአንቀጽ ፩፻፵፫ ንዑስ አንቀጽ (፩)(ሀ) ላይ የሚነሱ የሥራ ክርክሮችን የማየት ተከራካሪዎችን የማስታረቅ ትዕዛዝ ውሣኔ የመስጠት ሥልጣን ይኖረዋል፡፡

፫/ አስቸኳይ ሁኔታ በሚፈጠርበት ጊዜ ካልሆነ በስተቀር በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩)(ሰ) መሠረት ወደ ሥራ ቦታ ለመግባት በቅድሚያ ለድርጅቱ ወይም ጉዳዩ ለሚመለከተው ሰው በቂ ማስጠንቀቂያ መስጠት ያስፈልጋል፡፡

፬/ ቦርዱ የሚሰጣቸው ትዕዛዞችና ውሣኔዎች እንደማናቸውም የፍትሐብሔር ፍርድ ቤት ትዕዛዞችና ውሣኔዎች ይቆጠራሉ፡፡

፩፻፵፱. ስለ ሥነ ሥርዓት ደንቦች

ቋሚ ወይም ጊዜያዊ ቦርዱ ሥራውን የሚመራበት የሥነ ሥርዓትና የመረጃ አቀራረብ ደንቦችን ያወጣል፡፡ ይህ በሌለበት ሁኔታ በፍትሐ ብሄር ሥነ ሥርዓት ህግ መሠረት ይመራል፡፡

፩፻፶. ጉዳይ ስለመስማት

፩/ ቋሚ ወይም ጊዜያዊ ቦርዱ ውሣኔ ከመስጠቱ በፊት ተከራካሪ ወገኖችን ጠርቶ ክርክራቸውን እንዲያቀርቡና እንዲሰሙ ዕድል ይሰጣቸዋል፡፡ ጉዳዩ ስለሚሰማበት ቀን፣ ሰዓትና ሥፍራ ከአሥር የሥራ ቀናት ከማያንስ ጊዜ አስቀድሞ ለተከራካሪ ወገኖች የጽሑፍ ማስታወቂያ መስጠት አለበት፡፡

፪/ ከተከራካሪ ወገኖች አንዱ ወይም ተገቢው ጥሪ የተደረገለት ማናቸውም ሰው በተባለው ቦታና ሰዓት ካልቀረበ ቦርዱ ጉዳዩን መስማቱን ሊቀጥል ይችላል፡፡ ሆኖም ባለጉዳዩ ሊቀርብ ያልቻለው በራሱ ጥፋት አለመሆኑ ሲታወቅ ቦርዱ ዘንድ እንዲቀርብ ሁለተኛ ዕድል መስጠት አለበት፡፡

፫/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፪) መሠረት ቦርዱ የሚሰጣቸው ውሣኔዎች ላይ ብቻ ይግባኝ መጠየቅ አይቻልም፡፡

፬/ቦርዱ በቂ በሆነ ምክንያት ጉዳዩን በዝግ ችሎት እንዲታይ ካልወሰነ በስተቀር ቦርዱ ማናቸውንም ጉዳይ በግልጽ ያስችላል፡፡

፭/ቋሚ ወይም ጊዜያዊ ቦርዱ በማናቸውም ፍርድ ቤቶች በሚሠራባቸው የሥነ ሥርዓት እና የመረጃ አቀራረብ ደንቦች ሳይወሰን የተሻለ መስሎ የሚታየውን ማናቸውም ዘዴ ሊጠቀም ይችላል፡፡

፮/ የሠራተኛ ማኅበራት፣ የአሠሪዎች ማኅበራትና ሌሎች እንዲቀርቡ ጥሪ የተደረገላቸው ወገኖች በማኅበር መሪዎቻቸው ወይም በሕግ ጠበቆቻቸው አማካኝነት ሊቀርቡ ይችላሉ፡፡ ቦርዱ በአንዱ ወገን በኩል ቀርበው በዋና ተካፋይነት የሚከራከሩትን ወኪሎች ቁጥር ለመወሰን ይችላል፡

፩፻፶፩. ጉዳዩ የሚታይበት ሁኔታ

፩/ቋሚ ወይም ጊዜያዊ ቦርዱ የቀረበለትን የሥራ ክርክር በስምምነት ለመጨረስ የተቻለውን ሁሉ ማድረግ አለበት፡፡ ለዚሁም ዓላማ አስፈላጊ መስሎ የታየውን ማናቸውም የማስማሚያ ዘዴ ሊጠቀም ይችላል፡፡

፪/ አስፈላጊ ሆኖ በሚገኝበት ጊዜ ቦርዱ ጉዳዩ በቀጥታ በሚመለከታቸው ወገኖች ጥቅም ብቻ ሳይወሰን ተከራካሪዎቹ የሚገኙበትን ሕብረተሰብ ጥቅም ግንዛቤ ውስጥ ለማስገባትና ለዚህም እንዲረዳ መንግሥት ገለልተኛ አማካሪ ሆኖ ጣልቃ እንዲገባ ለማድረግ ይችላል፡፡

፫/ቋሚ ወይም የጊዜያዊ ቦርዱ ማንኛውንም ውሣኔ በሚሰጥበት ጊዜ ሌሎች ፍርድ ቤቶች የሚመሩበትን የሕግ መሠረታዊ ደንቦችን በቀጥታ ሳይከተል የቀረበለት ክርክር በተለይ የተመሠረተበትን ዋና ጉዳይ ብቻ አይቶ ሊወስን ይችላል፡፡

፩፻፶፪. ስለ ውሣኔ አሰጣጥ

፩/ ቋሚ ወይም ጊዜያዊ ቦርዱ ጉዳዩ በቀረበለት በ፴ ቀናት ውስጥ ውሣኔ ይሰጣል፡፡

፪/ የቋሚ ወይም ጊዜያዊ ቦርዱ ውሣኔዎች ሁሉ በጽሑፍ ሆነው በተስማሙት አባሎች ይፈረማሉ፡፡ እንዲሁም የተለዩ አስተያየቶችም ካሉ በጽሑፍ ሆነው የተለየውን አስተያየት በሰጠው አካል ይፈረማሉ፡፡

፫/ ማናቸውም የቦርድ ውሣኔ በሚሰጥበት ጊዜ የፍርዱ ሀተታ የሚከተሉትን ጉዳዩች መያዝ አለበት:-

ሀ) ለውሣኔ የቀረበለትን ጭብጥ ወይም ክርክር፤

ለ) ክርክሩ በሚሰማበት ጊዜ ቦርዱ የቀረቡለትን አግባብነት ያላቸውን መረጃዎችና የሰማቸውን የምስክሮች ቃል ፍሬ ነገርና የተገኙበትን ምንጭ፤

ሐ) ቦርዱ አንድ ሃሣብ ላይ እንዲደርስ ያበቁትን ፍሬ ነገሮችንና ያመዛዘናቸውን ጉዳዮች፤

መ) ለእያንዳንዱ ጭብጥ ወይም ክርክር የሰጠውን ውሳኔ፤

ሠ) በሰጠውም ውሣኔ መሠረት ሊወሰዱ የሚገባቸውን እርምጃዎች፡፡

፬/የቦርዱ ውሣኔ ግልባጭ ውሳኔው በተሰጠ በ፭ ቀናት ውስጥ ለተከራካሪ ወገኖች መሰጠት አለበት፡፡

፩፻፶፫. ስለውሣኔዎች ተፈፃሚነት

፩/ የዚህ አዋጅ አንቀጽ ፩፻፶፭ ድንጋጌ እንደተጠበቀ ሆኖ የእያንዳንዱ ቋሚ ወይም ጊዜያዊ ቦርድ ውሣኔ በይግባኝ ሰሚ አካል ካልታገደ በስተቀር ወዲያውኑ ተፈፃሚነት ይኖረዋል፡፡

፪/ቋሚ ወይም ጊዜያዊ ቦርዱ የሚሰጣቸው ውሣኔዎች የሥራ ሁኔታዎችን የሚመለከቱ ሲሆኑ ጉዳዩ በሚመለከታቸው አሠሪና ሠራተኛ መካከል እንደ ሥራ ውል የሚቆጠሩ ሲሆን በዚሁ መሠረት ሥራ ላይ ሊውሉ የሚገባቸው የሥራ ቅጥሩ ደንብና ሁኔታዎችና የስራ ውሉ በውሣኔው መሠረት መስተካከል ይኖርባቸዋል፡፡

፩፻፶፬. በፍሬ ነገር ላይ ቦርድ ስለሚሰጣቸው ውሣኔዎች

ቦርዱ በክርክር ሂደት ያረጋገጣቸው ፍሬ ነገሮች ሁሉ የመጨረሻና ክርክር የማይነሳባቸው ይሆናሉ፡፡

፩፻፶፭. ስለ ይግባኝ

፩/ በማናቸውም የሥራ ክርክር የቋሚ ወይም ጊዜያዊ ቦርዱ ውሣኔ በሕግ አተረጓጐም ስህተት ምክንያት ውሣኔው ተዛብቷል በሚል ቅር የተሰኘ ወገን ለከፍተኛ ፍርድ ቤት የሥራ ክርክር ችሎት ይግባኝ ሊጠይቅ ይችላል፡፡ ይግባኙም የሚጠየቀው የቦርዱ ውሣኔ ለተከራካሪ ወገኖች ከተሰጠ ጊዜ ጀምሮ በ፴ ቀናት ውስጥ መሆን አለበት፡፡

፪/ ከፍተኛ ፍርድ ቤቱ የቦርዱን ውሣኔ መርምሮ የማጽናት፤ የመሻር ወይም የማሻሻል ሥልጣን ይኖረዋል፡፡

፫/ ከፍተኛ ፍርድ ቤቱ የቀረበለትን ይግባኝ ጉዳዩ በቀረበ በ፴ ቀናት ውስጥ ውሣኔ መስጠት አለበት፡፡

፩፻፶፮. በቋሚ ወይም በጊዜያዊ ቦርዱ ላይ ስለሚፈጸሙ ወንጀሎች

፩/ቦርዱማናቸውንም ጉዳይ በሚመረምርበት፣ በሚሰማበት ወይም በሚያካሂድበት ጊዜ በማናቸውም አኳኋን ሥራውን እንዳያከናውን በማሰናከል ሁከት የፈጠረ ማናቸውም ሰው እስከ ፮ ወር ሊደርስ በሚችል እሥራት ወይም እስከ ብር ፩ሺ ሊደርስ በሚችል የገንዘብ መቀጫ ይቀጣል፡፡

፪/ በዚህ አንቀጽ በንዑስ አንቀጽ (፩) የተመለከተው ድርጊት የተፈጸመው በግልጽ ካልሆነ ወይም ከችሎት ውጭ የሆነ እንደሆነ አድራጎቱ ከባድ የወንጀል ጠባይ የማያሳይ ከሆነ እስከ ብር ፭፻ ሊደርስ በሚችል የገንዘብ መቀጫ ያስቀጣል፡፡

፫/ በወንጀል ሕጉ አንቀጽ ፬፵፱ የተጠቀሰውን ለማሟላት ቦርዱ የሚያካሂደው የጉዳይ መስማት ተግባር የፍርድ ቤት ነክነት ያለው ቦርዱም የፍርድ ቤት ሥልጣን እንዳለው ተቆጥሮ በቦርዱ ላይ ወንጀል የፈጸመ ማናቸውም ሰው በተጠቀሰው አንቀጽ የተመለከተው ቅጣት ይወሰንበታል፡፡

፬/ ቦርዱ በዚህ አንቀጽ የተዘረዘሩትን ወንጀሎች በፈጸመ በማንኛውም ሰው ላይ ቅጣት ሊወስን ይችላል፡፡

፩፻፶፯. ዓመታዊ ሪፖርት

ቋሚ ወይም ጊዜያዊ ቦርዱ የሥራ ክንውኑን የሚያሳይ ዓመታዊ ሪፖርት ለሚኒስትሩ ወይም አግባብ ላለው ባለስልጣን የማቅረብ ኃላፊነት አለበት፡፡

ምዕራፍ አምስት ስለሥራ ማቆምና ስለሥራ መዝጋት

፩፻፶፰. ጠቅላላ

፩/ ሠራተኞች በዚህ አዋጅ በተመለከተው መሠረት ጥቅማቸውን ለማስጠበቅ የሥራ ማቆም እርምጃ የመውሰድ መብት አላቸው፡፡

፪/አሠሪዎች በዚህ አዋጅ በተመለከተው መሠረት የሥራ መዝጋት እርምጃ የመውሰድ መብት አላቸው፡፡

፫/ የዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) እና (፪) ድንጋጌዎች በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፩፻፴፯ (፪) ለተመለከቱት ድርጅቶች ሠራተኞችና አሠሪዎች ተፈፃሚ አይሆኑም፡፡

፩፻፶፱. መሟላት ያለባቸው ሁኔታዎች በከፊልም ሆነ በሙሉ የሥራ ማቆም ወይም የሥራ መዝጋት እርምጃ ከመወሰዱ በፊት:-

፩/ለሥራ ማቆም ወይም ለሥራ መዝጋት ምክንያት የሆኑትን ሁኔታዎች በመግለጽ በቅድሚያ ማስጠንቀቂያ ለሌላኛው ወገን መስጠት አለበት፡፡

፪/ በአሠሪና ሠራተኛ መካከል ያለውን የሥራ ክርክር በስምምነት ለመጨረስ ሁለቱም ወገኖች ጥረት ማደረግ አለባቸው፡፡

፫/ በሠራተኞች የሚወሰድ የሥራ ማቆም እርምጃ ጉዳዩ ከሚመለከታቸው የሠራተኛው ማኅበር አባላት ቢያንስ ሁለት ሦስኛው በተገኙበት በአብላጫ ድምፅ የተደገፈ መሆኑ መረጋገጥ አለበት፡፡

፬/ የድርጅቱ የደኅንነት መመሪያዎችና የአደጋ መከላከያ ዘዴዎች በአሠሪውና በሠራተኛው እንዲጠበቁ እርምጃዎችን መውሰድ ያስፈልጋል፡፡

፩፻፷. የማስጠንቀቂያ አሰጣጥ ሥርዓት

፩/ በአንቀጽ ፩፻፶፱ (፩) መሠረት እርምጃ የሚወስደው ወገን ማስጠንቀቂያ የሚሰጠው ጉዳዩ ለሚመለከተው ሌላው ወገን እንደነገሩ ሁኔታ ለሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ላለው ባለስልጣን አካል ይሆናል፡፡

፪/ በንዑስ አንቀጽ (፩) የተጠቀሰው ማስጠንቀቂያ እርምጃ ከመወሰዱ ከ፲ ቀን በፊት ይሰጣል፡፡

፩፻፷፩. የተከለከሉ ድርጊቶች

፩/ በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፩፻፷ (፩) የተመለከተው እንደተጠበቀ ሆኖ የሥራ ክርክር ለአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ ወሳኝ ቦርድ ወይም ለፍርድ ቤት ከቀረበ በኋላ ቦርዱ ትዕዛዝ ወይም ውሣኔ ሳይሰጥበት ፴ ቀን ከማለፉ በፊት ወይም ፍርድ ቤቱ ውሣኔ ሳይሰጥበት በሕግ የተወሰነው የጊዜ ገደብ ከማለፉ በፊት የተደረገ ሥራ ማቆም ወይም ሥራ መዝጋት ሕገወጥ ነው፡፡

፪/ ቦርዱ ወይም ፍርድ ቤቱ የሥራ ክርክርን ጉዳይ በሙሉ ወይም በከፊል ለመጨረስ ያሳለፈውን ትዕዛዝ ወይም ውሣኔ በእምቢተኝነት አለመቀበል፣ ወይም ከዚህ ትዕዛዝ ወይም ውሣኔ ጋር በሚፃረር አኳኋን የሥራ ማቆም ወይም የሥራ መዝጋት እርምጃ መውሰድ ወይም መቀጠል ወይም አላግባብ የቦርዱን ወይም የፍርድ ቤቱን ትዕዛዝ ወይም ውሣኔ ሳይፈጽሙ ማዘግየት ሕገወጥ ተግባር ነው፡፡ ሆኖም የተወሰደው እርምጃ ቦርዱ ወይም ፍርድ ቤት ካሳለፈው ትእዛዝ ወይም ውሣኔ ጋር በሚፃረር ሁኔታ ሳይሆን የተፈረደበት ወገን ትዕዛዙን ወይም ውሣኔውን በሥራ ላይ እንዲያውል ለማስገደድ ከሆነ አድራጎቱ ሕገወጥ ወይም የተከለከለ አይሆንም፡፡

፫/ የሥራ መዝጋቱን ወይም የሥራ ማቆሙን እርምጃ ከአመፅ፣ ከግዙፋዊ ኃይልና ዛቻ ወይም በግልጽና በድብቅ ሕገወጥ ከሆነ አድራጎት ጋር መፈጸም የተከለከለ ነው፡፡

ምዕራፍ ስድስት ስለክፍያ

፩፻፷፪. ከክፍያ ነፃ ስለመሆን

፩/ በአንቀጽ ፩፻፵፪ እና ፩፻፵፰ መሠረት በማንኛውም ሠራተኛ ወይም የሠራተኞች ማኅበር ወይም አሠሪ ወይም የአሠሪዎች ማኅበር ለአስማሚና ለአሠሪና ሠራተኛ ወሳኝ ቦርድ የሚቀርቡ የሥራ ክርክሮችን ከክፍያ ነፃ ናቸው፡፡

፪/ማንኛውም ሠራተኛ ወይም የሠራተኞች ማኀበር ለፍርድ ቤት የሚያቀርበው የሥራ ክርክር ጉዳይ ከዳኝነት ክፍያ ነፃ ነው፡፡

 

ክፍል አሥር የይርጋ ጊዜና የዕዳ ጥያቄ ቅድሚያ

ምዕራፍ አንድ የመብት ጥያቄ ስለሚቀርብበት የጊዜ ገደብ

፩፻፷፫. የይርጋ ጊዜ

፩/ በቅጥር ላይ ከተመሰረተ ግንኙነት የመነጨ ማንኛውም ክስ የጊዜ ገደቡ በዚህ አዋጅ ወይም አግባብ ባለው ሌላ ሕግ በሌላ አኳኋን ካልተወሰነ በስተቀር የመብቱን ጥያቄ ለማቅረብ ከሚቻልበት ቀን ጀምሮ እስከ ፩ ዓመት ድረስ ካልቀረበ በይርጋ ይታገዳል፡፡

፪/ ሠራተኛው የሥራ ውሉ ከሕግ ውጭ ተቋርጦብኛል በማለት ወደ ሥራው ለመመለስ የሚያቀርበው ክስ ውሉ በተቋረጠ በ፫ ወር ጊዜ ውስጥ ካልቀረበ በይርጋ ይታገዳል፡፡

፫/ ሠራተኛው የሚያቀርበው የደመወዝ፣ የትርፍ ሰዓትና የሌሎች ክፍያዎች ጥያቄ መጠየቅ ከሚገባው ጊዜ ጀምሮ እስከ ፮ ወር ባለው ጊዜ ውስጥ ካልቀረበ በይርጋ ይታገዳል፡፡

፬/የሥራ ውል በመቋረጡ ምክንያት በሠራተኛውም ሆነ በአሠሪው የሚቀርብ ማንኛውም የክፍያ ጥያቄ የሥራ ውሉ በተቋረጠ በ፮ ወር ጊዜ ውስጥ ካልቀረበ በይርጋ ይታገዳል፡፡

፭/ በዚህ አዋጅ ድንጋጌዎች ባልተሸፈነ የይርጋ ጉዳይ ላይ አግባብ ያለው ሕግ ተፈፃሚነት ይኖረዋል፡፡

፩፻፷፬. የይርጋ ጊዜ አቆጣጠር

፩/በዚህ አዋጅ በተለየ አኳኋን ካልተገለጸ በስተቀር የይርጋ ጊዜ መቆጠር የሚጀምረው በመብቱ ለመጠቀም ከሚቻልበት ቀን ቀጥሎ ካለው ቀን ጀምሮ ነው፡፡

፪/የይርጋ ጊዜው የመጨረሻው ቀን በሥራ ቀን ላይ ያልዋለ እንደሆነ በሚቀጥለው የሥራ ቀን ይሆናል፡፡

፩፻፷፭. የይርጋ ጊዜ መቋረጥ

የይርጋ ጊዜ በሚከተሉት ሁኔታዎች ይቋረጣል:-

፩/ የሥራ ክርክርን ለሚወስን ባለሥልጣን ክስ ቀርቦ የመጨረሻ ውሣኔ እስከሚሰጥበት ቀን ድረስ፤

፪/ የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅን በሥራ ላይ ለማዋልና ለማስፈጸም ኃላፊነት ለተሰጠው ባለሥልጣን አቤቱታ ቀርቦ የመጨረሻ ውሣኔ በጽሑፍ እስከሚሰጥበት ቀን ድረስ፤

፫/በይርጋ ጊዜ ተጠያቂ የሆነው ወገን የሌላውን መብት በጽሑፍ ሲያውቅለት ወይም በከፊል ሲፈጽምለት፤ ሆኖም በዚህ ምክንያት የይርጋ ጊዜው የተቋረጠ የመብት ጥያቄ በአጠቃላይ ከ፫ ጊዜ በላይ ሊቋረጥ አይችልም፡፡

፩፻፷፮. የይርጋ መብትን ስለመተው

ማንኛውም ወገን የይርጋው ጊዜ ካለፈ በኋላ የይርጋ ጊዜን እንደመቃወሚያ አድርጎ ለማንሳት ያለውን መብት ሊተው ይችላል፡፡ ሆኖም የይርጋው ጊዜ ከማለቁ በፊት የሚደረግ የይርጋ መብት መተው ውጤት አይኖረውም፡፡

፩፻፷፯. ኃላፊነት የተሰጠው አካል ስላለው ሥልጣን ፩/ የሥራ ክርክርን የሚወስነው ባለሥልጣን ክሱ ከአቅም በላይ በሆነ ምክንያት መዘግየቱን ካረጋገጠ በይርጋ የታገደውን ክስ መቀበል ይችላል፡፡ ሆኖም ከአቅም በላይ የሆነው ምክንያት በተወገደ በ፲ ቀን ውስጥ ክሱ ካልቀረበ ተቀባይነት አይኖረውም፡፡

፪/በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) የተመለከተው ጠቅላላ ድንጋጌ እንደተጠበቀ ሆኖ የሚከተሉት በይርጋ የታገደውን ክስ ለመቀበል በቂ ምክንያት ይሆናሉ:-

ሀ) የሠራተኛው መታመም፤

ለ) የሠራተኛው በትዕዛዝ ከመደበኛ የመኖሪያ ሥፍራው ውጭ መዛወር፤

ሐ) የሠራተኛው በብሔራዊ ጥሪ ላይ መገኘት፡፡

ምዕራፍ ሁለት የዕዳ ክፍያ ቅድሚያ

፩፻፷፰. በቅድሚያ የመክፈል መብት

በቅጥር ላይ ከተመሠረተ ግንኙነት የሚመነጭ ማንኛውም የሠራተኛ የክፍያ ጥያቄ ከማናቸውም የክፍያ ወይም የዕዳ ጥያቄ ቅድሚያ ይኖረዋል፡፡

፩፻፷፱. የዕዳ አከፋፈል ሥነ-ሥርዓት

፩/ ማንኛውም ድርጅት በሚፈርስበት ጊዜ ፍርድ አስፈጻሚዎች ወይም ፍርድ እንዲያስፈጽሙ በሕግ ወይም በፍርድ ቤት ሥልጣን የተሰጣቸው አካሎች በአንቀጽ ፩፻፷፰ የተመለከቱትን የዕዳ ጥያቄዎች አግባብ ባለው ባለሥልጣን ውሣኔ ከተሰጣቸው ቀን ጀምሮ በ፴ ቀን ውስጥ እንዲከፈሉ የማድረግ ግዴታ አለባቸው፡፡

፪/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) በተጠቀሰው የጊዜ ገደብ ውስጥ በገንዘብ ማጣት ምክንያት ዕዳዎቹ ሊከፈሉ ያልቻሉ እንደሆነ ገንዘብ እንደተገኘ ወዲያውኑ ይከፈላሉ፡፡

፩፻፸. በራሳቸው ቤት የሚሰሩ ሠራተኞች ያመረቷቸውን ዕቃዎች በዕዳ ለመያዝ ስላላቸው መብት

በራሳቸው ቤት የሚሠሩ ሠራተኞች ድርጅቱ በሚፈርስበት ወይም በሚዘጋበት ጊዜ ከአሠሪው ከሚፈልጉት ዕዳ ጋር ተመጣጣኝ የሆነ በእጃቸው የሚገኙ ያመረቷቸውን ዕቃዎች በዕዳ ሊይዙ ይችላሉ፡፡ ይህ እርምጃ በአንቀጽ ፩፻፷፰ የተመለከተውን መብት ለማስጠበቅ እንደተደረገ ሆኖ ይቆጠራል፡፡

 

ክፍል አሥራ አንድ የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ አፈጻጸም

ምዕራፍ አንድ የአሠሪና ሠራተኛ አስተዳደር

፩፻፸፩. የሚኒስትሩ ሥልጣን

፩/ ሚኒስትሩ ለዚህ አዋጅ አፈፃፀም ሲባል ከዚህ በታች በተዘረዘሩት እና በሌሎች አሠሪና ሠራተኛን በሚመለከቱ ጉዳዮች ላይ አስፈላጊውን መመሪያ ሊያወጣ ይችላል:-

ሀ) ስለሙያ ደኅንነት፣ ጤንነትና የሥራ አካባቢ ጥበቃ፤

ለ) ስለሥራ ሁኔታ ደረጃዎች፤

ሐ) የሥራ አደጋዎችን ለይቶ ስለመመደብ፤

መ) ጉዳዩ ከሚመለከታቸው ጋር በመመካከር ስለሴት ሠራተኞች በተለይም ከባድ ወይም ለጤናቸው ጎጂ ስለሆኑ ወይም የመውለድ ሁኔታን ስለሚያውኩ ሥራዎች፤

ሠ) የሥራ ፈቃድ ስለሚያስፈልጋቸው የውጭ አገር ዜጎች እና በአጠቃላይ የሥራ ፈቃድ ስለሚሰጥበት ሁኔታ፤

ረ) አግባብ ካላቸው አካላት ጋር በመመካከር በቤት ስለሚሠራ ውል እንዲሁም የሙያ መልመጃ ስለሚሰጥባቸው ሙያዎችና ሥራዎች እንዲሁም ተያያዥ ጉዳዮች፤

ሰ) ስለሥራ ፈላጊዎችና ስለክፍት ሥራ ቦታዎች አመዘጋገብ ሥነ ሥርዓት፤

ሸ) የሠራተኞች ቅነሳ ስለሚፈጸምበት ሥነ ሥርዓት፤

ቀ) በሥራ ላይ ለሚደርሱ ጉዳቶች የሚሰጡ ክፍያዎችን ለመሸፈን ኢንሹራንስ መግባት ያለባቸውን ድርጅቶች ስለመወሰን፤

በ) ቋሚ የሆነ የአማካሪ ቦርድ ስለሚቋቋምበት እና ተግባሩና ኃላፊነቱ ስለሚወሰንበት ሁኔታ፤

ተ) የግል ሥራና ሠራተኞች አገናኝ ኤጀንሲ በሀገር ውስጥ የስራ ሥምሪት አገልግሎት ስለሚሳተፍበት ሁኔታ፤

ቸ) የግል የሥራ ሁኔታ ቁጥጥር አገልግሎት አቅራቢዎች የብቃት ማረጋገጫ የምስክር ወረቀት ለማግኘት ሊያሟሉ ስለሚገባቸው መስፈርቶች፤

ኀ) የሙያ ደህንነትና ጤንነት ኮሚቴ ስለሚቋቋምበት ሁኔታ፡፡

፪/ ሚኒቴትሩ የተቀናጀ የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አስተዳደር ሥርዓት በማቋቋም የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ ሕጎችንና ፖሊሲዎችን ለማዘጋጀት፣ ለማስተባበር፣ ለመከታተልና ለማስፈጸም የሥራ ሥምሪት አገልግሎት፣ የሥራ ሁኔታዎች መቆጣጠሪያ አገልግሎት እና የመንግሥት፣ የአሠሪዎች ማኅበራትና የሠራተኞች ማኅበራት ተወካዮች ያካተተ ቋሚ የሆነ አማካሪ ቦርድ ያቋቁማል፡፡

፫)አግባብ ያለው ባለስልጣን የአሠሪና ሠራተኛ ግንኙነትን፣ የሥራ ሥምሪት አገልግሎትና የሥራ ሁኔታዎች መቆጣጠሪያ አገልግሎት አፈፃፀም እያጠና ምክር የሚሰጠው የመንግሥት፣ የአሠሪዎች ማኅበራትና የሠራተኛ ማኅበራት ተወካዮች ያካተተ ቋሚ የሆነ አማካሪ ቦርድ ያቋቁማል።

ዘርፍ አንድ

የሥራ ሥምሪት አገልግሎት

፻፸፪. ስለሥራ ስምሪት አገልግሎት

የሥራ ሥምሪት አገልግሎት የሚከተሉትን ይጨምራል:-

፩/ ማናቸውም የመሥራት ችሎታና ፍላጎት ያለው ግለሰብ የሥራ ዕድል እንዲያገኝ መርዳት፤

፪/ ቀጣሪዎች ለሥራቸው ተስማሚ ሠራተኛ እንዲያገኙ ማገዝ፤

፫/ የውጭ አገር ዜጎች በኢትዮጵያ ውስጥ ተቀጥረው የሚሰሩበትን ሁኔታ የመወሰን፤

፬/ ከሚመለከታቸው መሥሪያ ቤቶችና ድርጅቶች ጋር በመተባበር የሥልጠና

ኘሮግራሞች እንዲቀየሱ የማገዝ፤

፭/ በሥራ ላይ ስለተሰማራውና በሥራ አጥነት ስለሚገኘው የሰው ኃይል ጥናት የማድረግ፤

፮/ ከሚመለከታቸው መሥሪያ ቤቶች ጋር በመተባበር በሀገር ደረጃ የሙያ ስልጠና ስለሚሻሻልበት ሁኔታ ጥናት የማድረግና ለተጠቃሚዎች የማሰራጨት፤ በአጠቃላይ የሥራ ሥምሪት ፖሊሲን በትክክል በሥራ ላይ የማዋል፡፡

፩፻፸፫. ሥራና ሠራተኛን ስለማገናኘት

ሥራና ሠራተኛን ማገናኘት የሚከተሉትን ይጨምራል:-

፩/ ሥራ ፈላጊዎችንና ከአሠሪዎች የሚገለጹ ክፍት የሥራ ቦታዎችን የመመዝገብ፤

/ በአሠሪዎች በተገለጹ ክፍት የሥራ ቦታዎች መሠረት ከተመዘገቡትና ከቀረቡት ሥራ ፈላጊዎች መካከል መርጦ የሚመጥኑትን ለውድድር የመላክ፤

፫/ ማንኛውም ዕድሜው ፲፭ እና ከዚያ በላይ የሆነ ሥራ ፈላጊ አስፈላጊውን መረጃ ሲያቀርብ አግባብ ባለው አካል የመመዝገብ፡፡

፩፻፸፬.የግል ሥራና ሠራተኛ አገናኝ ኤጀንሲ በሀገር ውስጥ ሥራ ሥምሪት አገልግሎት አሰጣጥ ስለሚሳተፉበት ሁኔታ

ሀገሪቱ የተሟላ የሥራ ሥምሪት አገልግሎት እንዲስፋፋ ለማድረግ የግል ሥራና ሠራተኛ አገናኝ ኤጀንሲ መንግስት በሚያወጣው መመሪያ መሠረት በዘርፉ ሊሳተፍ ይችላል፡፡

፩፻፸፭.የግል ሥራና ሠራተኛ አገናኝ ኤጄንሲ ፈቃድ ስለማስፈለጉ

፩/ በዚህ አዋጅ መሠረት በሀገር ውስጥ የግል ሥራና ሠራተኛ አገናኝ ኤጀንሲ ሆኖ ለመሥራት የሚፈልግ ማንኛውም ሰው አግባብ ካለው ባለስልጣን ፈቃድ ማግኘት አለበት፡፡

፪/በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) መሠረት አግባብነት ያለው ባለስልጣን ፈቃድ ለመስጠት፣ ለማደስ ወይም ለመተካት የሚያስፈልገው የአገልግሎት ክፍያ በሚኒስትሮች ምክር ቤት በሚወጣ ደንብ ይወሰናል፡፡

፩፻፸፮. የውጭ አገር ዜጎች ስለሚቀጠሩበት ሁኔታ

፩/ማንኛውም የውጭ አገር ዜጋ በኢትዮጵያ ውስጥ በማኛቸውም የሥራ መስክ ተቀጥሮ ለመሥራት የሚችለው ከሚኒስቴሩ የተሰጠውን የሥራ ፈቃድ ሲይዝ ብቻ ነው፡፡

፪/ የሥራ ፈቃድ የሚሰጠው በአንድ የሥራ መስክ ለማገልገል እስከ ሦስት ዓመት ሲሆን በየዓመቱ ይታደሳል፡፡ ሆኖም ሚኒስቴሩ የሦስት ዓመቱን የጊዜ ገደብ እንደአስፈላጊነቱ ሊያሻሽለው ይችላል፡፡

፫/የውጭ አገር ዜጋው ለሥራው አስፈላጊ አለመሆኑ በሚኒስቴሩ ሲረጋገጥ የሥራ ፈቃዱ ሊሰረዝ ይችላል፡፡

፬/ሚኒስቴሩ የስራ ፈቃድ ለመስጠት፣ ለማደስ ወይም ለመተካት በህግ መሰረት የአገልግሎት ዋጋ ሊያስከፍል ይችላል፡፡

ዘርፍ ሁለት

የሥራ ሁኔታ መቆጣጠሪያ አገልግሎት

፩፻፸፯. ስለሥራ ሁኔታ መቆጣጠሪያ አገልግሎት

የሥራ ሁኔታ መቆጣጠሪያ አገልግሎት የሚከተሉትን ይጨምራል:-

፩/ በዚህ አዋጅና በአዋጁ መሠረት የሚወጡ ደንቦችና መመሪያዎች፣ ሌሎች አሠሪና ሠራተኛን በሚመለከቱ ሕጎች፣ የተመዘገቡ የኅብረት ስምምነቶች፣ በአሠሪና ሠራተኛ ክርክር ጉዳዮች ስልጣን ባላቸው አካላት የተሰጡ ውሣኔዎችና ትእዛዞች ሥራ ላይ መዋላቸውን የማረጋገጥ፤

፪/ የሥራ ሁኔታን፣ የሙያ ደኅንነትን፣ ጤንነትና የሥራ አካባቢን በተመለከተ በዚህ አዋጅና በሌሎችም ሕጎች የወጡት ድንጋጌዎች በተግባር ላይ መዋላቸውን የመቆጣጠር፣ የማስፈጸም፣ ትምህርት የመስጠት፣ ጥናትና ምርምር የማካሄድና የሥራ ሁኔታዎች ደረጃ የማዘጋጀት፤

፫/ የሙያ በሽታን ዝርዝርና የአካል ጉዳት መጠን ሠንጠረዥ የማዘጋጀት፤

፬/ አደገኛ የሆኑትን ሥራዎች ወይም ድርጅቶች ለይቶ የመመደብ፤

፭/ ስለሥራ ሁኔታዎች ጥናት የማድረግና ስታትስቲክስ የመያዝ፤

፮/ የሥራ ላይ አደጋን ለመከላከል ለሠራተኞች የሚሰጥ የትምህርት ኘሮግራም የማዘጋጀት፤

፯/ አዲስ ድርጅቶች ሲገነቡ፣ የነበሩት ሲስፋፉ፣ ሲታደሱ ወይም መሣሪያዎች ሲተከሉ በሠራተኞች ጤንነትና ደኅንነት ላይ ጉዳት የማያደርሱ መሆናቸውን የመቆጣጠርና የማረጋገጥ፤

፰/ በዚህ አዋጅና በአዋጁ መሠረት የሚወጡ ደንቦችና መመሪያዎች የሚደነገጉትን ለማስፈጸም አስተዳደራዊ እርምጃ የመውሰድ፤

፱/ የዚህን አዋጅ ድንጋጌዎች እንዲሁም የሥራ ሁኔታዎች መቆጣጠሪያ አገልግሎት ሕጋዊ ተግባሩን ሲያከናውን ባጋጠመ ጉድለት ምክንያት የሰጠው ውሣኔ ቅጣትን የሚያስከትል ሆኖ ሲገኝ እርምጃውን በሥራ ክርክር ወሳኝ አካሎች ወይም በፍርድ ቤት ለማስፈጸም ተገቢውን እርምጃ የመውሰድ፤

፲/ በግል የሥራ ሁኔታ ቁጥጥር የስራ ቦታዎች ቴክኒካል ፍተሻ፣ የምክርና የስልጠና አገልግሎት ላይ ለሚሰማሩ የብቃት ማረጋገጫ የምስክር ወረቀት የመስጠትና ስራቸውን በአግባቡ ማከናወናቸውን የመቆጣጠር፡፡

፩፻፸፰. የሥራ ሁኔታ ተቆጣጣሪዎች ሥልጣንና ተግባር

፩/ የሥራ ሁኔታ መቆጣጠሪያ አገልግሎትን በሚመለከት ክትትልና ቁጥጥር የሚያደርጉ የሥራ ሁኔታ ተቆጣጣሪዎች በሚኒስትሩ ወይም አግባብ ባለው ባለስልጣን ይመደባሉ፡፡

፪/ የሥራ ሁኔታ ተቆጣጣሪዎች ተግባራቸውን ለማስፈጸም በሚኒስትሩ ወይም አግባብ ባለው ባለስልጣን የሚሰጣቸውን ማኅተም ያለበት የመታወቂያ ወረቀት ይይዛሉ፡፡

፫/የሥራ ሁኔታ ተቆጣጣሪዎች ለዚህ አዋጅ አንቀጽ ፩፻፸፯ አፈጻጸም በማናቸውም የሥራ ሰዓት በቅድሚያ ሳያሳውቁ ቁጥጥር ማድረግ በሚያስፈልግባቸው የሥራ ቦታዎች ቀንም ሆነ ማታ ለመግባትና ማናቸውም ምርመራ፣ ሙከራ፣ ወይም ጥያቄ ለማካሄድ ስልጣን ያላቸው ሲሆን በተለይም በእነዚህ ብቻ ሳይወሰኑ:-

ሀ) ማናቸውንም ግለሰብ በግል ወይም ምስክሮች ባሉበት ለመጠየቅ፤

ለ) ጽሑፎችን፣ መዝገቦችንና ሌሎች ሰነዶችን ለመቆጣጣር፣ ለመገልበጥ ወይም ከነዚህ ጽሑፎች ለመቅዳት፤

ሐ) ሠራተኞች ተቀጥረው በሚሰሩበት ስፍራ የሚገኝ ማናቸውንም ነገር በመጠኑ ወስደው በሠራተኞች ላይ ጉዳት የማያደርስ መሆን አለመሆኑን ለመመርመር፤

መ) ሠራተኞች ተቀጥረው በሚሰሩበት ቦታ ሊለጠፉ የሚገባቸው ማስታወቂያዎች መለጠፋቸውን ለማረጋገጥ፤

ሠ) የሠራተኞችን ጤንነትና ደህንነት ለማረጋገጥ ማናቸውንም ሠራተኛ ፎቶግራፍ ማንሳት፣ ህንፃ፣ ክፍል፣ መኪና፣ የፋብሪካ መሳሪያ ዕቃ ለመለካት፣ በስዕል ለመቅረጽ፣ ወይም ለመሞከር ማንኛውም ሰነድ ለመቅዳት ስልጣን አለው፡፡

፬/በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፫)(ሐ) መሰረት ለዓይነት የሚወሰድ ነገር በቅድሚያ ለአሠሪው ሊነገረውና በሚወስድበትም ጊዜ ስራ አስኪያጁ ወይም ወኪሉ በስፍራው ለመገኘት መብት አለው፡፡

፩፻፸፱. በሥራ ሁኔታ ተቆጣጣሪዎች የሚወሰዱ እርምጃዎች

፩/የሥራ ሁኔታ ተቆጣጣሪ በማናቸውም ድርጅት አጥር ግቢ ውስጥ በፋብሪካው፣ በመሳሪያዎቹ ወይም በዕቃዎቹ ወይም የድርጅቱ ሥራ በሚካሄድበት አሰራር ምክንያት ለሠራተኞቹ ጤንነትና ደኅንነት አስጊ ሆኖ ሲገኝ ሁኔታውን ለማሻሻል አሠሪው በተወሰነ ጊዜ ውስጥ አስፈላጊውን የእርምት እርምጃ እንዲወስድ ማዘዝ ይችላል፡፡

፪/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) መሰረት አሠሪው ትዕዛዙን ከተቀበለ በኋላ በተወሰነ ጊዜ ውስጥ አስፈላጊውን እርምጃ ሳይወስድ ቢቀር የስራ ሁኔታ ተቆጣጣሪው:-

ሀ) ለሠራተኞቹ ጤንነትና ደኅንነት የሚያሰጋው ሁኔታ ይወገድ ዘንድ አስፈላጊውን ለውጥ በተወሰነ ጊዜ ውስጥ እንዲፈፀም፤

ለ) ሁኔታው በሠራተኞቹ ጤንነትና ደኅንነት ላይ ወዲያውኑ ጉዳት የሚያደርስ ሲሆን አደጋውን ለመከላከል ማናቸውንም አስፈላጊ እርምጃ ጊዜ ሳይወስድ እንዲፈፅም ለአሠሪው ትዕዛዝ መስጠትይችላል፡፡

፫/ የሥራ ሁኔታ ተቆጣጣሪው በቴክኒክ ወይም በህግ ረገድ ጥርጣሬ የሚያሳድርበት ጉዳይ ሲያጋጥመው ወዲያውኑ አስፈላጊው ውሳኔ እንዲሰጥበት እና በውሳኔው መሰረት ተገቢው ትዕዛዝ እንዲተላለፍ ለሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ላለው ባለስልጣን ሃሳብ ያቀርባል፡፡

፩፻፹. ስለ ይግባኝ

፩/ አሠሪው በአንቀጽ ፩፻፸፱ (፩) እና (፪) በሚሰጠው ትዕዛዝ ያልተስማማ እንደሆነ በ፭ የስራ ቀናት ውስጥ ስልጣን ላለው የስራ ክርክር ሰሚ ፍርድ ቤት ይግባኝ ለማለት ይችላል፡፡ ሆኖም በሠራተኞቹ ጤንነትና ደኅንነት ላይ ወዲያውኑ አደጋ የሚያደርሰውን ሁኔታ ለመከላከል በአንቀጽ ፩፻፸፱ (፪) (ለ) መሰረት የስራ ሁኔታ ተቆጣጣሪው የሰጠው ትዕዛዝ ይግባኝ እስኪታይ ድረስ ከመፈፀም አይታገድም፡፡

፪/ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ (፩) መሰረት በቀረበው ይግባኝ ላይ ስልጣን ያለው አካል የሰጠው ውሳኔ የመጨረሻ ይሆናል፡፡ አሠሪው ይግባኝ ሳይጠይቅ የጊዜ ገደቡ ካለፈ ውሳኔው ተፈፃሚ ይሆናል፡፡

፩፻፹፩. የሥራ ሁኔታ ተቆጣጣሪዎችን ተግባርና ኃላፊነት ስለመወሰን

፩/ የሥራ ሁኔታ ተቆጣጣሪዎች ስራቸውን ያለአድልዎና ትክክለኛ በሆነ መንገድ ማከናወን አለባቸው፡፡ ከአሠሪዎችም ሆነ ከሠራተኞች የሚቀርቡላቸውንና ተገቢ መስለው የታዩዋቸውን ምክሮችና ሀሳቦች ተቀብለው መመዘን ይኖርባቸዋል፡፡

፪/ማንኛውም የሥራ ሁኔታ ተቆጣጣሪ በዚህ አዋጅ መሰረት የመቆጣጣር ተግባሩን ሲፈጽም ያገኘውን ማንኛውንም የፋብሪካ፣ የንግድ ወይም የሌሎች የስራ ክፍሎች ምስጢር

በዚህ ስራ ላይ ሳለ ወይም ከተሰናበተ በኋላ ለማንም ሰው መግለጽ የለበትም፡፡

፫/ ማንኛውም የሥራ ሁኔታ ተቆጣጣሪ ስለአንድ ጉድለት ወይም የህግ ድንጋጌዎች መተላለፍ አቤቱታ የደረሰው እንደሆነ አቤቱታው ከየት እንደደረሰው ጉዳዩ ከሚመለከተው የሚኒስቴር መስሪያ ቤት ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን ኃላፊ በስተቀር ለሌላ ሰው መግለፅ አይኖርበትም፡፡ በተለይም የቁጥጥር ጉብኝት የሚደረገው ለሥራ ሁኔታ መቆጣጠሪያ አገልግሎት አቤቱታ ስለቀረበ መሆኑን ለአሠሪውም ሆነ ለወኪሉ መግለፅ የለበትም፡፡

፬/ የሥራ ሁኔታ ተቆጣጣሪ የመቆጣጠር ተግባሩን ለመፈፀም በአንድ ድርጅት የስራ ቦታ ሲገኝ የድርጅቱ ስራ አፈፃፀምን የሚያስተጓጉል ካልሆነ በስተቀር በድርጅቱ ውስጥ መገኘቱን ለአሠሪው ማስታወቅ አለበት፡፡

፭/ ማንኛውም የሥራ ሁኔታ ተቆጣጣሪ ራሱ ባለንብረት ወይም የጥቅም ተካፋይ የሆነበትን ድርጅት እንዲቆጣጠር አይፈቀድለትም፡፡

፮/ የሥራ ሁኔታ ተቆጣጣሪዎች በስራ ክርክርና በኅብረት ድርድር ውስጥ በአስማሚነት ሆነ በሽምግልና መልክ በምንም አይነት ጣልቃ መግባት አይችሉም፡፡

፩፻፹፪. የተከለከሉ ድርጊቶች

የሚከተሉትን ድርጊቶች መፈፀም የሥራ ሁኔታ ተቆጣጣሪው ሥራውን እንዳይሰራ እንደመከልከልያ ስቆጥራል:-

፩/ የሥራ ሁኔታ ተቆጣጣሪው ወደስራ ቦታ እንዳይገባ ወይም በግቢው ውስጥ እንዳይቆይ መከልከል፤

፪/ ለሥራው አስፈላጊ የሆነውን ሰነድ ወይም መዝገብ እንዳይመረምር መከልከል፤

፫/ የሥራ አደጋና ስለሁኔታው የሚገልፁ መረጃዎችን ከሥራ ሁኔታ ተቆጣጣሪው መደበቅ፤

፬/በሌሎች ሁኔታዎች የሥራ ሁኔታ ተቆጣጣሪውን ስራ ማዘግየትና እንቅፋት መፍጠር፡፡

፩፻፹፫. የግል የሥራ ሁኔታ ቁጥጥር አገልግሎት

፩/ ማንኛውም ሰው ልዩ ሙያና ቴክኒካል ፍተሻ በሚጠይቁ ስራዎች የስራ ቦታዎች ቴክኒካል ፍተሻ፣ የምክርና የስልጠና አገልግሎት ላይ ለመሰማራት ለሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ላለው ባለስልጣን አመልክቶ ሲፈቀድለት የብቃት ማረጋገጫ ምስክር ወረቀት ይሰጣል።

፪/በዚህ አንቀጽ ንኡስ አንቀጽ (፩) መሰረት ሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን ሲፈቅድ የብቃት ማረጋገጫ ምስክር ወረቀት ይሰጣል።

፫/ በዚህ አንቀጽ ንኡስ አንቀጽ (፩) መሰረት የብቃት ማረጋገጫ የምስክር ወረቀት ለማግኘት የሚከፈለው የአገልግሎት ክፍያ መጠንና ሌሎች ተያያዥ ጉዳዮች የሚኒስትሮች ምክር ቤት በሚያወጣው ደንብ ይወሰናሉ፡፡

 

ክፍል አስራ ሁለት ስለአስተዳደራዊ እርምጃ እና ልዩ ልዩ ድንጋጌዎች

ምዕራፍ አንድ አስተዳደራዊ እርምጃዎች

፩፻፹፬. ጠቅላላ

በወንጀል የሚወሰዱ እርምጃዎች እንደተጠበቁ ሆነው በዚህ አዋጅ ከአንቀጽ ፩፻፹፭ እስከ ፩፻፹፯ የተመለከቱት አስተዳደራዊ እርምጃዎች ተፈጻሚ ይሆናሉ፡፡

፩፻፹፭. በአሠሪ ላይ ስለሚወሰዱ እርምጃዎች

፩/ ማንኛውም አሠሪ:-

ሀ)በዚህ አዋጅ ከተወሰነው ሰዓት በላይ ሠራተኛው አብልጦ እንዲሰራ በማድረግ ወይም በማንኛውም አኳኋን የስራ ሰዓት ድንገጌን የጣሰ፤

ለ) በዚህ አዋጅ ስለሳምንት ዕረፍት፣ ስለህዝብ በዓላትና ስለፈቃዶች የተደነገጉትን የተላለፈ፤ ወይም

ሐ)በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፲፱ የተደነገገውን የተላለፈ አሠሪ፤ የአሠሪ ድርጅትን ኢኮኖሚ እና የአደረጃጀት ሁኔታ እንዲሁም የጥፋቱ አፈጻጸም ደረጃ ግምት ውስጥ በማስገባት የመጀመሪያ ጊዜ ጥፋት ሲሆን ከብር ፭ሺ እስከ ብር ፲ሺ በሚደርስ፤ ለሁለተኛ ጊዜ የተፈጸመ ሲሆን ከብር ፲ሺ እስከ ብር ፲፭ሺ እና ጥፋቱ ለሶስተኛ ጊዜ የተፈጸመ እንደሆነ ከብር ፲፭ሺ እስከ ብር ፴ሺ በሚደርስ መቀጮ ይቀጣል፡፡ ሆኖም ድርጊቱ ከሶስት ጊዜ በላይ ከተፈጸመ ግን የድርጅቱን መዘጋት ያስከትላል፡፡

፪/ ማንኛውም አሠሪ:-

ሀ) በዚሁ አዋጅ አንቀጽ ፲፪ (፭) የተጠቀሱትን ግዴታዎችን ያልፈፀመ፤

ለ) በዚህ አዋጅ የተመለከቱትን መዝገብ መያዝ ግዴታዎችን ያልፈጸመ እንዲሁም በአዋጁ መሰረት ሚኒስቴሩ ወይም አግባብ ያለው ባለስልጣን የሚጠይቀውን መረጃ በሚፈለገው ዓይነትና በተገቢው ጊዜ ያላቀረበ፤

ሐ) በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፲፬(፩) የተደነገገውን የጣሰ፤ ወይም

መ) በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፳፮(፪) የተደነገገውን በመተላለፍ የሥራ ውል ያቋረጠ ማንኛውም አሠሪ፤ የአሠሪ ድርጅትን ኢኮኖሚ እና የአደረጃጀት ሁኔታ እንዲሁም የጥፋቱ አፈጻጸም ደረጃ ግምት ውስጥ በማስገባት የመጀመሪያ ጊዜ ጥፋት ሲሆን ከብር ፲ሺ እስከ ብር ፳ሺ በሚደርስ፤ ለሁለተኛ ጊዜ ጥፋት ሲሆን ከብር ፳ሺ እስከ ብር ፵ሺ በሚደርስ፤ ጥፋቱ ለሶስተኛ ጊዜ የተፈጸመ እንደሆነ ከብር ፵ሺ እስከ ብር ፷ሺ በሚደርስ መቀጮ ይቀጣል፡፡ ሆኖም ድርጊቱ ከሶስት ጊዜ በላይ ከተፈጸመ ግን የድርጅቱን መዘጋት ያስከትላል፡፡

፩፻፹፮. በማንኛውም ወገን ላይ ስለሚወሰዱ እርምጃዎች

፩) ማንኛውም አሠሪ፣ የአሠሪ ማኅበር፤ የሠራተኛ ማህበር፣ የሠራተኛ ማኅበር መሪ ወይም አሠሪውን ወክሎ የሚሰራ ሰው:-

ሀ) በዚህ አዋጅ ወይም በዚህ አዋጅ መሰረት በወጡ ደንቦች ወይም መመሪያዎች መሰረት ስለሠራተኛ ደህንነት የተደነገጉትን በመተላለፍ የሠራተኞችን ህይወት ወይም ጤንነት ለከባድ አደጋ የሚያጋልጥ ድርጊት የፈጸመ ወይም በዚህ አዋጅ ለሴት ሠራተኞች ወይም ለወጣት ሠራተኞች ሊደረግ ስለሚገባው ልዩ እንክብካቤ የተደነገጉትን የተላለፈ፤

ለ) በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፩፻፲፯ የተደነገገውን የተላለፈ፤

ሐ) በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፩፻፷፩ የተደነገገውን የተላለፈ፤

መ) በዚህ አዋጅ ወይም በሌሎች ህጎች ድንጋጌዎች መሰረት የሥራ ሁኔታ ተቆጣጣሪ የሚሰጠውን ትዕዛዝ ያላከበረ፤

ሠ) ኃላፊነት ለተሰጣቸው ባለሥልጣኖች ሆነ ብሎ ትክክለኛ ያልሆነ መረጃ ወይም መግለጫ የሰጠ፤

የመጀመሪያ ጊዜ ጥፋት ሲሆን ከብር ፭ሺ እስከ ብር ፳ሺ፣ ለሁለተኛ ጊዜ ጥፋት ከብር ፳ሺ እስከ ብር ፵ሺ፤ ጥፋቱ ከሁለት ጊዜ በላይ ከተፈጸመ እስከ ብር ፸ሺ በሚደርስ መቀጮ ይቀጣል፡፡ ድርጊቱ ከሶስት ጊዜ በላይ ከተፈጸመ ግን የድርጅቱን መዘጋት ያስከትላል፡፡ ፪) የአሠሪ ድርጅት ኢኮኖሚ እና የአደረጃጀት ሁኔታ እንዲሁም የማኅበሩ አጠቃላይ ሁኔታ እና የጥፋት አፈጻጸም ደረጃ ግምት ውስጥ በማስገባት፤

በአዋጁ አንቀጽ ፩፻፴፩ (፪) ወይም (፬) የተመለከተውን ግዴታ የተላለፈ አሠሪ፣ የሠራተኛ ማኅበር፣ የሠራተኛ ማኅበር መሪ ወይም አሠሪውን ወክሎ የሚሰራ ሰው፤

የመጀመሪያ ጊዜ ጥፋት ሲሆን ከብር ፭ሺ እስከ ብር ፳ሺ፣ ጥፋቱ ለሁለተኛ ጊዜ የተፈጸመ ሲሆን ከብር ፳ሺ እስከ ብር ፵ሺ፤ ጥፋቱ ከሁለት ጊዜ በላይ የተፈጸመ ሲሆን እስከ ብር ፸ሺ በሚደርስ መቀጮ ይቀጣል፡፡

፩፻፹፯. በኤጀንሲ ላይ ስለሚወሰዱ እርምጃዎች

፩/ ማንኛውም ሰው በዚህ አዋጅና አዋጁን ተከትለው በወጡ ደንብ እና መመሪያዎች መሠረት ፈቃድ ሳያወጣ በኢትዮጵያ ውስጥ ሥራና ሠራተኛን ያገናኘ እንደሆነ ከአምስት ዓመት ባላነሰ ከአስር ዓመት ባልበለጠ እሥራትና በብር ፩፻ሺ /በአንድ መቶ ሺ ብር/መቀጮ ይቀጣል፡፡

፪/ ማንኛውም ኤጀንሲ ፈቃዱ በታገደበት ወቅት ሥራና ሠራተኛን የማገናኘት ተግባር የፈፀመ እንደሆነ ከሦስት ዓመት ባላነሰ ከአምስት ዓመት ባልበለጠ እሥራትና በብር ፸፭ሺ /ሰባ አምስት ሺ ብር/ መቀጮ ይቀጣል፡፡

፫/ በዚህ አንቀፅ ንዑስ አንቀጽ (፩) እና(፪) ከተመለከቱት ውጭ በዚህ አዋጅ መሠረት የወጣውን ደንብ ወይም መመሪያ በመጣስ ጥፋት የፈፀመ ማንኛውም ሰው እስከ ሁለት ዓመት በሚደርስ እስራት ወይም እስከ ብር ፸፭ ሺ /ሰባ አምስት ሺ ብር/ በሚደርስ የገንዘብ መቀጮ ይቀጣል፡፡

፩፻፹፰. ክስ የማቅረብ ስልጣን

ይህን አዋጅና በስሩ የሚወጡትን ደንቦችና መመሪያዎች በመተላለፍ የሚፈፀሙ ጥፋቶችን በሚመለከት በዚህ አዋጅ የሥራ ክርክርን በሚወስኑ አካሎች አቅርቦ የማስወሰን ስልጣን ያላቸው የሥራ ሁኔታ ተቆጣጣሪዎች ናቸው፡፡

ምዕራፍ ሁለት ልዩ ልዩ ድንጋጌዎች

፩፻፹፱. የይርጋ ጊዜ

በዚህ አዋጅ የተጠቀሰው ማንኛውም ጥፋት ከተፈፀመበት ቀን ጀምሮ ፩ ዓመት ካለፈው ክስ ማቅረብ አይቻልም፡፡

፩፻፺. የመሸጋገሪያ ድንጋጌዎች

በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፩፻፺፪ የተደነገገው ቢኖርም ይህ አዋጅ ከመጽናቱ በፊት፤

፩/ በአዋጅ ቁጥር ፫፻፸፯/፲፱፻፺፮ (እንደ ተሻሻለ) መሰረት የወጡ ደንብና መመሪያዎች ከዚህ አዋጅ ጋር እስካልተቃረኑ ድረስ ተፈጻሚነታቸው ይቀጥላል፡፡

፪/ በአዋጅ ቁጥር ፫፻፸፯/፲፱፻፺፮ (እንደ ተሻሻለ) መሰረት የተደረጉ የኅብረት ስምምነቶች በዚህ አዋጅ መሰረት እንደተደረጉ ተቆጥረው አዋጁ ተፈጻሚ ይሆንባቸዋል፡፡

፫/ በአዋጅ ቁጥር ፫፻፸፯/፲፱፻፺፮ (እንደ ተሻሻለ) መሰረት የተቋቋሙ የአሠሪም ሆነ የሠራተኛ ማኅበራት በዚህ አዋጅ መሰረት እንደተቋቋሙ ተቆጥረው አዋጁ ተፈጻሚ ይሆንባቸዋል፡፡

፬/ በአዋጅ ቁጥር ፫፻፸፯/፲፱፻፺፮ (እንደ ተሻሻለ) መሰረት የተቋቋሙ የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ ወሳኝ ቦርዶች እና የአሠሪና ሠራተኛ አማካሪ ቦርድ በዚህ አዋጅ መሰረት እንደተቋቋሙ ተቆጥረው ይህ አዋጅ ተፈጻሚ ይሆንባቸዋል፡፡

፭/ በማናቸውም አካላት በመታየት ላይ ያሉ የሥራ ክርክሮች ይህ አዋጅ ከመፅናቱ በፊት በነበረው ህግ መሰረት በተጀመሩበት ሥርዓት ፍፃሜ ያገኛሉ፡፡

፩፻፺፩. ስለ አካል ጉዳት መጠን አወሳሰን

በአንቀጽ ፩፻፪ (፩) የተመለከተው የአካል ጉዳት መጠን ሠንጠረዥ እስኪወጣ ድረስ የህክምና ቦርድ ቀድሞ በሚሰራበት አኳኋን ይቀጥላል፡፡

፩፻፺፪. የተሻሩ ሕጎች

፩/ የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጆች ቁጥር ፫፻፸፯/፲፱፻፺፮፣ ፬፻፷፮/፲፱፻፺፯፣ ፬፻፺፬/፲፱፻፺፰ እና የሥራና ሠራተኛ ማገናኘት አገልግሎት አዋጅ ቁጥር ፮፻፴፪/፪ሺ፩ ተሽረዋል፡፡

፪)ይህን አዋጅ የሚቃረኑ ሕጎች፣ ደንቦች፣ መመሪያዎችና ውሣኔዎች ይህን አዋጅ በሚመለከቱ ጉዳዮች ላይ ተፈፃሚ አይሆኑም።

፲፱፻፺፫. አዋጁ የሚጸናበት ጊዜ

ይህ አዋጅ በነጋሪት ጋዜጣ ታትሞ ከወጣበት ቀን ጀምሮ የጸና ይሆናል።

አዲስ አበባ ነሐሴ ፴ ቀን ፪ሺ፲፩ ዓ.ም

ሳህለ ወርቅ ዘውዴ

የኢትዮጵያ ፌደራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፑብሊክ ፕሬዚዳንት

 

%d bloggers like this: