ክሪሚናሊስቲክስ

ክሪሚናሊስቲክስ (criminalistics) ምንድነው?

ፋይዳው- ‘ከማዕከላዊ ወደ ላቦራቶሪ’

በፎረንሲክ ሳይንስ ወደ ኋላ በቀረ እንደ እኛ ባለ አገር ውስጥ ፖሊስ ወንጀለኞችን በትክክል ለይቶ ለማወቅ የሚጠቀምበት ዘዴ ኋላ ቀር ብቻ ሳይሆን በከፊል ከወንጀል የጸዳ አይሆንም፡፡ ሳይንሳዊ ያልሆነ የወንጀል ምርመራ ከምስክሮች ባለፈ በተጨባጭ ማስረጃ አይደገፍም፡፡ ሆኖም ምስክር እና ወንጀል ሁልጊዜ አብረው አይገኙም፡፡ በዚህ ጊዜ ዛቻ፣ ማስፈራራት፣ ድብደባ በመጠቀም ተጠርጣሪው እንዲያምን ማስገደድ አማራጭ ፖሊሳዊ የምርመራ ታክቲክ ይሆናል፡፡

እስከ 19ነኛው ክፍለዘመን ድረስ አሁን ላይ የስልጣኔ ጫፍ በደረሰው በምዕራቡ ዓለም ሳይቀር በወንጀል ድርጊት የተሳተፉ ግለሰቦችን ለይቶ ለማወቅ ከምስክሮች ከሚሰበሰብ ማስረጃ እና ተጠርጣሪውን በማሰቃየት ከሚገኝ የእምነት ቃል በስተቀር ተዓማኒነት ያለው ሳይንሳዊ መንገድ የሚከተል የምርመራ ዘዴ አልነበረም፡፡ ‘እውነቱን አውጣ!’ እያሉ ተጠርጣሪን ማሰቃየት የአንዲትን አገር የፍትሕ እና የወንጀል ስርዓት ያቀጭጨዋል እንጂ አያጎለብተውም፡፡ (Ramsland, 2007) በአንድ በኩል ያለጥፋታቸው የሚቀጡ ንጹሀን ስለሚኖሩ ኢ-ፍትሐዊነት ይነግሳል፡፡ በሌላ በኩል እውተኛው የወንጀል ፈጻሚ ስለማይደረስበት ወንጀል ይስፋፋል፡፡ የዚህ ችግር ስፋትና ጥልቀት በሳይንሳዊ ዕውቀት የታገዘ የወንጀል ምርመራ ስርዓት አስፈላጊነት በጊዜ ሂደት ዕውቅና እንዲያገኝ ምክንያት ሆኗል፡፡ ይህንን ሐቅ በፎረንሲክ ሳይንስ ዕድገት ላይ ጥልቅ ጥናት ያደረገውና ከፖሊስነት ወደ ጋዜጠኝነት ሞያ በመሸጋገር የእንግሊዙን የዜና ማሰራጫ ቢቢሲ (BBC) በመቀላቀል በስራው ዝናን ያተረፈው ኒገል ማክሬሪ (Nigel McCrery) Silent Witnesses: The Often Gruesome but Always Fascinating History of Forensic Science በሚለው መጽሐፉ እንደሚከተለው ይገልፀዋል፡፡

[I]t wasn’t until the nineteenth century that the need for a reliable, systematized method of identifying the people involved in a crime was recognized. Prior to then, the most common ways of doing so were eyewitness accounts and information extracted by torture. (McCrery, 2014)

በአውሮፓ እስከ 19ነኛው ክፍለ ዘመን ድረስ የዘለቀው ችግር በ21ኛ ክፍለ ዘመን ላይ በአገራችን በገሀድ ይታያል፡፡

የኢትዮጵያ የወንጀል ህግ ወንጀል እንዳይፈጸም የመከላከል ግቡን ለማሳካት ሁለት ስልቶችን ዘርግቷል፡፡ አንደኛው ስለወንጀሎችና ቅጣታቸው በቅድሚያ ለህብረተሰቡ ማስጠንቀቂያ መስጠት ሲሆን ማስጠንቀቂያ ያልገተቸው ወንጀል አድራጊዎችን መቅጣት ደግኖ ሁለተኛው ነው፡፡ በወንጀል አድራጊዎችና በንጽሀን ዜጎች መካከል ያለው መለያ ክር ማስረጃ ነው፡፡ ማስረጃው ደግሞ ከበቂ ጥርጣሬ በላይ የሚያረጋግጥና ተዓማኒነት ያለው ሊሆን ይገባል፡፡

በአገራችን የፍትሕ ስርዓት ማሻሻያ ሲካሄድ የፍትሕ ስርዓቱን ችግሮች በማጥናት የዳሰሳ ሪፖርት ያቀረቡ አማካሪዎች ጥናቱ በተጠናበት ወቅት የነበረውን ሁኔታ አስመልክቶ በግኝታቸው ላይ በአጽንኦት እንደዘገቡት በወንጀል ጉዳዮች በአብዛኛው ለፍርድ ቤት የሚቀርበው ማስረጃ የሰዎች ምስክርነት ነው፡፡ በእርግጥ ችግሩን አለሳልሰው ‘በአብዛኛው’ አሉት እንጂ ‘ሁሉም’ የሚለውን ቃል ቢጠቀሙ ስህተት አይሆንባቸውም ነበር፡፡

አማካሪዎቹ በአገሪቱ በፎረንሲክ ሳይንስ ዘርፍ ያለውን ችግር እንደሚከተለው አስቀምጠውታል፡፡

Ethiopia has one Federal Forensic Laboratory. Only one or two experts are working at this laboratory. They have been covering the various areas of the needed forensic expertise. The infrastructure of the laboratory is limited and backward. (Center for International Legal Cooperation , 2005)

የሪፖርቱ ዕድሜ አሁን ላይ ከአስራ ዓመታት በላይ አስቆጥሯል፡፡ በእነዚህ ዓመታት ምን ለውጥ መጣ? ብለን ብንጠይቅ የምናገኘው መልስ የችግሩን መግዘፍ እንጂ መቀረፍ አይጠቁምም፡፡ በምስክሮች ላይ የተንጠለጠለ የፍትሕ ስርዓት መሰረታዊ ችግር በሪፖረቱ ላይ ከተመለከተው በላይ ሌሎች አሉታዊ ጎኖች አሉት፡፡ እስቲ አስቡት! ምንም ዓይነት ቀላል ሆነ ውስብስብ ወንጀል ቢፈጸም ዓቃቤ ህግ ምስክር አጥቶ አያውቅም፡፡ ወንጀል ካለ ምስክር አለ! ይህ ፈጽሞ የማይመስል ነገር እንደሆነ እንኳስ ታዛቢ፤ ከሳሽና መርማሪ የፍትሕ አካላት ሳይቀር በልባቸው ይረዱታል፡፡ ስለሆነም ሀቁን እናውራ ከተባለ በወንጀል ጉዳይ የሚቀርቡ ምስክሮች ስለጉዳዩ በቀጥታ ሆነ በተዘዋዋሪ የሚያውቁ ብቻ ሳይሆኑ ‘በምስክርነት ኢንስቲትዩት’ የአጭር ጊዜ ስልጠና ተሰጥቷቸው ስለጉዳዩ ያወቁ ጭምር ናቸው፡፡

ከላይ ለመጠቆም እንደተሞከረው በፎረንሲክ ሳይንስ ኋላ በቀረ የወንጀል ፍትሕ ስርዓት ወንጀለኞችን ከንፁሐን ለመለየት ከምስክሮች በተጨማሪ በውድ ይሁን በግድ ከተጠርጣሪው የእምነት ቃል መቀበል አይቀሬ አማራጭ ይሆናል፡፡ የዚህ አማራጭ ውጤቱ ደግሞ ግልጽ ነው፡፡ የዜጎች ሰብዓዊና ህገ-መንግስታዊ መብቶች ይጣሳሉ፡፡ ዜጎች ባልሰሩት ጥፋት እንዲያምኑ ይንገላታሉ፣ ይደበደባሉ፣ ይሰቃያሉ፡፡ የስልጣን አለአግባብ መገልገል ይሰፍናል፡፡ ቀስ በቀስ በስልጣን መባለጉ ከግላዊ አልፎ ተቋማዊ መልክ መያዝ ይጀምራል፡፡ ስለሆነም የፎረንሲክ ሳይንስ ፋይዳ ከማስረጃ ብቃት እና ተዓማኒነት ባለፈ ሰብዓዊ እና ህገ-መንግስታዊ መብቶች እንዲከበሩ ከሚያበረክተው አስተዋጽኦ አንጻርም ልንቃኘው ይገባል፡፡

‘ህግ በመጣስ ህግ ማስከበር!’ የወንጀል ህጉን ግብ አያሳካም፡፡ የማዕከላዊ እስር ቤትን መዘጋት ሁላችንም ሰበር ዜናውን ሰምተናል፡፡ በእርግጥ ተዘጋ የሚባለው ግን ቤቱ ሲዘጋ ሳይሆን በውስጡ ሲከናወኑ የነበሩ ተግባራት ሲቆሙ ብቻ ነው፡፡ ይህ እውን እንዲሆን ደግሞ የወንጀል ምርመራ ስልቱ ‘ከማዕከላዊ እስር ቤት’ ወደ ‘ፎረንሲክ ላቦራቶሪ ምርምር ቤት’ ሊሸጋገር ይገባዋል፡፡

Advertisements
Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8

13 replies »

  1. Sorry for the accident my honor teacher! Please can you tell me how I can get exit questions with their answers?

  2. you are the real resourced person, It so bad wish you speedy cure from injury.
    I was not browse the blogger for the last six months.

  3. I am happy to hear that you are fine now. May God be with you. my educational background is not law but I used to follow your blogs, information and draft laws. I am benefited much out of this blog. hence, I hope you will continue helping us.
    Thank you so much

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.