ክሪሚናሊስቲክስ

ክሪሚናሊስቲክስ (criminalistics) ምንድነው?

ፎረንሲክ ፓቶሎጂ /Forensic Pathology/

ፓቶሎጂ ስለ በሽታዎች የሚያጠናና ሳይንስ ነው፡፡ በአጭር አገላለጽ ፎረንሲክ ፓቶሎጂ ማለት በሬሳ ምርምራ አማካይነት የሞት መንስዔና የአሟሟት ሁኔታ የሚወስን የፎረንሲክ ዘርፍ ነው፡፡ አውቶፕሲ (Autopsy) ቃሉ የመጣው ከግሪክ ሲሆን auto ራስ እና opsy ደግሞ መመልከት ማለት ነው፡፡ ስናገጣጥመው ራስን መመልከት (to look at one’s self) የሚል ትርጓሜ ይሰጠናል፡፡ ከሟች ጋር ካዛመድነው ትርጓሜው ትክክለኛ መልዕክት አያስተላልፍም፡፡ የተሻለ ገላጭ ቃል የሚሆነው ኔክሮስኮፒ “necropsy” (necro በግሪክ ሞት opsy መመልከት) ነው፡፡ (Eckert & Wright, 1997) የፎረንሲክ ፓቶሊጂስቱ ከሞት ይጀምራል፡፡ በዚህ የፎረንሲክ ሳይንስ ከሚዳሰሱ በርካታ ጉዳዮች መካከል የሞትን ትርጓሜ እንመለከታለን፡፡

ሞተናል የሚባለው መቼ ነው?

ስቴዝስኮፕ (stethoscope) ከመፈልሰፉ በፊት በ17ኛው ክፍለ-ዘመን አካባቢ ሰዎች የልብ ምታቸው ሲደክም ወይም ኮማ ውስጥ ሲገቡ ሞተዋል በሚል ግምት ይቀበሩ ነበር፡፡ ኮማ ውስጥ የገባ ሰው ሞቷል ተብሎ ከተቀበረ በኋላ አንድ ቀን በሬሳ ሳጥን ውስጥ ሆኖ ሲነቃ፤ በጨለማ ውስጥ መውጫ አጥቶ ሲንፈራገጥ፤ ባለችው አቅሙ ሳጥኑን ደብድቦ ምላሽ ሲያጣ፤ በመጨረሻም የሚደርስለት ጠፍቶ በረሀብ እና በውሀ ጥም በቀስታ እስከወዲያኛው ‘እንደገና ሲሞት’…በቁም ላለ ሰው ሀሳቡ እንዴት እንደሚያስፈራ አስቡት፡፡ ከዚህ ፍርሀት ለመገላገል የ17ኛው ክፍለ ዘመን ሰዎች አንድ መላ ዘየዱ፤ ሬሳ ሳጥን ውስጥ ደወል ማንጠልጥል፡፡ በስህተት ሳይሞት የተቀበረ ሰው ድንገት ከነቃ አጠገቡ ያለውን ደወል ይደውላል፡፡ ማን ይሰማዋል? ካላችሁ ለዚህ ሲባል የመቃብር ቦታዎች ‘ሬሳ ጠባቂዎች’ ነበሯቸው ፡፡ (Bertino, 2012)

ለመሆኑ በህይወት የመቀበር አጋጣሚ አሁን ላይ ኢትዮጵያ ውስጥ ሊፈጠር እንደማይችል እርግጠኛ መሆን እንችላለን? የጤና ሽፋን በሌለበት አካባቢ ሰዎች ከነህይወታቸው እንደማይቀበሩ እርግጠኛ መሆን ይከብዳል፡፡ በከተማም ቢሆን ቆም ብሎ ያሰበው የለም እንጂ የእኛ አገር ሀኪም እና ህክምና አያስተማምንም፡፡ በሐኪሞች ስህተት የሚሞተው ሰው ቁጥር ሲታይ በስህተት ሞትን የሚያውጅ ሐኪም አይጠፋም፡፡

ለመሆኑ አንድ ሰው በእርግጠኝነት ሞቷል የሚባለው መቼ ነው? ነብሱ ስትወጣ? ልክ ነው፤ አንድ ሰው ነብሱ ከወጣች ሞቷል ማለት ነው፡፡ ነብሱ ከወጣች በህይወት የለም፡፡ በህይወት ከሌለ ነብሱ ወጥታለች፡፡ ሆኖም የነብስ መውጣት ወይም በህይወት አለመኖር የሞት አቻ መገለጫዎች እንጂ ማረጋገጫዎች አይደሉም፡፡ አንቶኒ ጄ. በርቲኖ እንደሚነግረን ሰውነቱ እንደ በረዶ የሚቀዘቅዝ አሊያም ራሱን የሳተ ሰው (comatose) በእርግጥም ሞቷል ማለት አይደለም፡፡ እነዚህ ምልክቶች በህይወት ያለ ሰው ላይም ይታያሉ፡፡ (Bertino, 2012)

It is…some-times difficult to tell if a person is dead or not. The outward signs of death, such as being cold to the touch and comatose, can be present even though a person is still alive.

የህክምና ባለሞያዎች በሞት ትክክለኛ ትርጓሜ ላይ ወጥ አቋም የላቸውም፡፡ በብዙዎች ተቀባይነት ባገኘው ትርጓሜ መሰረት ሞት ማለት “ወደ ኋላ የማይመለስ የደም ዝውውር መቋረጥ” (“irreversible cessation of circulation of blood.”) ነው፡፡ ይህም ማለት ልብ መምታቱን ያቆማል፡፡ ከማቆም አልፎ እንደገና መምታት አይጀምርም፡፡ አንጎል እንቅስቃሴውን ሲያቆም እንዲሁ የሞት ማረጋገጫ ተደርጎ ይወሰዳል፡፡ ሆኖም ይህኛው ሀሳብ ሁሉንም ባለሞያዎች እኩል አያስማማም፡፡ ለምሳሌ አንድ ሰው ልቡ እየመታች አንጎሉ ስራውን ቢያቆም ሞቷል ማለት ነው? (Bertino, 2012)

የትርጓሜ ልዩነት እንደተጠበቀ ሆኖ አንድ ሰው በእርግጠኝነት ሞቷል የሚባልበትን ቅጽበት በትክክል ማመልከት ያስቸግራል፡፡ ምክንያቱም ሞት ሂደት እንጂ ልክ እንደ አምፖል መብራትና መጥፋት  በተወሰነች ቅጽበት የሚከሰት ሁኔታ (event) አይደለም፡፡ ፎረንሲክ ፓቶሎጂሰቶች በሞት ትርጓሜ ላይ የሚፈጠረውን አተካራ ለማስወገድ ሞትን በሁለት ከፍሎ ማየት እንደሚያስፈልግ ያሰምሩበታል፡፡ የመጀመሪያው የአንዲት ነጠላ ሴል መሞት (cellular death) ሲሆን ሁለተኛው somatic death የሚባለው የሰውነት ተግባራት መቆም ነው፡፡ cellular death በአንድ በኩል የእስትንፋስ (respiration) መቆም ሲሆን በሌላ በኩል ደግሞ መደበኛው የቲሹዎችና ሴሎች ሜታቦሊክ እንቀስቃሴ መቆም (cessation of the normal metabolic activity in the body tissues and cells) ነው፡፡ በዚህ ሂደት ለሰውነታችን የሚደርሰው የኦክስጅን አቅርቦት ይቋረጣል፡፡ ከዛም ቀስ በቀስ ሴሎች መፈረካከስ ይጀምራሉ፡፡ ይህ ሂደት autolysis ተብሎ ይጠራል፡፡ በቀጣይ ሰውነት መበስበስ ይጀምራል፡፡ ከዚህ በኋላ በህይወት የመኖር አጋጣሚ አይኖርም፡፡ somatic death ሲኖር ግለሰቡ እስከወዲያኛው (irreversibly) ራሱንና አካባቢውን አያውቅም፡፡ መለኪያው ሂደቱ ወደ ኋላ የማይመለስ (irreversible) መሆኑ ነው፡፡ እንደዛም ሆኖ ግን ላይመለስ የማይነቃው ሰው መተንፈስ ካላቆመ እንዲሁም ልቡ መምታቷን ከቀጠለች ሞቷል ብሎ መፈረጅ አስቸጋሪ ነው፡፡ (Shepherd, 2003)

ከላይ የተገለፀው ሀሳብ ከኢንጅነር ስመኘው በቀለ አሟሟት ጋር በተያያዘ   በርካታ መሰረታዊ ጥያቄዎች ያስነሳል፡፡ በዚህ ነጥብ ላይ እና በሌሎች የክሪሚናሊስቲክ ወጎች ቀጣይ ጽሑፍ በሚቀጥለው ሳምንት ይቀርባል፡፡

Advertisements
Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8

13 replies »

  1. Sorry for the accident my honor teacher! Please can you tell me how I can get exit questions with their answers?

  2. you are the real resourced person, It so bad wish you speedy cure from injury.
    I was not browse the blogger for the last six months.

  3. I am happy to hear that you are fine now. May God be with you. my educational background is not law but I used to follow your blogs, information and draft laws. I am benefited much out of this blog. hence, I hope you will continue helping us.
    Thank you so much

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.