Site icon Ethiopian Legal Brief

ለሕዝብ ጥቅም ሲባል የመሬት ይዞታ የሚለቀቅበትን እና ካሣ የሚከፈልበትን ሁኔታ ለመወሰን የወጣ lረቂቅl አዋጅ

DOWNLOD (.pdf)

ለሕዝብ ጥቅም ሲባል የመሬት ይዞታ የሚለቀቅበትን እና ካሣ የሚከፈልበትን ሁኔታ ለመወሰን የወጣ lረቂቅl አዋጅ

SOURCE: https://www.hopr.gov.et

ለሕዝብ ጥቅም ሲባል የመሬት ይዞታ የሚለቀቅበትን፣ ካሣ የሚከፈልበትን እና ተነሺዎች መልሰው የሚቋቋሙበትን ሁኔታ ለመወሰን የተዘጋጀው ረቂቅ አዋጅ ማብራርያ

  1. የካሣ አዋጅ 455/1997 ማሻሻል ያስፈለገበት ምክንያት

በሀገራችን የካሣ አዋጅ 455/1997 ተደንግጎ በስራ ላይ ከዋለ 13 ዓመታትን ቢያስቆጥርም ወቅታዊነት የሚጎድለው ሆኖ ተገኝቷል። በአዋጁ መሰረት ለሕዝብ ጥቅም ቦታ በሚለቀቅበት ሂደት የበርካታ ዜጎች ሕይወታቸው የሚነካ ሲሆን በፕሮጀክትና በተወሰነ አካባቢ ብቻ ሲታይ አነስተኛ ሊመስል ቢችልም በሀገር አቀፍ ደረጃ ሲወሰድ ልማቱ የሚነካው ሕዝብ እጅግ ብዙና በአመዛኙም ዝቅተኛ ገቢ ያለው ማሕበረሰብን ነው።
በዚህ ዙሪያ በተለያዩ አካላት ሰፋፊ ጥናቶች የተካሄዱ ሲሆን በተለይ የፌዴራል ፖሊሲ ጥናትና ምርምር ማዕከል ከከተማ መስፋፋትና መልሶ መልማት ጋር በተያያዘ የቀረበው ጥናት፣ በእርሻና ተፈጥሮ ሀብት ሚኒስቴር እና በከተማ ልማትና ቤቶች ሚኒስቴር በኩል የተከናወኑት ጥናቶች ችግሩን በአግባቡ ለይተዋል። በተለይም መሬት ለሕዝብ ጥቅም ለልማት ሲመረጥ ከመነሻ ፕላን ጀምሮ የቦታው ነባር ተጠቃሚዎች አያያዝ፤ ካሣ እና ድጋፍ ዙሪያ የተስተዋሉት ችግሮች ካልተፈቱ ለልማቱ ቀጣይነት ትልቅ ተግዳሮቶች እንደሚሆኑ ለማየት ተችሏል፡፡
ነባሩ የካሣ አዋጅ 455/1997 በሥራ ላይ በዋለባቸው ዓመታት ለአፈፃፀም ግድፈት ምክንያት የሆኑትን የአዋጁን ድንጋጌዎች በማሻሻል፣ በጥናት የተለዩትን ክፍተቶች ለመሙላት የሚያስችሉ አዳዲስ ድንጋጌዎችን በማካተት፣ ባለይዞታዎች ለሕዝብ ጥቅም ቦታ እንዲለቁ ሲደረግ በሕገ-መንግሥቱ መሠረት ተጠቃሚነታቸውን በሚያረጋግጥ መንገድ ማየት እንዲሁም የመንግሥትን የማቋቋም ግዴታ ማካተት አስፈላጊ ነበር።
በመሆኑም የከተማ ልማትና ኮንስትራክሽን ሚኒስቴር ከባለድርሻ አካላት ጋር በመሆን ረቂቅ አዋጅ አዘጋጅቷል። ይህ አዋጅ በከተማም ሆነ በገጠር ባለይዞታዎች ለሕዝብ ጥቅም መሬት እንዲለቁ ሲደረግ የተነሺዎችን በሕገ-መንግሥቱ የተቀመጡ የመብት ድንጋጌዎችን ያከበረ እና በመሬት ዘርፍ መልካም አስተዳደርን ለማረጋገጥ የሚደረገዉን ርብርብ የሚደግፍ የመንግሥትን ልማታዊነት ለማረጋገጥ በሚያስችል አግባብ ተሻሽሎ ጥቅም ላይ እንዲውል አስፈላጊ ሆኖ ተገኝቷል፡፡

  1. በካሣ አዋጁ ማሻሻያ የተደረገባቸው ድንጋጌዎች
    1.  በክፍል አንድ፡- ጠቅላላ

ይህ ክፍል የአዋጁን አጭር ርዕስ፣ ትርጓሜ፣ የተፈጻሚነት ወሰን እና መርሆዎችን ያካተተ ነው።

በዚህ ክፍል የንብረት ካሣና የመፈናቀያ ካሣ ክፍያ ከመፈጸሙ በፊት ለሕዝብ ጥቅም መሬት እንዲለቀቅ ሲደረግ የሚለቀቅበት አግባብን ማስቀመጥ ወሳኝ ነው። ለሕዝብ ጥቅም የሚለቀቅ መሬትን ማን ይወስን፣ ማን ያስለቅቅ፣ ለሕዝብ ጥቅም አይደለም የሚል አቤቱታ ሊቀርብ እንደሚችል፣ የተነሺዎች መረጃን ስለማጣራት፣ ለሕዝብ ጥቅም መሬት መልቀቅ እንዳለ ሆኖ ልማቱ የሚጠይቀውን ያህል ባለይዞታዎች  አቅም ካላቸው በአካታችነት ወደ ልማትን  ማምጣት አስፈላጊነት፣ መሬት የሚለቀቅበት ቅደም ተከተል ሥርዓት፣ ለልማት የሚለቀቅ መሬት ለተነሺው ካሣና ምትክ ባለመሰጠቱ ምክንያት ተነሺው በመሬት መጠቀም ሁኔታን ማስቀጠል የሚቻልበት አግባብ ማስቀመጥ፣ ማስለቀቂያ ትዕዛዙ በጥናት ተደግፎ በቀረበውን ምክረ-ሀሳብ ታሳቢ በማድረግ ለተነሺዎች በቂ የመልቀቂያ ጊዜ ማስቀመጥ፣ ለሕዝብ ጥቅም እንዲለቀቅ የሚፈለግ መሬትን ያለበቂ ምክንያት ለማስረከብ ፈቃደኛ ባልሆኑት ላይ የፖሊስ ኃይል ትብብር አስፈላጊነት፣ መሬት የሚጠይቅ አካል ለሥራው የሚፈለገውን መሬት ሥራው ከመጀመሩ ከአንድ ዓመት በፊት ለይቶ የማቅረብና አስፈላጊውን የተነሺዎች ወጪ የሚሸፈንበት አግባብ እና ነባር መሠረተ ልማቶች በቀጣይ ልማት ላይ መጓተትን እንዳይፈጥሩ በኃላፊነት የሚነሱበት አግባብ መደንገግ ተገቢ ሆኖ ተገኝቷል። በመሆኑም በዚህ ክፍል በዋናነት መታየት የሚገባቸውን ድንጋጌዎች እንደሚከተለው ተብራርተው ቀርበዋል።

በዚህ ክፍል ለሕዝብ ጥቅም መሬት እንዲለቀቅ ከማድረግ ጋር በተያያዘ የተነሺውን           ሕገ-መንግሥታዊ መብት የሚጠበቁበት ድንጋጌዎችን ለማካተት ተሞክሯል። በመሆኑም ለተነሺዎች ስለሚከፈል ካሣ፤ በከተማም ሆነ በገጠር የመሬት ይዞታ በቋሚነት ወይም በጊዜያዊነት እንዲለቀቅ ሲደረግ ለተነሺው ስለሚከፈል የንብረት ካሣ እና ስለሚሰጥ ምትክ ቤት ወይም ቦታ መሠረታዊ ድንጋጌዎችን በዝርዝር ለማየት ተችሏል። በተጨማሪም ተነሺዎች በዘላቂነት መቋቋም እንዲችሉ የሚደረጉበት አግባብም እስከፈንድ ማቋቋም እንዲሁም በልማቱ ምክንያት የተፈናቀሉና የገቢ ምንጫቸውን ላጡ ተነሺዎች መልሰው የሚቋቋሙበት አግባብ ተደንግጓል። በዚህ ክፍል ሌላው መሠረታዊ ጉዳይ ንብረትን መገመት የሚገባው አካልን አሁን ከአለው ነባራዊ ሁኔታ እና ወደፊት መሆን ከሚገባው አንጻር በአማራጭነት ማስቀመጥ፣ ከንብረት ግምት ጋር በተያያዘ ቅሬታና አቤቱታ የሚስተናገድባቸው አግባቦች እንዲሁም እነዚህ አግባቦች ተጠብቀው የቦታ ርክክብ የሚፈጠምበትን ሁኔታ በግልጽ ተቀምጠዋል።
በመሆኑም በዚህ ክፍል በዋናነት መታየት የሚገባቸውን ድንጋጌዎች እንደሚከተለው ተብራርተው ቀርበዋል።

ከግመታ ጋር በተያያዘ በተመሰከረለት የግል ድርጅት እንዲገመት ይደረጋል ተብሎ ሲደነገግ ሁሉንም ሥራዎች ማለትም የልማት ተነሺዎችን የሚያስነሳው፣ ካሣ የሚገምተው እና ካሣ የሚከፍለው መንግስት ብቻ ከሚሆን ይልቅ ገማቹ የግል ድርጅት ቢሆን ከተወዳዳሪነትና ገለልተኛነትን ከማረጋገጥ አንጻር አስፈላጊነቱ ታይቶ ነው። ይሁን እንጂ የግል ድርጅት ከሌለ አማራጭ በማስቀመጥ ራሱን በቻለ በመንግሥት በተቋቋመ ተቋም እንዲገመት ምቹ ሁኔታ ተፈጥሯል፡፡ ይህም ከሌለ ወይም የተጠቀሱት አማራጮች እስኪደራጁ ክልሉ ወይም በወረዳው ወይም በከተማ አስተዳደር በሚቋቋምና ተገቢው ሙያ ስብጥር ባለው ገማች ኮሚቴ እንዲሰራ ተደንግጓል። ይሁን እንጂ የሚነሳው ንብረት የመንግሥት መሠረተ ልማት ወይም የአገልግሎት መስመር ከሆነ ግምቱ የሚዘጋጀው በንብረቱ ባለቤት እንዲሆን ተደርጓል፡፡ ከግምት ጋር በተያያዘ የካሣ ግምት የሚሰላበት ነጠላ ዋጋ ቢበዛ በሁለት የዓመቱ መከለስ እንደሚገባው ተደንግጓል።

 

3.ማጠቃለያበሕገ-መንግሥቱ ድንጋጌ መሠረት የፌዴራል መንግሥቱ የመሬት አጠቃቀም ሕግ የማውጣት ሥልጣን ተከትሎ የካሣ አዋጅ 455/1997 ለሕዝብ ጥቅም ሲባል የመሬት ይዞታ የሚለቀቅበትንና ለንብረት ካሣ የሚከፈልበትን ሁኔታ ወጥቶ የነበረው አዋጅ በከተሞች ልማትና ዕድገት ላይ ከፍተኛ አስተዋጾ በማበርከት ረገድ የበኩሉን ሚና ሲጫወት ቆይቷል፡፡ ይሁን እንጂ አዋጁ በስራ ላይ በዋለባቸዉ ዓመታት በአዋጁ አፈጻጸም የታዩትን ክፍተቶች ለማረም፣ ከአዋጁ ድንጋጌዎች ዉስጥ ለከተሞች ለአፈጻጸም አስቸጋሪ የሆኑትን ድንጋጌዎች በመለየትና በማስተካከል እንዲሁም በጥናት ምክረ-ሀሳቦች መሠረት ከወቅቱ ነባራዊ ሁኔታ አንፃር መቃኘት ያለባቸውን ጉዳዮች በማካተት የካሣ አዋጁን ማሻሻል ቅድሚያ የሚሰጠው ጉዳይ ሆኖ ተገኝቷል፡፡
በመሆኑም አዋጁን በማሻሻል እና በተሟላ ሁኔታ በመተግበር ለተነሺዎች ተጠቃሚነት የሚያመጡ እና በዘለቄታነት እንዲቋቅሙ የሚያስችላቸውን አስገዳጅ ድንጋጌዎች በማካተት፣ በመንግሥትም ደረጃ ለካሣ ክፍያም ሆነ ተነሺዎችን በዘለቄታነት ለማቋቋም የሚያስችል ፈንድ ማቋቋም እንዳለበት በመደንገግ ለሕዝብ ጥቅም የተለቀቀውንና ዉስን የሆነዉን መሬት ለላቀ ልማት እና ለሀገራችን ሕዳሴ የድርሻዉን ሚና እንዲጫወት ለማድረግ አዋጁን ማሻሻል አስፈላጊ ሆኖ ተገኝቷል፡፡

Exit mobile version